Zaburi 97 — Mfalme Anapokuja Katikati ya…

Utakatifu wa Mungu unatupaje furaha huku ukizifunua nguvu za uongo tunazozitegemea?

Muhtasari

Utakatifu wa Mungu unazitikisa nguvu za uongo, lakini haki yake inaipa dunia sababu ya kushangilia

Andiko kuu — Zaburi 97:2 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Mawingu na giza nene vinamzunguka; haki na hukumu ya uadilifu ndiyo msingi wa kiti chake cha enzi.

Mawingu mazito yanapokusanyika juu ya milima, mandhari tunayoyazoea hubadilika. Vilele hupotea machoni. Umeme unapomulika, kwa muda mfupi tunaona vitu ambavyo giza lilikuwa limevificha. Hapo tunakumbushwa kwamba kuna nguvu ambazo hatuwezi kuziamuru.

Zaburi 97 inatangaza kuja kwa Mfalme kwa lugha inayofanana na hiyo. Lakini inaanza kwa mwito wa kushangaza: Dunia na ishangilie! Mawingu hayo hayatangazi kuja kwa mtawala mwenye hasira zisizotabirika. Nyuma yake yupo Mungu ambaye kiti chake cha enzi kimesimikwa katika haki na uadilifu. Uwepo wake unavunja uongo na dhuluma kwa sababu utawala wake ni mwema.

Zaburi hii inatuuliza swali la ndani: Je, tunaweza kuukaribisha utawala wa Mungu si tu pale unapotufariji, bali pia pale unapoyakabili mambo tuliyoyategemea na mienendo tuliyoizoea?

1.0 Utangulizi

Zaburi 96 iliishia kwa shangwe kwamba Muumba anakuja kuihukumu dunia kwa haki na uaminifu. Zaburi 97 inaanza kwa tangazo lilelile la kifalme: Bwana anatawala! Lakini sasa tunaonyeshwa upande mwingine wa habari hiyo njema. Mfalme anapokuja, kuna mawingu, moto, radi, na milima inayotetemeka. Miungu ya uongo inafedheheshwa. Sayuni inashangilia. Nao wanaompenda Bwana wanaitwa kuuchukia uovu na kulisifu jina lake takatifu.

Hapa kuna jambo ambalo msomaji anaweza asielewe mara moja. Kwa nini dunia ishangilie ujio unaoonekana kutisha kiasi hicho? Mstari wa 2 unatupa jibu: mamlaka ya Mungu hayatumiki kiholela. Haki na hukumu ya uadilifu ndivyo vinavyokisimamisha kiti chake cha enzi. Picha za moto na tetemeko zinaonesha uzito wa utakatifu wake; maneno kuhusu haki yanaeleza tabia ya Mfalme huyo.

Ujumbe unafunguka katika sehemu tatu kuu:

- Mistari 1–6: Dunia inaitwa kushangilia wakati Bwana anapodhihirisha utawala wake wenye haki. - Mistari 7–9: Miungu ya uongo inapoteza heshima yake, huku Sayuni ikifurahia ukuu wa Bwana. - Mistari 10–12: Wanaompenda Bwana wanaitwa kuukataa uovu, kuutumaini ulinzi wake, na kushangilia nuru anayowapa.

Ujumbe mkuu: Kwa kuwa Bwana anatawala kwa haki na uadilifu, kufichuliwa na kuanguka kwa mamlaka ya uongo ni habari njema. Kumpenda Mfalme huyu kunamaanisha kuukataa uovu, kuamini uangalizi wake, na kujifunza kuufurahia utakatifu wake.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 97 imo katika Kitabu cha Nne cha Zaburi (Zaburi 90–106). Kitabu cha Tatu kilifungwa na swali lenye uchungu: ahadi ya Mungu kwa Daudi imekuwaje wakati taji la mfalme limeangushwa chini (Zab. 89:38–51)? Kitabu cha Nne hakidai kwamba anguko hilo halikuwa la kweli. Badala yake, kinayainua macho ya watu kuelekea utawala ambao hauwezi kufutwa na kushindwa kwa serikali ya kibinadamu: Bwana mwenyewe ndiye Mfalme (Zab. 93; 95–100).

