Zaburi 98 — Mito Inapojiunga na Wimbo

Kwa nini mito, milima na watu wanaalikwa kushangilia ujio wa Mfalme mwenye haki?

Muhtasari

Kutoka ukombozi wa Israeli uliokumbukwa hadi tumaini la haki kwa uumbaji wote

Andiko kuu — Zaburi 98:3, 9 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Miisho yote ya dunia imeuona wokovu wa Mungu wetu. Uumbaji wote na ushangilie mbele za Bwana, kwa maana anakuja kuitawala dunia kwa haki na kuwahukumu watu kwa uadilifu.

Fikiria wimbo unaoanzia katika kundi dogo la watu walionusurika katika janga kubwa. Mwanzoni, wanaimba wakikumbuka jinsi Mungu alivyowaokoa. Lakini mlango unafunguliwa. Wimbo unatoka katika nyumba yao, unaingia mitaani, unavuka mipaka, na kuwafikia watu ambao hawakushuhudia tukio hilo. Hatimaye, hata bahari, mito na milima inaalikwa kujiunga katika shangwe.

Hiyo ndiyo safari ya ajabu ya Zaburi 98. Inaanza na ukombozi ambao Mungu ameutenda kwa Israeli, halafu inafikia tumaini la utawala wake wenye haki juu ya dunia nzima. Katikati ya safari hiyo, ibada inakuwa zaidi ya shukrani za mtu binafsi. Inakuwa tangazo kwamba Mungu aliyetimiza ahadi zake kwa watu wake ana kusudi linalofika mpaka kwenye uumbaji wote.

Zaburi hii inatuachia swali: Ikiwa kuja kwa haki ya Mungu kunazifanya hata mito zishangilie, sisi tunaalikwa kuwa watu wa namna gani, na kushiriki kujenga maisha ya namna gani?

1.0 Utangulizi

Zaburi 98 ni miongoni mwa nyimbo zenye shangwe kubwa katika kitabu cha Zaburi. Hakuna kilio cha moja kwa moja cha kutaka kuokolewa, wala mjadala mrefu kuhusu adui. Badala yake, sauti inasikika kwa nguvu: Mwimbieni Bwana wimbo mpya! Sababu si kwamba waabudu wamegundua mtindo mpya wa muziki. Mungu ametenda jambo linalostahili kutangazwa upya.

Zaburi inaenea katika hatua tatu, kama duara linalozidi kuwa kubwa:

- Mistari 1–3 — Wokovu unaokumbukwa: Israeli inaitwa kuimba kwa sababu Bwana ametenda kwa nguvu, haki, upendo wa agano, na uaminifu. - Mistari 4–6 — Shangwe ya mataifa: Dunia yote inaalikwa kumkaribisha Bwana kama Mfalme kwa sauti na vyombo vya muziki. - Mistari 7–9 — Wimbo wa uumbaji: Bahari, mito, milima, na viumbe wengine vinashangilia kwa sababu Bwana anakuja kuihukumu dunia kwa uadilifu.

Hizi si picha tatu zisizohusiana. Kile Mungu alichowatendea Israeli kinadhihirisha yeye ni Mfalme wa namna gani kwa mataifa; na utawala wake wenye haki unaleta tumaini hata kwa uumbaji usio wa kibinadamu. Kwa hiyo, hukumu ya Mungu haijafichwa nyuma ya shangwe kana kwamba ni habari mbaya. Ndiyo sababu inayoufanya wimbo huu ufike hadi miisho ya dunia.

Ujumbe mkuu: Mungu anayekumbuka agano lake na kuudhihirisha wokovu wake mbele ya mataifa ndiye pia Mfalme mwenye haki wa uumbaji wote. Kuja kwake kuhukumu ni habari njema kwa sababu kunaleta tumaini la dunia inayoongozwa kwa haki, uaminifu, na uadilifu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 98 ni sehemu ya Kitabu cha Nne cha Zaburi (Zab. 90–106). Kitabu cha Tatu kilifungwa na maswali mazito kuhusu kile kilichotokea kwa ahadi ya Mungu kwa nyumba ya Daudi wakati ufalme wa kibinadamu ulipoonekana kuanguka (Zab. 89:38–51). Sasa, katika Kitabu cha Nne, sauti inarudi mara nyingi katika ukweli huu: hata viti vya enzi vya wanadamu vikitetereka, Bwana mwenyewe anatawala (Zab. 90; 93; 96–99).

