Zaburi 88 — Giza Linapobaki Kuwa Neno la Mwisho

01

Muhtasari

Sala isiyopata jibu, upweke wa mwenye maumivu, na imani inayoendelea kumwita Mungu

Andiko kuu — Zaburi 88:1 (maelezo ya maana ya mstari): “Ee Bwana, Mungu wa wokovu wangu, nakulilia mchana na usiku.” Haya ni maelezo ya maana ya mstari kwa ajili ya kujifunza, si nukuu inayodaiwa kutoka katika tafsiri fulani ya Biblia.

Kuna usiku unaoonekana kuwa mrefu kuliko saa zake. Mtu anazungumza, anasubiri, kisha anazungumza tena—lakini hapati jibu la kumtuliza. Marafiki hawapo. Kumbukumbu nzuri hazileti faraja aliyoitarajia. Hata sala inaonekana kupotelea katika ukimya. Mtu kama huyu akiingia katika kusanyiko la waumini, tutampa nafasi ya kusema yaliyo moyoni mwake, au tutamhimiza aimbe wimbo wa furaha kabla hajamaliza kulia?

Zaburi 88 inampa mtu huyo nafasi katika Maandiko. Haimalizi mateso kabla ya mstari wa mwisho. Inaruhusu sala kuishia gizani.

02

1.0 Utangulizi

Muumini aombeje wakati hana ushuhuda wowote wa kuokolewa anaoweza kuueleza?

Zaburi nyingi huanza kwa majonzi na kuishia kwa tumaini lililofufuka, shukrani, au ahadi ya kumtukuza Mungu. Lakini Zaburi 88 ni tofauti. Mwimbaji anamwita Bwana tena na tena. Anaeleza maisha yanayozidi kufunikwa na kivuli cha kifo. Anauliza kwa nini Mungu anaonekana kumwacha, na anamalizia kwa uchungu wa kuachwa na watu aliokuwa akiwategemea. Hakuna habari ya kupona, hakuna simulizi la kuokolewa, wala tangazo kwamba mambo yote yamekuwa sawa.

Hata hivyo, Zaburi hii imehifadhiwa kama sala. Mstari wake wa kwanza bado unamtaja Bwana kuwa Mungu wa wokovu. Mwimbaji haachi kumwita. Maandiko yanatupa nafasi ya kutambua kwamba imani si lazima ihisi faraja kila wakati. Pia yanalipa kanisa maneno ya kusimama pamoja na wale ambao kwa sasa hawawezi kuimba nyimbo za shangwe.

Uhusiano wake na Zaburi 87 unatushangaza. Kule tulisikia wimbo unaowakaribisha wageni kuwa wenyeji wa Sayuni. Hapa tunakutana na mtu anayejiona kama mgeni hata kati ya watu anaowajua. Mungu anayeyaandika mataifa katika orodha ya raia wake sasa analiliwa na mmoja wa waabudu wake anayehofia kusahauliwa.

Ujumbe mkuu: Imani haiwezi kutangaza kila wakati kwamba giza limekwisha. Wakati mwingine, uaminifu wake unaonekana katika kuendelea kusema ukweli mbele za Mungu wakati msaada haujaonekana—na katika watu wa Mungu kukataa kumwacha mtu anayesali hivyo.

03

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Kichwa cha Zaburi 88 ni kirefu kuliko vichwa vya zaburi nyingi. Kinaunganisha shairi na wana wa Kora, kinataja aina ya shairi la mafundisho (maskil), kina kauli ngumu kuhusu muziki au namna ya kuimba (Mahalath Leannoth), na kinamtaja Hemani Mwizrahi. Baadhi ya wasomaji humhusianisha Hemani huyu na mmoja wa viongozi wa muziki katika 1 Mambo ya Nyakati 6:33 na 15:17–19. Pia kuna mtu mwenye jina hilo katika orodha ya watu wenye hekima (1 Wafalme 4:31). Uhusiano wa watu hawa na maana kamili ya istilahi za kichwa bado vinajadiliwa. Wala kichwa wala mistari ya Zaburi haitupi tarehe ya uhakika au tukio maalumu lililompata mwimbaji (Goldingay 2007, 642–46; Kidner 2014, 348–49).