Katika maandishi ya Kiebrania, Zaburi 97 haina kichwa kinachomtaja mtunzi au tukio la kihistoria. Toleo la kale la Kigiriki lina kichwa kinachohusisha zaburi hii na Daudi na kuimarishwa kwa nchi yake. Hata hivyo, hiyo ni desturi ya kuitafsiri zaburi, si ushahidi wa kutosha kutaja tarehe ya kuandikwa kwake. Watafiti wamehusisha zaburi hii na sherehe za ibada, ushindi mbalimbali wa Israeli, au kipindi cha kurejea kutoka uhamishoni. Maneno ya zaburi yenyewe hayathibitishi kwa uhakika mojawapo ya mazingira hayo. Goldingay anaonya dhidi ya kujenga historia mahususi ambayo ushahidi wake hautoshi (Goldingay 2008, uchambuzi wa Zaburi 97, sehemu za “Interpretation” na “Heading”).

Hata hivyo, tunaweza kutambua kumbukumbu za Biblia zinazotumika katika ushairi wake. Mawingu, giza, moto, umeme, na milima inayotikiswa vinatukumbusha Mungu alipojidhihirisha katika Sinai (Kut. 19:16–20; 20:18–21), picha za Zaburi 18, na maelezo ya kishairi kuhusu Mungu anapoingilia historia (Amu. 5:4–5; Hab. 3:3–15). Lugha ya namna hii, ambayo wanazuoni huiita theofania—udhihirisho wa uwepo wa Mungu—inatumiwa kuonesha kwamba mamlaka ya Bwana yanafika duniani kote.

Zaburi hii pia inazungumza na zaburi zilizo karibu nayo. Zaburi 96 inawaita watu wa mataifa na uumbaji mzima kushangilia; Zaburi 97 inaufikisha mwito huo hata kwenye pwani za mbali (mst. 1). Zaburi 98 itarudia tena wito wa kuimba kwa sababu Mungu ameufunua wokovu wake. Kidner anaona kwamba, kati ya zaburi hizi, Zaburi 97 inaonesha kwa uzito zaidi upande wa kutisha wa kuja kwa Mfalme: wakati Zaburi 96 na 98 zinatilia mkazo shangwe, Zaburi 97 inaonesha pia namna ujio wake unavyouweka uasi wazi (Kidner 2014, 382–84).

Kuna mabadiliko muhimu ya wanaoambiwa maneno haya. Mwanzoni, zaburi inazungumza na dunia na nchi za mbali (mst. 1). Katikati, inatofautisha waabudu sanamu na Sayuni (mst. 7–9). Mwishoni inawaelekea moja kwa moja wale wanaompenda Bwana (mst. 10–12). Hivyo, mashairi yanaanza na ukuu wa Mungu juu ya ulimwengu na kuishia kwenye maamuzi ya maadili tunayopaswa kufanya kila siku.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 97:1–2 — Kushangilia mbele ya Mfalme asiyeweza kutawaliwa nasi

Tangazo la mwanzo ni fupi: Bwana anatawala. Haimaanishi kwamba kiti cha enzi kilikuwa wazi, halafu Mungu akakipata kwa mara ya kwanza. Israeli inakiri kwamba Muumba ndiye mwenye mamlaka, na zaburi inashangilia namna mamlaka hayo yanavyodhihirishwa katika matendo yake. Goldingay anasisitiza wazo la Mungu kudhihirisha ufalme wake katika historia; Kidner anaona pia upeo mpana wa kuja kwa Mfalme kwa utukufu. Mitazamo hiyo yote inatukumbusha kwamba hapa hakuna fundisho la kinadharia tu kuhusu Mungu (Goldingay 2008, Zab. 97:1; Kidner 2014, 382).

Jibu linalotakiwa ni shangwe inayofika hata pwani za mbali. Neno la Kiebrania halilazimishi tufikirie visiwa pekee. Linaweza kuelekeza fikira kwenye maeneo ya mbali na mataifa yaliyo nje ya upeo wa kawaida wa Israeli (linganisha Isa. 42:10–12). Hakuna taifa linaloweza kudai kwamba Mfalme wa dunia nzima ni mali yake peke yake.

Lakini mstari wa 2 unakatiza mawazo kwamba kuja kwa Mfalme huyo kutakuwa tukio rahisi lisiloamsha hofu: mawingu na giza nene vinamzunguka. Katika Sinai, wingu lilionesha uwepo wa Mungu lakini pia likaweka mpaka kati ya watu na utakatifu ambao hawangeweza kuukaribia kwa masharti yao wenyewe (Kut. 19:9, 16; 20:21). Giza hapa halimaanishi kwamba Mungu ni mwovu. Linaashiria fumbo la uwepo wake na ukuu wake unaozidi ufahamu wetu.