Kichwa cha Kiebrania cha Zaburi 98 kinasema tu kwamba ni zaburi. Hakimtaji mwandishi, mfalme, vita, au mwaka fulani. Tafsiri ya kale ya Kigiriki inaongeza jina la Daudi, lakini nyongeza hiyo peke yake haitoshi kuthibitisha kwamba Daudi ndiye aliyeitunga katika maandishi ya asili ya Kiebrania. Lugha yake ina uhusiano wa karibu na Isaya 40–55, hasa kauli kwamba Mungu ameufunua mkono wake mtakatifu mbele ya mataifa na kwamba miisho ya dunia inauona wokovu wake (Isa. 52:10).

Inawezekana kwamba wimbo huu uliwasaidia watu waliokumbuka kuachiliwa kutoka utawala wa Babeli. Hata hivyo, maandishi hayatuwezeshi kuthibitisha kwa uhakika tukio moja au sikukuu moja kuwa ndiyo mazingira yake ya kwanza. Wimbo unaweza kubeba kumbukumbu ya matendo mbalimbali ya Mungu ya kuwaokoa watu wake. Goldingay anasisitiza umuhimu wa kuacha nafasi hiyo ya kutokuwa na uhakika kuhusu tarehe na mazingira (Goldingay 2008, Zab. 98, “Interpretation”).

Kifasihi, Zaburi 98 ina uhusiano wa karibu sana na Zaburi 96. Zote zinaanza kwa mwito wa wimbo mpya. Zote zinayaita mataifa na uumbaji kushangilia. Na zote zinafikia tangazo kwamba Bwana anakuja kuihukumu dunia kwa haki. Lakini mkazo wake unatofautiana. Zaburi 96 inasisitiza mwito kwa mataifa kumtambua Mungu wa kweli. Zaburi 98 inaanza kwa kusimulia jambo ambalo Mungu tayari amefanya kwa Israeli, kisha inaonesha kwamba tendo hilo lina maana kwa dunia yote. Goldingay anaona mabadiliko haya ya wasikilizaji: mwanzo unasema Mungu wetu; sehemu inayofuata inasema dunia yote.

Zaburi 97 nayo inaandaa njia ya Zaburi hii. Katika Zaburi 97, Mfalme anajidhihirisha kwa mawingu, moto, umeme na utakatifu unaofichua ibada za uongo. Zaburi 98 inaonesha upande mwingine wa ujio wa Mfalme huyo: dunia inaweza kushangilia kwa sababu utawala wake ni wa haki. Utakatifu wa Mungu haupingani na furaha. Ndiyo unaolipa tumaini la furaha ya kweli msingi wa kuaminiwa.

Derek Kidner anaiita Zaburi 98 “King and Saviour” — “Mfalme na Mwokozi.” Pia anataja jina lake la jadi katika matumizi ya kiliturujia ya Kilatini, Cantate Domino, yaani mwito wa kumwimbia Bwana. Anabainisha kwamba zaburi hii imejaa shangwe kuanzia mwanzo hadi mwisho. Lakini shangwe hiyo ina sababu yenye uzito: ushindi wa Mungu, haki yake iliyo wazi, na tumaini la maisha yanayorejeshwa katika mpangilio sahihi (Kidner 2014, 384–86).

Tofauti nyingine ya kifasihi ni muhimu. Vitenzi vya mistari 1–3 vinatuelekeza hasa kwenye yale ambayo Bwana amekwisha kuyafanya. Mwisho wa zaburi unatupeleka kwenye kuja kwake kutekeleza na kudhihirisha utawala wake. Kwa hiyo, ibada inasimama kati ya kumbukumbu na matarajio: inakumbuka neema iliyokwisha kuonekana, huku ikingojea haki ambayo bado haijaonekana kwa ukamilifu.