Zaburi 88 ni sehemu ya zaburi za wana wa Kora katika Kitabu cha Tatu (Zaburi 84–89). Giza lake linakumbusha machozi na maswali ya Zaburi 42–43, na kurudia kwake maswali kunatukumbusha Zaburi 77. Kwa kawaida huhesabiwa kuwa maombolezo ya mtu mmoja, ingawa sala kama hii pia ingeweza kutumiwa na kusanyiko la watu na kueleza mateso ya jamii.

Tusiharakishe kumtaja mwandishi kuwa alikuwa na ugonjwa fulani. Zaburi haitupi taarifa za kitabibu wala historia kamili ya maisha yake. Inachotupa ni uzoefu wa mateso ya muda mrefu, kutengwa na watu, na kujiona karibu na kifo.

Shairi linaunganishwa na sala zinazorudiwa: mchana na usiku (mst. 1–2), kila siku (mst. 9), na asubuhi (mst. 13). John Goldingay anaona vipindi vitatu vinavyoanza kwa mwito kwa Mungu na kufuatiwa na maombolezo: mistari 1–9a, 9b–12, na 13–18. Derek Kidner anaifuatilia kwa mada za sala ya kudumu, ukaribu wa kifo, maswali kuhusu kaburi, na kilio kisichojibiwa. Njia zote mbili zinatuonyesha jambo lilelile: mwimbaji bado anasali, licha ya kuchoka (Goldingay 2007, 644–45; Kidner 2014, 348–51).

Zaburi hii haielekei kwenye mwisho wenye sifa zilizo wazi kama ilivyo katika maombolezo mengi. Kutokuwepo kwa mwisho wenye faraja si kosa la mtunzi. Ni sehemu ya ushuhuda wa kiroho wa shairi.

04

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Katika usiku wa maumivu, mwimbaji bado anamwita Mungu wa wokovu

Zaburi 88:1–2

Maneno ya kwanza yanakuwa ya kushangaza tunapoyasoma pamoja na mistari inayofuata. Mwimbaji hasemi kwamba Mungu tayari amemponya. Anamwita Bwana Mungu wa wokovu wake, kisha anamwomba asikilize. Hii si kukataa kwamba shida ipo. Wala si kusema kwamba shida imeisha. Ni kumwendea Mungu kwa kutegemea tabia yake, hata wakati Mungu huyo anaonekana kuwa mbali sana.

Mwito unaendelea mchana na usiku. Kuendelea kusali si onyesho la kujivunia nguvu za kiroho; ni kilio cha mtu asiyeweza kujifanya ana amani. Anamwomba Mungu aitege sikio lake, kwa sababu anajua kwamba hawezi kumwamuru Mungu amjibu. Anaweza kutoa kilio chake, lakini hawezi kujitengenezea jibu.

Kidner anaona uzito wa kukiri kwamba Bwana ndiye Mungu wa wokovu. Goldingay naye anauliza swali gumu zaidi: maneno hayo yana maana gani wakati wokovu hauonekani? (Kidner 2014, 349; Goldingay 2007, 646–47).

Hapa imani si kutokuwa na maswali. Imani inaonekana katika mahali tunapoyapeleka maswali hayo.

3.2 Aliye hai anajihisi kana kwamba tayari amehesabiwa miongoni mwa wafu

Zaburi 88:3–5

Mwimbaji anaeleza maisha yaliyojaa shida kiasi cha kujiona ameshafika Sheoli—neno linalotumiwa mara nyingi katika Agano la Kale kuelezea makao ya wafu. Anajihesabu pamoja na wanaoshuka shimoni, amepoteza nguvu, na anahisi kutengwa na maisha ya kawaida.