Kisha yanakuja maneno yanayoeleza tabia ya utawala wake: haki na uadilifu ndiyo msingi wa kiti chake cha enzi. Mtawala wa kibinadamu anaweza kuwafanya watu wamtii kwa vitisho huku akiamua mambo kwa upendeleo. Bwana si wa namna hiyo. Mamlaka yake hayawezi kutenganishwa na yaliyo mema na ya kweli. Maneno ya Kiebrania yanayotafsiriwa mara nyingi kuwa haki na hukumu ya uadilifu yanahusu mahusiano yaliyonyooka, maamuzi ya kweli, na maisha yanayowiana na tabia ya Mungu. Goldingay anafafanua pia vipengele vya uaminifu wa Mungu na mamlaka yake yanayotenda haki (Goldingay 2008, Zab. 97:2).

Mawingu yanatukumbusha kwamba Mungu si kitu tunachoweza kukitawala. Lakini msingi wa kiti chake unatuhakikishia kwamba yeye si mtawala asiyeaminika. Hatuna uwezo wa kumweka chini ya udhibiti wetu, lakini tuna sababu ya kumwamini.

3.2 Zaburi 97:3–5 — Moto, umeme, na milima inayoyeyuka

Moto unatangulia mbele za Bwana na kuwaangamiza wanaompinga. Umeme wake unaangaza dunia. Nchi inatetemeka, na milima inayeyuka kama nta mbele za Bwana wa dunia yote.

Hizi ni picha za kishairi za udhihirisho wa Mungu. Kusudi lake si kutupatia taarifa ya hali ya hewa au ratiba kamili ya matukio ya mwisho wa dunia. Zinatuambia ukweli wa kitheolojia kwa lugha tunayoweza kuuhisi: hakuna mamlaka yanayoonekana kutikisika kamwe yanayoweza kusimama mbele ya haki ya Muumba. Mlima, kitu kinachoonekana kuwa imara kwa muda mrefu, unayeyuka kama kitu dhaifu.

Picha hizo zinatukumbusha Sinai na maelezo ya Mungu anayewaokoa watu wake katika Zaburi 18 (linganisha Zab. 18:7–15; Mik. 1:3–4; Nah. 1:3–6). Katika Zaburi 97, hata hivyo, ujumbe wake unavuka mipaka ya Israeli: Bwana ni Mungu wa dunia yote, si mlinzi wa binafsi wa taifa moja tu.

Kwa nini moto unaowateketeza maadui uwe sehemu ya habari inayoleta shangwe? Hatupaswi kufurahia mateso ya watu kana kwamba ni burudani. Katika zaburi hii, wanaompinga Mungu wanahusishwa na upinzani dhidi ya haki inayokisimamisha kiti chake cha enzi. Kwa watu wanaokandamizwa, kuondolewa kwa dhuluma na kufichuliwa kwa mamlaka ya uongo kunaweza kuwa habari njema. Lakini zaburi haitupi majina ya watu wa siku zetu ambao tunaweza kutangaza kwamba wanastahili kuangamizwa. Hukumu ni kazi ya Mungu; si ruhusa ya waamini kutenda ukatili.

Picha hizi zinatuchunguza sisi pia. Tunapoomba Mungu aoneshe mamlaka yake, je, tunawazia maadui wetu pekee ndio watakaotikiswa? Utakatifu unaofichua dhuluma za wengine unayachunguza pia maamuzi yetu, tamaa zetu, na namna tunavyotumia mamlaka.

3.3 Zaburi 97:6–7 — Mbingu zinatangaza haki, na sanamu zinapoteza heshima

Mstari wa 6 unaelekeza macho yetu kutoka nguvu za dhoruba hadi maana yake: mbingu zinaitangaza haki ya Mungu, na mataifa yanaona utukufu wake. Hapa tunasikia mwangwi wa Zaburi 19:1 na 50:6. Lakini lengo si kuonesha uzuri wa uumbaji pekee. Dunia inaalikwa kutambua haki ya Mungu anayetawala.