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 98:1 — Wimbo mpya kwa ajili ya tendo la wokovu

Mwito wa kwanza ni wa moja kwa moja: Mwimbieni Bwana wimbo mpya, kwa maana ametenda mambo ya ajabu. Katika Biblia, wimbo mpya mara nyingi huambatana na tukio jipya linalodhihirisha nguvu ya Mungu ya kuokoa (Zab. 96:1; 144:9; Isa. 42:10). Upya wake si lazima uwe matumizi ya midundo au maneno ambayo hayajawahi kusikika. Ni ushuhuda wa zamani wa uaminifu wa Mungu unaopata sauti mpya kwa sababu watu wameona neema yake tena.

Sababu ya wimbo ni kwamba mkono wa kuume na mkono wake mtakatifu umeleta wokovu. Hii ni lugha ya kishairi inayotumia mfano wa mwili wa binadamu kueleza nguvu ya Mungu inayotenda. Haimaanishi kwamba Mungu ana mwili wa kibinadamu kwa namna tunavyoufahamu. Picha hii inatukumbusha ukombozi wa kutoka Misri na lugha ya manabii kuhusu Mungu kuwakomboa watu wake (Kut. 15:6, 12; Isa. 51:9–11; 52:10).

Mkono huo unaitwa mtakatifu. Hili lina maana kubwa. Nguvu inayosifiwa hapa si nguvu ya mtawala anayetumia ubabe kujitafutia sifa. Ni nguvu ya Mungu ambaye tabia yake ni ya haki. Kama tulivyoona katika Zaburi 97, Mfalme wa kweli hawezi kutenganishwa na uadilifu wake.

Neno la Kiebrania linalotafsiriwa mara nyingi kuwa wokovu linaweza kubeba pia maana ya ushindi au ukombozi. Kidner anakumbusha kwamba ushindi wa Mungu si kuangamizwa tu kwa adui. Una maana ya kuokolewa kwa wale waliokuwa katika hatari. Kwa hiyo, ushindi wa kibiblia una upande wa kuondoa uovu na upande wa kurejesha maisha (Kidner 2014, 385).

Baadhi ya tafsiri zinasisitiza kwamba mkono wa Mungu umemletea yeye mwenyewe ushindi. Wazo kuu ni kwamba hakuna mungu mwingine, wala nguvu ya mwanadamu, inayostahili kupewa nafasi ya Mwokozi wa mwisho. Heshima ya msingi ya ukombozi huu ni ya Bwana.

3.2 Zaburi 98:2–3 — Kile Israeli imepokea kinaonekana kwa mataifa

Mstari wa 2 unatoka kwenye tendo la Mungu na kuingia kwenye kudhihirishwa kwake hadharani. Bwana ameujulisha wokovu wake na kuifunua haki yake machoni pa mataifa. Haki hapa si sifa ya ndani tu isiyogusa dunia. Ni uaminifu wa Mfalme unaoonekana katika matendo yake ya kuokoa, kutimiza ahadi, na kuweka mambo sawa.

Mstari wa 3 unaonesha historia mahususi ya tendo hilo: Mungu ameukumbuka upendo wake thabiti na uaminifu wake kwa nyumba ya Israeli. Lugha ya Kiebrania ina maneno muhimu ya agano: ḥesed, yaani upendo wa kudumu unaoshikilia ahadi, na ʾĕmûnâ, yaani uaminifu au kutegemeka. Kusema kwamba Mungu amekumbuka hakumaanishi alikuwa amesahau. Katika lugha ya Biblia, kukumbuka ni kuleta ahadi katika matendo yanayoonekana (linganisha Kut. 2:24; 6:5).

Hapa ni lazima tusipoteze jambo moja: zaburi haizungumzi kwa ujumla tu kuhusu mungu fulani anayewaokoa watu bila historia au uhusiano wa agano. Inazungumza kuhusu Mungu wa Israeli, ambaye matendo yake katika historia ya watu hawa yanakuwa ushuhuda kwa mataifa. Goldingay anasisitiza kwamba wasomaji Wakristo hawapaswi kuifuta nafasi ya Israeli wanapouona ujumbe huu ukifika duniani kote (Goldingay 2008, “Theological Implications”).

Kisha wimbo unapanuka: Miisho yote ya dunia imeuona wokovu wa Mungu wetu (mst. 3, tafsiri ya kimaana). Hii haimaanishi kila mtu ulimwenguni alisimama kimwili kushuhudia tukio fulani moja la kuokolewa. Ni lugha ya kishairi na kinabii inayotangaza maana ya kimataifa ya tendo la Mungu. Ulinganifu wake wa karibu unaonekana katika Isaya 52:10.