Haya si maelezo ya kinadharia kuhusu mahali roho za watu huenda baada ya kifo. Ni lugha ya mtu anayehisi kwamba kifo kimeanza kuingia katika maisha yake kabla hajafa. Picha za kaburi, wafu, na kusahauliwa zinaonyesha hofu kubwa ya kukatika kwa mahusiano, ibada, na ushiriki katika maisha ya watu wengine.

Kauli kuhusu wafu ambao Mungu hawakumbuki tena inaeleza hofu ya mwombaji. Si sahihi kuigeuza kuwa fundisho la jumla kwamba Mungu humsahau milele kila mtu anayekufa. Zaburi 49:15, kwa mfano, inazungumzia Mungu kuukomboa uhai kutoka katika nguvu za Sheoli. Biblia ina sauti na mitazamo mbalimbali kuhusu kifo, na hatupaswi kuibana mijadala yote katika kilio cha mtu mmoja (Kidner 2014, 349–50).

Uchungu ni mkubwa: mtu huyu bado anaishi, lakini anajihisi kana kwamba tayari ametengwa na walio hai.

3.3 Mashtaka yenye uchungu zaidi yanaelekezwa kwa Mungu mwenyewe

Zaburi 88:6–9a

Shairi sasa linakuwa la moja kwa moja zaidi. Mwimbaji anamwambia Mungu: wewe umeniweka katika vilindi; ghadhabu yako imenilemea; wewe umewaweka mbali watu wangu wa karibu. Picha za giza, maji yenye kina, na kifungo zinakusanyika kueleza hali yake.

Huenda tukataka kumtetea Mungu haraka, kana kwamba maswali haya hayakupaswa kuandikwa. Lakini Zaburi yenyewe haiyafuti. Inaonyesha jinsi ukimya wa Mungu unavyoweza kuonekana kwa mtu anayepitia maumivu yasiyoisha. Kueleza namna mtu anavyojihisi si sawa na kuthibitisha kwamba kila pigo alilopata ni adhabu iliyotumwa na Mungu. Zaidi ya hayo, mwimbaji hataji dhambi maalumu aliyotenda kuwa sababu ya mateso yake (Goldingay 2007, 644–46).

Katika mstari 8, maelezo ya vilindi yanakuwa picha ya maisha ya kila siku. Marafiki wamewekwa mbali. Wengine wanamwona kama mtu wa kuchukiza. Amefungiwa katika hali ambayo haoni namna ya kujinasua. Mateso hapa si maumivu ya mwili au hisia pekee. Yanavunja mahusiano ya kawaida na kumwacha mwenye shida akiwa peke yake.

Macho yanayodhoofika katika mstari 9 yanaonyesha uchovu na majonzi. Hii ni changamoto kwa jamii zinazowakwepa watu wakati mateso yao yanapokuwa marefu au mazito. Rafiki anapoondoka, anaweza kuongeza jeraha la mtu ambaye tayari anahangaika sana.

3.4 Maswali kuhusu kifo ni kilio cha kutaka kuishi

Zaburi 88:9b–12

Mwimbaji anaendelea kunyoosha mikono yake kwa Mungu kila siku. Kisha anauliza maswali mfululizo: Je, Mungu hutenda maajabu kwa ajili ya wafu? Je, wafu watainuka na kumsifu? Je, fadhili zake na uaminifu wake vitasimuliwa kaburini, katika mahali pa maangamizi, gizani, au katika nchi ya kusahauliwa?

Maswali haya yanatoka katika ulimwengu wa Agano la Kale ambao mara nyingi unaonyesha kaburi kama mahali ambapo shughuli za kawaida za kusifu Mungu, kutoa ushuhuda, na kushiriki katika maisha ya jamii zimesimama (linganisha Zaburi 6:5; Isaya 38:18–19).