Mara moja mshairi anawataja wanaofedheheshwa na udhihirisho huo: wanaotumikia sanamu zilizochongwa na kujisifu kwa miungu ya uongo. Hapo ndipo kinaya kinapoonekana. Kile walichokiona kuwa utukufu wa kudumu hakiwezi kushindana na Bwana aliye hai. Lugha inayotumiwa katika zaburi hizi jirani inasisitiza ubatili wa kuweka matumaini ya mwisho katika kitu kisichoweza kuokoa (linganisha Zab. 96:5; Isa. 44:9–20).

Mwisho wa mstari wa 7 una changamoto ya tafsiri: “miungu” yote inaamriwa kumsujudia Bwana, au inaelezwa kuwa tayari imemsujudia. Baadhi ya wasomaji wanaona hapa miungu inayodaiwa kuabudiwa na mataifa. Wengine wanasoma neno la Kiebrania kuwa linahusu viumbe wa mbinguni. Tafsiri ya kale ya Kigiriki hutumia lugha inayohusishwa na malaika, jambo linalogusana na mjadala kuhusu Waebrania 1:6. Hata hivyo, wanazuoni hawakubaliani kikamilifu kama Waebrania inanukuu moja kwa moja Zaburi 97:7, mapokeo ya Kigiriki ya Kumbukumbu la Torati 32:43, au lugha ya ibada inayofanana nayo. Ni vizuri kueleza uwezekano huo badala ya kutangaza uhusiano mmoja kana kwamba hauna mjadala (Kidner 2014, 383).

Jambo la msingi halibadiliki: hakuna mamlaka ya kiroho wala kitu kinachoabudiwa kinachoweza kulinganishwa na ukuu wa Bwana.

Kwa Mkristo, ukiri huu si ruhusa ya kuwadharau au kuwafedhehesha watu wa imani nyingine. Biblia inapokosoa ibada ya sanamu, inapinga kuweka tumaini la mwisho mahali pasipostahili; haifuti hadhi ya watu walioumbwa kwa mfano wa Mungu. Na changamoto hiyo haiishii kwa sanamu zinazochongwa. Kanisa linaweza kuzikataa sanamu kwa maneno lakini likaiabudu fedha, ushawishi wa kisiasa, kiongozi maarufu, au sifa ya taasisi yake yenyewe.

3.4 Zaburi 97:8–9 — Sayuni inasikia habari na kushangilia

Sasa tunakutana na tukio lisilo na makelele ya radi, lakini lenye uzito mkubwa: Sayuni inasikia na kufurahi; miji ya Yuda inashangilia, kwa sababu ya hukumu za Bwana. Lugha hii inafanana na Zaburi 48:11, ambako matendo ya Mungu yenye haki yanakuwa sababu ya shangwe kwa watu wake.

Watu hawashangilii kwa sababu mfalme wao wa eneo lao amekuwa mwenye nguvu kuliko wote. Wanashangilia kwa sababu Bwana ndiye Aliye Juu Sana katika dunia yote. Uzoefu wa jamii ndogo unakuwa ushuhuda wa ukweli ulio mkubwa kuliko jamii hiyo. Utawala wa Mungu hauishii kwenye kuta za Yerusalemu.

Mstari wa 9 unasisitiza tena kwamba Bwana ametukuka kuliko miungu yote inayodaiwa kuwa na mamlaka. Hili si shindano la kuhesabu nguvu pekee. Kama kiti chake kimesimama katika haki, mataifa yanahitaji zaidi ya mfululizo wa watawala wenye nguvu wanaoshindana. Yanahitaji Mfalme anayehukumu kwa uadilifu.

Hapo kuna uhusiano na Zaburi 96, ambayo inawaalika watu wa mataifa yote kumjua Bwana. Furaha ya Sayuni inapaswa kuupanua moyo wake, si kumfanya awadharau walio nje. Waliopokea habari njema wanapewa jukumu la kuzishuhudia kwa wengine.

3.5 Zaburi 97:10 — Kumpenda Bwana kunahitaji kuukataa uovu

Sasa zaburi inazungumza moja kwa moja na waabudu: Ninyi mnaompenda Bwana, chukieni uovu. Haya ni mabadiliko ya kushangaza. Tumetoka kwenye milima inayoyeyuka na kufika kwenye wajibu wetu wa kila siku. Mungu anayeuhukumu uovu anawaita watu wake wasikubaliane nao.