Pia, hapa hakuna sababu ya Israeli kujisifu kwamba yenyewe ni bora kuliko mataifa. Sababu ya shangwe si ubora wa taifa, bali ni uaminifu wa Bwana. Waliopokea ukombozi wamepewa nafasi ya kuwa mashahidi wake, si kujifanya wao ndio wamiliki wa wokovu huo.

3.3 Zaburi 98:4–6 — Dunia yote inamkaribisha Mfalme

Sasa wasikilizaji wanabadilika. Mistari 1–3 imezungumza kutoka katika kumbukumbu za jamii inayosema Mungu wetu. Mstari wa 4 unaiita dunia yote ipige kelele za furaha. Maneno yanaongezeka kwa kasi: shangilieni, imbeni, pigeni vigelegele, na tumieni muziki. Huu si mwito wa kujilazimisha kuhisi furaha; ni mwito wa kumtambua Mfalme kwa uwazi.

Zaburi inataja kinubi au ala ya nyuzi, sauti ya uimbaji, tarumbeta, na pembe. Ala hizi zilikuwa sehemu ya maisha ya ibada na matangazo ya hadhara katika Israeli. Tarumbeta za chuma na pembe za wanyama hazikuwa ala zilezile; pia zilitumika katika nyakati tofauti za kuita watu, kuashiria matukio, na kutangaza ujio wa mfalme (Hes. 10:1–10; 1 Fal. 1:39). Kwa hiyo, muziki huu ni kama sherehe ya kumpokea Mfalme (Goldingay 2008, Zab. 98:4–6).

Mstari wa 6 unafikia kauli muhimu: shangilieni mbele za Mfalme, Bwana (tafsiri ya kimaana). Tofauti na watawala wanaohitaji kusifiwa kila wakati ili kulinda hadhi yao, Bwana anasifiwa kwa sababu nguvu zake zinatenda haki. Ibada inasema ukweli kuhusu namna anavyotawala.

Hii haimaanishi kwamba ibada ya utulivu haina nafasi. Zaburi 95 inawaita watu kusujudu; Zaburi 131 inazungumzia utulivu wa nafsi. Kitabu cha Zaburi kina nafasi kwa mwitikio mbalimbali wa kweli wa kiroho. Lakini kusudi la Zaburi 98 ni kutuonesha kwamba habari njema za namna hii hazipaswi kufungwa ndani ya kundi la watu waliozipokea kwanza.

Hapa tunakutana na swali la kimaadili: Je, tunawezaje kuimba kwamba Bwana ni Mfalme wa dunia yote, huku kanisani tukiwafanya watu wa lugha nyingine, makabila mengine, hali tofauti za kiuchumi, au mataifa mengine wajisikie kuwa wageni? Wimbo unapopanuka, nao moyo wa waabudu unapaswa kupanuka.

3.4 Zaburi 98:7–8 — Bahari inanguruma, mito inapiga makofi, milima inaimba

Mwito wa kushangilia sasa unavuka ulimwengu wa wanadamu. Bahari na ingurume, pamoja na vyote vilivyomo. Mito na ipige makofi, na milima iimbe kwa furaha kwa pamoja.

Hizi ni picha zenye uhai wa ajabu. Hatutarajiwi kufikiri kwamba mto una vidole halisi au mlima una kamba za sauti kama binadamu. Hii ni lugha ya kishairi inayovipa vitu vya asili vitendo vya kibinadamu ili tufungue masikio yetu kuisikia dunia kwa namna mpya. Maji ya mto yanapopiga mawe, mawimbi yanapovunjikia ufukweni, au upepo unapopita milimani, sauti hizo zinakuwa ukumbusho kwamba uumbaji wa Mungu si kimya mbele yake (Zab. 19:1–4; 96:11–13; Isa. 55:12).

Kuna mabadiliko ya kushangaza kutoka Zaburi 93. Huko, maji yanayonguruma yalikuwa picha ya nguvu zinazotisha, lakini Bwana alikuwa na uwezo mkubwa kuliko mawimbi hayo (Zab. 93:3–4). Hapa, sauti za bahari zinakuwa sehemu ya wimbo wa kushangilia. Vile vinavyoweza kumwogopesha mwanadamu haviko nje ya mamlaka ya Mungu. Uumbaji unaweza kuonekana ukimkaribisha Muumba wake.