Mwimbaji hafundishi kwa utaratibu kwamba ufufuo hauwezi kutokea kamwe. Anatoa ombi la haraka: Nikifa sasa, nani ataendelea kutangaza wema wako hapa miongoni mwa walio hai? Kwa nini usinitendee tendo lako la wokovu nikiwa bado ninaishi?

Neno Abadoni, linaloweza kutafsiriwa “Maangamizi,” ni jina mojawapo la kishairi linalohusishwa na ulimwengu wa wafu. Katika Zaburi hii si lazima lilieleweke kuwa jina la yule anayezungumziwa katika Ufunuo 9:11. Mwimbaji anatumia picha kadhaa zinazolingana ili kueleza kutengwa na kusahauliwa anaokuhofia.

Kidner anayasoma maswali haya kwa kuzingatia tumaini la Agano Jipya: kusudi la mwisho la Mungu si kifo bali ufufuo. Uhusiano huo ni muhimu kwa Wakristo, lakini usitufanye tusisikie kilio cha mtu anayehitaji kuishi sasa (Kidner 2014, 350).

3.5 Asubuhi inafika, lakini swali halijaondoka

Zaburi 88:13–14

Mwombaji anamwita Bwana tena. Sasa sala yake inamfikia Mungu asubuhi. Lakini mwanga wa jua haujabadilisha hali yake. Anauliza kwa nini Bwana anamkataa na kuuficha uso wake.

Mara nyingi tunapenda kutumia asubuhi kama picha ya wokovu. Zaburi hii inatukumbusha kwamba si kila asubuhi inaleta nafuu. Jua linaweza kuchomoza huku maumivu yakiendelea. Mtu anaweza kuwa amesali kwa uaminifu usiku mzima, kisha akaamka na maswali yaleyale.

Hata hivyo, anaendelea kuyaelekeza maswali kwa Mungu. Kurudia sala hakumaanishi kwamba tayari anahisi matumaini makubwa. Kunatuonyesha kwamba hajaacha kuzungumza na Mungu, hata wakati faraja ya uhusiano huo haionekani.

3.6 Haya si mateso ya siku moja

Zaburi 88:15–17

Mwimbaji anakumbuka kwamba amekuwa akiteseka tangu ujana. Anajiona dhaifu, karibu na kifo, mwenye hofu kubwa, na amezungukwa na hali inayomlemea. Picha za maji zinarejea: kana kwamba mafuriko yanamzingira mchana kutwa na hayamwachii mahali pa kusimama.

Zaburi haitupi msingi wa kudai kwamba kila ugonjwa wa muda mrefu, mapambano ya kihisia, au huzuni ya kufiwa ina sababu moja ya kiroho iliyofichika. Pia haituruhusu kumwekea mwandishi utambuzi maalumu wa kitabibu. Tunachoweza kusema kwa uhakika ni kwamba mateso yake yamedumu kwa muda mrefu. Kupita kwa miaka hakujaleta nafuu ambayo wengine wangetarajia.

Hali kama hii inaweza kuwa ngumu hasa katika mazingira ya kidini ambamo watu wanatarajiwa kutoa ushuhuda kwamba hali imebadilika hata kabla haijabadilika. Zaburi 88 inamruhusu mwumini aliyechoka kusema ukweli kuhusu jambo ambalo bado halijapatiwa ufumbuzi.

3.7 Zaburi inakataa kujitengenezea mwisho wenye faraja

Zaburi 88:18

Picha ya mwisho si ya mtu aliyeokolewa na kuzungukwa na marafiki wenye shukrani. Ni ya mtu aliyetengwa na wale anaowapenda. Maneno ya mwisho ya Kiebrania yamefupishwa kiasi kwamba tafsiri mbalimbali hutofautiana kidogo kuhusu uhusiano wa neno “wanaonijua” na “giza”. Lakini athari yake kwa msomaji iko wazi: giza linachukua nafasi ya mwisho.