Lugha ya Kiebrania ni ya moja kwa moja. Kuibadilisha iwe tu taarifa kwamba watu wanaompenda Mungu kwa kawaida wanauchukia uovu kunapunguza nguvu ya agizo lake. Kidner anasisitiza wito huo wa wazi. Goldingay anaonesha kwamba katika muktadha wake unahusu hasa kukataa miungu mingine; lakini kanuni yake inagusa pia dhambi, ukosefu wa haki, na maovu yanayotokea ndani ya jamii (Kidner 2014, 383–84; Goldingay 2008, Zab. 97:10).

Agizo ni kuuchukia uovu, si kuwachukia wanadamu. Linataka tukatae yale yanayoharibu maisha: udanganyifu, unyanyasaji, rushwa, dhuluma, na kutumia lugha ya dini kuficha makosa. Katika familia, kanisa, na jamii, upendo kwa Mungu hauwezi kutenganishwa na maamuzi yaliyo ya kweli na yenye haki.

Sehemu ya pili ya mstari inatuhakikishia kwamba Mungu anayalinda maisha ya wale walio waaminifu kwake na kuwaokoa katika mikono ya waovu. Hapa uangalizi wa Mungu unahusu maisha yote ya mwanadamu. Lakini kulindwa na Mungu si ahadi kwamba mtu hataumia, hataugua, hatapoteza mpendwa, au hatakufa. Kidner anafafanua kwamba ulinzi wa Mungu si sawa na hakikisho la kuokolewa na kila madhara ya maisha (Kidner 2014, 384; linganisha Dan. 3:16–18; Zab. 44).

Uangalizi wa Mungu unatupa ujasiri wa kuchagua yaliyo mema hata pale uaminifu unapogharimu. Hautupi ruhusa ya kumlaumu anayeteseka kwamba hana imani ya kutosha.

3.6 Zaburi 97:11–12 — Nuru inapandwa, na watu wanaitwa kushangilia

Picha ya mwisho inabadilisha kabisa mandhari. Baada ya mawingu, giza, moto, na radi, mstari wa 11 unasema kwamba kuna nuru kwa wenye haki na furaha kwa watu wenye mioyo iliyonyooka.

Katika maandishi ya Kiebrania kuna tofauti ndogo ya usomaji yenye maana nzuri ya kitheolojia. Maandishi ya Kimasoreti yanaweza kutafsiriwa: “Nuru imepandwa” kwa ajili ya mwenye haki. Hapo nuru inafanana na mbegu iliyowekwa ardhini kabla matunda yake hayajaonekana. Baadhi ya ushahidi wa maandishi ya kale unaunga mkono usomaji wa aina ya “Nuru imepambazuka”. Kidner anapendelea wazo la nuru kupambazuka; Goldingay anahifadhi picha ya nuru iliyopandwa. Zote zinaonesha tumaini, lakini kwa namna tofauti. Ya kwanza inazungumzia mwanzo uliojificha unaosubiri mavuno; ya pili inaonesha asubuhi inayofika baada ya usiku (Goldingay 2008, Zab. 97:11; Kidner 2014, 384).

Tofauti hiyo ina maana kwa maisha yetu. Nuru iliyopandwa si lazima iwe tayari inaonekana. Mtu anaweza kuwa mwaminifu lakini bado anasubiri mwisho wa kipindi kigumu. Vivyo hivyo, kusema nuru itapambazuka hakumaanishi kwamba giza la sasa halina maumivu.

Hatimaye zaburi inatoa mwito: Furahini katika Bwana, ninyi wenye haki, na lishukuruni jina lake takatifu (mst. 12, tafsiri ya kimaana). Mwanzoni dunia nzima iliitwa kushangilia. Mwishoni watu wa Mungu wanaitwa kuitikia kwa shukrani. Sababu yao kuu ya kufurahi si kuona watu wengine wakiaibishwa. Ni utakatifu na haki ya Mfalme wao.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Mamlaka ya Mungu yanafafanuliwa kwa tabia yake ya haki

Zaburi 97 haisifu nguvu kwa sababu tu ni nguvu. Katika dunia ambamo mamlaka yanaweza kununuliwa, kurithiwa, kutumiwa vibaya, au kuoneshwa kwa majivuno, zaburi inatupa kipimo tofauti cha ufalme. Kiti cha Bwana kimesimama katika haki na uadilifu (mst. 2; linganisha Zab. 89:14). Mahubiri yanayosifu ubabe lakini yakapuuza haki hayatoi picha sahihi ya Mungu yanayodai kumtangaza.