Picha hii ina ujumbe wa kitheolojia bila kubadilishwa kuwa maelezo ya kisayansi kuhusu sauti za mazingira. Dunia ya asili ina nafasi katika makusudi ya Mungu, zaidi ya kuwa ghala la mali ambayo wanadamu wanaweza kutumia. Zaburi haisemi mito na milima ni miungu inayopaswa kuabudiwa. Uumbaji si kitu tunachokiabudu; ni mshiriki wa kishairi katika kumsifu Muumba.

Hapo tunapata swali linalotugusa moja kwa moja. Ikiwa mito inaoneshwa ikipiga makofi kumkaribisha Mfalme mwenye haki, tunasema nini kwa matendo yetu tunapoichafua, tunapowaondoa maskini katika maeneo yao kwa tamaa ya faida, au tunapoharibu mazingira kana kwamba hayana thamani? Zaburi 98 si hati ya sera za kisasa za mazingira. Hata hivyo, inawapa waabudu sababu ya kuutunza uumbaji kwa shukrani, busara, na kiasi (Mwa. 2:15; Rum. 8:19–23).

3.5 Zaburi 98:9 — Kwa nini hukumu inakuwa sababu ya furaha?

Mwisho wa zaburi unaweka wazi sababu ya wimbo huu mkubwa: Bwana anakuja kuihukumu dunia. Ataihukumu dunia kwa haki na mataifa kwa uadilifu.

Kwa wasomaji wengi wa leo, neno hukumu linaweza kuleta kwanza picha ya adhabu. Biblia haitapuuza maovu wala uwajibikaji. Lakini katika Agano la Kale, hukumu pia inahusishwa na kuwatendea haki watu waliodhulumiwa. Hakimu mwema si mtu anayetoa adhabu tu. Anachunguza ukweli, anawazuia wenye nguvu kuwakandamiza walio dhaifu, na anasaidia kurejesha maisha katika mpangilio ulio sahihi (Zab. 9:7–9; 72:1–4; 96:13; 99:4).

Neno la mwisho la Zaburi 98:9 linaweza kutafsiriwa uadilifu, unyofu, au kuhukumu bila upendeleo. Mataifa hayaitwi kushangilia ujio wa mtawala anayelipendelea kundi moja kwa sababu za ukabila au maslahi ya kisiasa. Yanaalikwa kutumaini Mfalme anayefanya yaliyo sawa. Rushwa, propaganda, uwezo wa jeshi, utajiri, na cheo haviwezi kupindisha hukumu yake.

Kuna jambo la kuzingatia kuhusu muda wa tendo hilo. Baadhi ya wasomaji wanasisitiza maana ya “amekuja” kutekeleza hukumu; tafsiri nyingine husoma “anakuja.” Goldingay anaonesha uhusiano kati ya ukombozi ambao Mungu tayari ameutenda na mamlaka yake yanayodhihirika, au yatakayozidi kudhihirika, mbele ya mataifa. Hatulazimiki kuchagua kati ya kumwona Mungu kana kwamba hayupo hadi siku za baadaye na kudai kwamba dunia tayari imeponywa kabisa. Zaburi 98 inaeleza kwamba utawala wake umedhihirishwa katika historia na kwamba matokeo yake ya haki yanafika mbali zaidi ya yale yaliyokwisha kuonekana (Goldingay 2008, Zab. 98:9).

Hukumu ni habari njema kwa waliokandamizwa. Hata hivyo, zaburi haitupi ruhusa ya kushangilia fedheha ya mtu yeyote tusiyempenda. Kipimo cha haki ya Mungu kinamhusu mwimbaji pia. Kuutamani utawala wake wenye haki kunamaanisha kukubali hata matendo yetu wenyewe yapimwe kwa kipimo hicho.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Wokovu ni jambo la kukumbukwa, si mafanikio ya kujitungia

Wimbo mpya unaanza na kile Mungu amefanya, si sifa ambazo waabudu wangependa kujitwalia. Ibada ya Kikristo inaweza kutawaliwa na mvuto wa muziki, umaarufu wa wahubiri, au hadhi ya taasisi. Zaburi 98 inaturudisha kwenye msingi: tunaimba kwa sababu Mungu ameonesha rehema na kudumisha uaminifu wake (mst. 1–3; linganisha Zab. 77:11–15).