Huenda tukatamani kuwe na mstari mmoja zaidi: Ndipo Bwana akamjibu, na furaha ikarudi. Lakini mstari huo haupo. Goldingay anasisitiza kwamba Zaburi hii inaishia katika uchovu badala ya kupata suluhisho. Kidner anaonyesha kwamba wokovu unaosimuliwa mwishoni mwa maombolezo mengine ni zawadi, si haki ambayo kila mwumini anaweza kuidai kwa wakati anaoutaka (Goldingay 2007, 644–45, 658–59; Kidner 2014, 350–51).

Lazima tuuache ukimya huo kama ulivyo. Kuwekwa kwa Zaburi 88 katika Biblia hakuyafanyi mateso ya mwimbaji kuwa madogo. Kunamwambia mwenye maumivu jambo la msingi zaidi: sala yako ina nafasi kati ya sala za watu wa Mungu, hata kama bado huwezi kuimaliza kwa wimbo wa shukrani.

05

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Maombolezo ni lugha halali ya imani

Biblia haijahifadhi maneno ya watu walioweza kuyaeleza mateso yao tu. Zaburi 88 inaruhusu huzuni, maswali, na malalamiko kusemwa mbele za Mungu. Swali la msingi si kama sentensi zetu zinasikika kuwa za kidini vya kutosha, bali kama tunathubutu kuleta uchungu wetu katika uhusiano wetu na Mungu.

4.2 Kukosekana kwa ukombozi wa haraka si ushahidi kwamba Mungu amemkataa mtu

Zaburi haituelezi kwamba Mungu amejibu kilio hiki. Wala haitupi ruhusa ya kusema kwamba kuendelea kwa mateso kunathibitisha kwamba Mungu amemwacha mwimbaji. Inasimulia uzoefu wa kuhisi umeachwa, bila kutupatia ufafanuzi wa kila jambo lililo nyuma ya hali hiyo. Kusema kwamba lazima mtu huyu ametenda dhambi, au kwamba moyoni mwake lazima alikuwa na amani, ni kuongeza madai ambayo shairi halitoi.

4.3 Kanisa linapaswa kujifunza kusali pamoja na watu wasio na ushuhuda wa furaha

Zaburi 88 si maandishi ya mtu binafsi pekee; imehifadhiwa kwa ajili ya ibada ya jamii. Kusanyiko linaweza kuyasema maneno haya pamoja na mwenye maumivu badala ya kumhukumu kwa kuyahitaji. Kumsaidia mtu kunaweza kumaanisha kukaa karibu naye, kumsikiliza, kumpatia msaada wa vitendo, na kutomlazimisha kutabasamu kabla hajapata faraja.

4.4 Kuendelea kusali ni ishara ya uaminifu yenye gharama, si mbinu ya kupata jibu la haraka

Mwimbaji anamwita tena na tena Mungu ambaye msaada wake haujaonekana. Goldingay anaona kitendo hiki kuwa ushahidi wa uhusiano wa kina na Mungu. Lakini kurudia sala si utaratibu wa kumlazimisha Mungu kujibu leo. Zaburi haifundishi namna ya kupanga muda ambao Mungu lazima atende (Goldingay 2007, 658–59).

4.5 Zaburi hii inakemea haraka yetu ya kuwataka wanaoteseka wafurahi

Wakati mwingine jamii za waumini huwahi sana kuwatoa watu katika maombolezo na kuwaingiza katika shangwe. Lakini Maandiko yenyewe yanaruhusu Zaburi 88 kuishia pale ilipoishia. Imani inayokomaa inaweza kushikilia kwa pamoja makaribisho ya Zaburi 87 na upweke wa Zaburi 88, ahadi za Mungu na uchungu wa watu ambao bado wanasubiri.

06

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Kwanza, tunapaswa kuisikia Zaburi 88 kama sala ya Israeli katika mazingira yake yenyewe. Haijitambulishi kuwa unabii wa moja kwa moja kuhusu kusulubiwa kwa Yesu. Hata hivyo, Wakristo wanaweza kuona mwangwi wa maumivu ya mwombaji huyu katika maisha na mateso ya Kristo.