4.2 Fumbo la Mungu na uaminifu wake havipingani

Mawingu yanamficha Mungu hata wakati uwepo wake unadhihirishwa. Hili linatuzuia kujifanya tunaelewa sababu za kila mateso au maamuzi yote ya Mungu. Hata hivyo, Mungu kujificha hakumaanishi kwamba anatenda bila misingi. Chini ya wingu kuna kiti cha enzi chenye haki. Hatuwezi kuelewa kila jambo analoruhusu Mungu, lakini tunaitwa kuiamini tabia yake. Tumaini hilo linapaswa kuambatana na unyenyekevu, si kuwanyamazisha watu wanaouliza maswali magumu wanapoteseka (Zab. 88–89).

4.3 Kufichuliwa kwa sanamu ni sehemu ya ukombozi

Ibada ya sanamu hupunguza thamani ya maisha ya mwanadamu inapokipa kitu kilichoumbwa, kutengenezwa, au kutumiwa na wanasiasa nafasi ya Mungu. Zaburi inazivunja madai hizo. Changamoto yake haiishii kwenye kuzicheka sanamu. Inatuuliza kama kuna kitu kingine ambacho tumekipa mamlaka ya kutuongoza dhamiri zetu, kutumia mali yetu yote, na kutuamulia nani anastahili kusaidiwa na nani apuuzwe (Isa. 44:9–20; 1 Yoh. 5:21).

4.4 Upendo unaovumilia uovu bila kuupinga haujakomaa

Wito wa kuuchukia uovu unafuata tangazo kwamba Bwana anatawala. Kwa hiyo, ibada ni ya furaha lakini pia inatutaka tufanye maamuzi sahihi. Kanisa haliwezi kutangaza kwa uaminifu ufalme wa Mungu wenye haki huku likificha unyanyasaji, kutetea rushwa, au kuwanyonya walio dhaifu. Kuuchukia uovu ni kuupinga kwa ukweli, uadilifu, na njia zinazofaa—si kuwa wakatili kwa jina la haki (Amo. 5:15, 24; Rum. 12:9–21).

4.5 Nuru na furaha vinaweza kuhitaji kusubiri kwa uaminifu

Zaburi haiahidi kila shida kuisha mara moja, wala haiamuru kila mwamini ahisi furaha mfululizo. Nuru inaweza kufananishwa na mbegu inayosubiri mavuno au asubuhi inayokuja baada ya usiku mrefu. Watu wa imani wanaweza kulia kwa ukweli huku wakikataa kuamini kwamba giza ndilo hatima ya uumbaji. Tumaini lina nafasi ya subira na ya kuwajali wale ambao bado wanasubiri (Zab. 30:5; Rum. 8:18–25).

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Zaburi 97 inaendeleza msururu wa picha zilizopo katika Maandiko. Mungu anajidhihirisha Sinai kwa wingu, moto, na tetemeko (Kut. 19:16–20). Katika Wimbo wa Debora, milima inatikisika mbele zake (Amu. 5:4–5). Manabii wanatumia picha za dhoruba na moto kueleza Mungu anapoingilia mambo ya dunia (Hab. 3:3–15; Nah. 1:3–6). Picha hizi zinakataa kumgeuza Muumba mtakatifu kuwa kitu tunachoweza kukielewa na kukitawala kikamilifu.

Zaburi za kifalme katika Kitabu cha Nne zinajibu pia swali lililoachwa na Zaburi 89 kuhusu kuanguka kwa utawala wa Daudi. Zinatufundisha kwamba mamlaka ya Mungu hayajaisha kwa sababu tu taifa lake limepitia kushindwa. Ufalme wa Bwana umetangulia falme zote za wanadamu na uko juu yao (Zab. 93; 96–99).

Wakristo wanaona ujumbe huo wa kifalme katika mwanga mpya kupitia Yesu Kristo. Yesu anatangaza kwamba ufalme wa Mungu umekaribia (Marko 1:14–15), anapinga usalama wa kidini uliojengwa juu ya mazoea yanayoficha uovu (Marko 11:15–17), na anakataa namna ya uongozi inayowatawala watu kwa vitisho (Marko 10:42–45). Msalabani, watawala wa dunia wanaonekana kupata ushindi. Lakini katika ufufuo, Mungu anamthibitisha Masihi aliyesulubiwa (Mdo. 2:23–24, 32–36).

Lugha ya viumbe wa mbinguni kumsujudia Mungu katika Zaburi 97:7 ina uhusiano wa kuvutia na Waebrania 1:6, ambako viumbe wa mbinguni wanaitwa kumwabudu Mwana wa Mungu. Hata hivyo, chanzo hasa cha maneno ya Waebrania bado kinajadiliwa, kwa sababu mapokeo ya Kigiriki ya Kumbukumbu la Torati 32:43 yana lugha inayokaribiana sana. Ni sahihi kutambua mjadala huo kuliko kutangaza kwamba kiungo kimoja kimethibitishwa bila shaka. Lakini hoja kuu ya Waebrania iko wazi: Mwana wa Mungu ana utukufu ambao hakuna kiumbe wa mbinguni anayeweza kujipatia (Ebr. 1:1–14).

Agano Jipya pia linatazamia siku ambayo mamlaka ya Kristo yataonekana wazi. Lugha ya kuja kwa Mungu, hukumu, na mwitikio wa mataifa inasikika katika Mathayo 24:30; 2 Wathesalonike 1:6–10; Ufunuo 1:7; 19:11–16. Hata hivyo, Zaburi 97 yenyewe si jedwali la kina la matukio ya nyakati za mwisho. Goldingay anasisitiza kwanza namna zaburi inavyosherehekea utawala wa Mungu unaodhihirishwa katika historia. Msomaji Mkristo anaweza kuona pia tumaini la utimilifu ujao bila kuondoa maana hiyo ya awali.

Na hatimaye, tumaini la Kikristo haliishii kwenye kuanguka kwa maadui. Ufunuo 21:1–5; 22:1–5 inaonesha dunia ambamo uwepo wa Mungu unaleta haki, uponyaji, na nuru. Mfalme anayekuja katikati ya mawingu ndiye anayekusudia kuuondoa ulimwenguni ule uovu unaouharibu.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Pima mamlaka kwa haki, si kwa makelele ya nguvu. Unapotathmini kiongozi katika kanisa, serikali, au familia, usiulize tu kama anaonekana hodari. Uliza pia kama anasema ukweli, anasikiliza wengine, na anawalinda wasio na nguvu. Kiti cha Mungu kinasimama katika haki, si maonesho.
Tambua mambo yanayoshindania nafasi ya Mungu moyoni. Jiulize kama fedha, umaarufu, chama, cheo, au sifa ya kidini vimekuwa muhimu kiasi kwamba huvithubutu tena kuvikosoa. Chagua hatua moja ya kurejesha mambo hayo kwenye nafasi yake inayofaa.
Pinga uovu bila kuwanyang'anya watu utu wao. Kataa rushwa, unyonyaji, maneno yanayodhalilisha, na kuficha makosa. Tafuta uwajibikaji wa haki badala ya kulipiza kisasi. Lengo liwe kuwalinda watu, si kustawisha chuki.
Wawekee nafasi wanaosubiri nuru. Mtembelee, msikilize, au msaidie kwa jambo la vitendo mtu anayepitia huzuni, maradhi, ukosefu wa kazi, au kukata tamaa. Usimdai aoneshe furaha ya haraka ili kuthibitisha kwamba ana imani.
Acha ibada ikupe ujasiri wa kufanya yaliyo sahihi. Katika uamuzi mgumu, kumbuka kwamba Bwana anatawala. Jiulize ni hatua gani ya kweli, huruma, na ujasiri inayotakiwa, hata kama itakugharimu.
Jifunze kushukuru bila kukanusha maumivu. Mwisho wa siku yenye wasiwasi, tambua jambo moja linaloonesha wema wa Mungu bila kujifanya kwamba matatizo hayapo. Furaha ya zaburi inasimama juu ya tabia ya Mungu, si kukataa ukweli wa maisha.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 97 inaanza kwa mwito wa shangwe wakati inamweleza Mungu kwa picha zinazotisha?
Kuna tofauti gani kati ya mfalme anayesimama juu ya nguvu pekee na Mungu ambaye kiti chake kimesimikwa katika haki na uadilifu?
Ni vitu gani vinavyotumiwa kama miungu ya usalama katika familia, kanisa, na jamii zetu leo?
Tunawezaje kutii agizo la kuuchukia uovu bila kuligeuza kuwa ruhusa ya kuwachukia watu?
Picha ya nuru iliyopandwa au nuru inayopambazuka inamsemesha nini mtu ambaye bado anasubiri msaada wa Mungu?
Ufalme wa Yesu aliyesulubiwa na kufufuka unabadilishaje mawazo yetu kuhusu namna Mungu anavyoushinda uovu?