Katika bustani ya Gethsemane, Yesu anahuzunika sana, anatafuta ukaribu wa wanafunzi wake, na anasali kwa Baba (Marko 14:32–42). Kauli yake “Aba, Baba” katika Marko 14:36 inaonyesha kwamba kumkaribia Mungu kwa uhusiano wa ndani hakumaanishi kwamba uchungu utaondoka mara moja. Msalabani, giza linafunika nchi, na Yesu anaeleza kilio cha Zaburi 22:1 (Marko 15:33–34). Kwa hiyo katika historia ya kanisa, sala zenye maumivu kama Zaburi 88 zimeweza kusomwa pamoja na mateso ya Kristo, bila kusema kwamba kila mstari ulikuwa unamhusu yeye peke yake.

Agano Jipya pia linaonyesha tumaini linalokwenda mbali kuliko upeo anaoweza kuuona mwimbaji wa Zaburi 88 wakati huo. Ufufuo wa Yesu haufanyi kifo kuwa mchezo wa maneno, wala haufuti haja ya kuomboleza. Unatangaza kwamba kifo si mtawala wa mwisho wa uumbaji wa Mungu (1 Wakorintho 15:20–26). Tumaini la ufufuo linajibu hamu ya kibiblia kwamba waliokufa hawatabaki milele nje ya uwezo wa Mungu kuokoa (Yohana 11:25–26; Ufunuo 21:1–5).

Lakini tusitumie Pasaka ya ufufuo kumyamazisha mtu ambaye bado yuko katika giza la Ijumaa ya mateso. Ufufuo ni ahadi ya Mungu; si ruhusa yetu ya kuyapuuza maumivu ya mtu mwingine leo. Hata wanaoamini kwamba uumbaji mpya unakuja wanaweza kuhitaji watu wakae nao bila kutoa majibu mepesi (Warumi 8:22–26).

Hivyo ndivyo tunavyoheshimu Zaburi na Injili kwa pamoja: tunaiacha Zaburi 88 imalizike kama ilivyoandikwa, huku tukipokea kutoka katika hadithi nzima ya Biblia tumaini ambalo halitutaki kujifanya kwamba mateso yameisha.

07

6.0 Matumizi Katika Maisha

1. Sema ukweli katika sala. Ikiwa unapitia kipindi kigumu, anza kwa sentensi ambayo unaweza kumwambia Mungu kwa uaminifu. Huhitaji kujitengenezea furaha au uhakika usiokuwa nao ili uweze kusali.
2. Usimwache mtu ambaye huzuni yake imedumu. Badala ya kumuuliza kwa nini bado hajapona au hajabadilika, toa muda wako, msaada wa chakula, usafiri, au kumsaidia jambo analohitaji. Kusikiliza kunaweza kuwa tendo la upendo.
3. Usibuni chanzo cha mateso ya mtu mwingine. Zaburi 88 haitaji dhambi fulani iliyosababisha uchungu wa mwimbaji. Usiseme haraka kwamba ugonjwa wa muda mrefu, shida za kihisia, au kutengwa lazima vinatokana na ukosefu wa imani.
4. Ruhusu maombolezo katika ibada. Katika darasa la Biblia au kusanyiko la kanisa, watu wanaweza kusoma zaburi ngumu bila kutakiwa kila mmoja atoe ushuhuda wa furaha mwishoni. Wakati mwingine, ukimya wa heshima ni mwitikio unaofaa.
5. Tafuta na toa msaada unaofaa. Kukata tamaa kwa muda mrefu, kutengwa, na huzuni nzito vinahitaji msaada wa vitendo pamoja na sala. Watu wanaoaminika na wataalamu wa afya ya mwili au akili wanaweza kuwa sehemu muhimu ya safari ya msaada. Kutafuta msaada si kukataa imani.