8.0 Sala ya Mwitikio

Ee Bwana mtakatifu, Mfalme wa dunia yote, tunakiri kwamba mamlaka yako ni makuu kuliko nguvu tunazoziogopa, na yana haki zaidi kuliko mamlaka tunayoyasifu.

Mawingu yanapoficha yale tunayotamani kuyaelewa, tuzuie tusijidai kuwa na majibu tusiyokuwa nayo. Tufundishe kuitumaini haki ya kiti chako cha enzi bila kuwanyamazisha wanaouliza maswali katika mateso yao.

Fichua sanamu tulizojifunza kuzitumikia. Tulipoukubali udanganyifu, turudishe kwenye ukweli. Tulipowalinda wenye nguvu huku walio dhaifu wakiumia, tuongoze kwenye toba na hatua za kurekebisha tuliyoharibu. Tulipouchanganya uchungu dhidi ya uovu na chuki dhidi ya watu, tufundishe rehema ya Yesu Kristo.

Walinde wanaoishi chini ya vitisho na dhuluma. Uwe karibu na wale ambao usiku wao unaonekana kuwa mrefu. Ioteshe nuru uliyopanda mpaka asubuhi ifike, na utufanye kuwa wenzi waaminifu wa wanaosubiri.

Kwa njia ya Yesu, Bwana wetu aliyesulubiwa na kufufuka, tufundishe kushangilia katika utakatifu wako na kuutumikia ufalme wako kwa haki na upendo.

Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 97 inatangaza kwamba Bwana anatawala. Inatuzungushia picha za kutisha za utakatifu wake, inaonesha ubatili wa miungu ya uongo, na inawaita watu wa Mungu kuukataa uovu. Neno lake la mwisho ni furaha: furahini katika Bwana na kulishukuru jina lake takatifu.

Zaburi 98 inaanza tena kwa mwito wa kuimba wimbo mpya, lakini mtazamo wake unabadilika. Mfalme anayekuja kwa nguvu katika Zaburi 97 sasa anasifiwa kwa kuudhihirisha wokovu wake na kuonesha haki yake mbele ya mataifa. Bahari, mito, na milima vinaingia katika shangwe ya kumkaribisha Hakimu wa dunia.

Zaburi hizi mbili zinasaidiana. Zaburi 97 inatuuliza kama tuko tayari kumkaribisha Mfalme mtakatifu anayefichua uovu; Zaburi 98 inatualika kuimba kwa sababu matendo ya Mfalme huyohuyo yenye haki huleta wokovu na tumaini kwa dunia.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko Matakatifu: Zaburi 97; Zaburi 18, 19, 30, 44, 48, 50, 89, 93–99; Kutoka 19–20; Kumbukumbu la Torati 32:43 (pamoja na mapokeo ya kale ya Kigiriki); Waamuzi 5:4–5; Danieli 3:16–18; Isaya 42:10–17; 44:9–20; Amosi 5:15, 24; Mika 1:3–4; Nahumu 1:3–6; Habakuki 3:3–19; Marko 1:14–15; 10:42–45; 11:15–17; Mathayo 24:30; Matendo 2:23–36; Warumi 8:18–25; 12:9–21; Waebrania 1:1–14; 12:29; 2 Wathesalonike 1:6–10; 1 Yohana 5:21; Ufunuo 1:7; 19:11–16; 21:1–5; 22:1–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka toleo maalumu la Biblia ya Kiswahili.
BibleProject. Bila tarehe. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mgawanyo wa Vitabu vitano vya Zaburi na nafasi ya Kitabu cha Nne.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Uchambuzi wa Zaburi 97, “Yhwh Began to Reign: Earth Is to Rejoice.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali 1975. Uchambuzi wa Zaburi 97, “Formidable Majesty,” uk. 382–84.

Zaburi 97 — Mfalme Anapokuja Katikati ya Mawingu