08

7.0 Maswali ya Tafakari

1. Kwa nini mwimbaji anaendelea kumwita Mungu kuwa chanzo cha wokovu wakati bado haoni kuokolewa?
2. Picha za Sheoli, mafuriko, na giza zinatufundisha nini kuhusu hali anayoipitia?
3. Maswali ya mistari 10–12 yanatumika kwa namna gani kama kilio cha kuomba uzima, badala ya kuwa fundisho kamili kuhusu ufufuo?
4. Zaburi 88 inatusaidiaje kuona mapungufu ya namna makanisa yetu yanavyowatendea watu wanaoteseka kwa miezi au miaka?
5. Urafiki wa kweli ungeonekanaje kwa mtu ambaye sala yake bado haina mwisho wenye furaha?

09

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee Bwana, Mungu wa wokovu, tunakuja mbele zako bila maneno ya kujipamba. Unajua usiku unaoonekana kutokwisha, asubuhi zinazoleta hali ileile, na upweke unaoongezeka sauti za watu wa karibu zinapopotea.

Wasikilize wale ambao sala zao zimejaa maswali. Wasikilize waliochoka kiasi cha kushindwa kutamka sentensi nyingine. Usiruhusu jamii zetu kuwageuzia mgongo watu wanaoendelea kuteseka zaidi ya tulivyotarajia.

Tufundishe kukaa karibu, kusema bila kutoa majibu mepesi, kulinda utu wa waliojeruhiwa, na kutafuta msaada wenye hekima pale unapohitajika.

Wakati hatuuoni uso wako, uipokee hata sala hii isiyokamilika. Kwa njia ya Yesu Kristo, aliyeingia katika mateso na kifo, litunze tumaini letu la uzima ulio juu ya kaburi.

Mpaka wakati huo, utusikie hata gizani.

Amina.

10

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 88 inaishia katika giza na upweke. Zaburi 89 inaanza kwa tangazo kwamba upendo thabiti wa Bwana utaimbwa milele. Mwanzoni, mgeuko huo unaweza kusikika kama jibu. Lakini Zaburi 89 inapoendelea, jamii inakumbuka agano la Mungu na Daudi, kisha inakabili hali inayoonekana kulipingana na agano hilo. Zaburi mpya haitayafuta maswali ya ile iliyotangulia.

Zaburi hizi mbili zinakiandaa Kitabu cha Tatu kufikia mwisho wake wenye mvutano. Zaburi 88 inauliza maana ya kusali wakati mtu mmoja haoni ukombozi. Zaburi 89 inauliza maana ya kulitunza tumaini la agano wakati taifa zima halioni kutimizwa kwake. Zote zinatuonyesha umbali unaoweza kuonekana kati ya kile ambacho Mungu ameahidi na kile ambacho watu wake wanakipitia sasa. Zaburi 89 itaupeleka mvutano huo katika hadithi ya mfalme wa ukoo wa Daudi na tumaini kubwa la uaminifu wa Mungu.

11

10.0 Orodha ya Vyanzo

• Biblia. Zaburi 88; Zaburi 6:5; 22; 42–43; 49:15; 77; 87; 89; Isaya 38:18–19; Marko 14:32–42; 15:33–34; Yohana 11:25–26; Warumi 8:22–26; 1 Wakorintho 15:20–26; Ufunuo 21:1–5. Maandiko yamechambuliwa na kuelezwa kwa maana; andiko kuu limetambulishwa kama maelezo ya maana ya mstari, si nukuu kutoka tafsiri maalumu.

• Goldingay, John. 2007. Psalms, Volume 2: Psalms 42–89. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic, kurasa 642–59 (uchambuzi wa Zaburi 88).

• Kidner, Derek. Psalms 73–150. Tyndale Old Testament Commentaries / Kidner Classic Commentaries. Toleo la kwanza 1975; toleo lililochapishwa tena 2014. Uchambuzi wa Zaburi 88, kurasa 348–51.