Kukumbuka jana hakumaanishi kuishi katika historia bila kusonga mbele. Kumbukumbu ya neema ni chakula cha tumaini. Mungu aliyewategemeza watu wake hapo awali anaweza kuaminiwa hata leo tunapokabili maswali ambayo bado hayajajibiwa.

4.2 Uaminifu wa agano unafungua milango, haufungi

Mungu ameukumbuka upendo wake kwa Israeli; matokeo yake miisho ya dunia inaona wokovu wake. Hapa, uhusiano wa Mungu na watu maalumu haupingani na kusudi lake kwa mataifa yote. Baraka inayotolewa kwa kundi fulani inakuwa mwanzo wa ushuhuda kwa wengine. Tangu Mwanzo 12:1–3, ahadi kwa Abrahamu ilihusishwa na baraka kwa jamaa zote za dunia. Isaya 49:6 nayo inaonesha wito wa Israeli katika mtazamo wa mataifa.

Kanisa halipaswi kutumia ujumbe wa wokovu kwa dunia yote kuifuta historia ya Wayahudi au kudai kwamba uhusiano wa Mungu na Israeli ulikuwa ukurasa wa muda mfupi ambao sasa hauna maana. Wakristo wanamjua Mungu wa Israeli kupitia Maandiko ya Israeli, historia yake, na Masihi aliyekuja ndani ya watu hao (Yoh. 4:22; Rum. 9:4–5; 11:17–24). Wimbo wa mataifa yote unapaswa kutufanya tushukuru zaidi kwa historia iliyouleta, si kuidharau.

4.3 Ibada ni mazoezi ya kuishi chini ya utawala wenye haki

Tarumbeta zinatangaza Mfalme kabla hatujaona ukamilifu wa kurejeshwa kwa mambo yote. Kidner anaona katika ibada ya sasa matarajio ya kujidhihirisha kwa Mungu kwa ukamilifu zaidi (Kidner 2014, 385–86). Tunaimba kabla ya mapambazuko, si kwa sababu dhuluma ni ndoto, bali kwa sababu si dhuluma itakayokuwa na neno la mwisho.

Kanisa linaloimba kuhusu haki ya Mungu linapaswa kuanza kuionesha katika maisha ya kawaida: uaminifu katika matumizi ya fedha, ulinzi wa watoto na watu walio katika hatari, kuwalipa wafanyakazi kwa haki, kuwasikiliza walioumizwa, na kukataa kuitetea vurugu kwa kutumia jina la Mungu. Ibada yetu inakuwa na ushuhuda wenye nguvu pale maisha ya jamii yetu yanapoanza kuakisi ufalme tunaouimba.

4.4 Hukumu ni tumaini kwa waliodhulumiwa na mwito wa kutubu kwa wengine

Dunia isiyokuwa na hukumu ya haki ingewaacha waathiriwa wa uovu bila tumaini kwamba dhuluma itatajwa na kushughulikiwa. Zaburi 98 inatangaza tofauti: Mungu atahukumu kwa uadilifu. Ahadi hiyo inaweza kuwapa nguvu watu wanaoteseka kwa rushwa, vita, unyonyaji, au ubaguzi. Pia inapaswa kuwaonya wanaonufaika na mifumo isiyo ya haki (Isa. 11:1–5; Amo. 5:21–24).

Lakini kuamini kwamba Mungu atatenda haki hakumaanishi tunajua kila uamuzi ambao ataufanya kwa watu binafsi. Tunaweza kukemea madhara yanayothibitishwa bila kujifanya tunajua hatima ya milele ya kila anayekosea. Hakimu wa dunia yote atatenda yaliyo sawa; wajibu wetu ni kuishi kwa rehema, ukweli, uaminifu, na uwajibikaji unaofaa (Mwa. 18:25; Rum. 12:17–21).

4.5 Tumaini la wanadamu linahusisha pia kufanywa upya kwa uumbaji

Mwisho wa Zaburi 98 ni mkubwa kuliko wokovu wa roho za watu mmoja mmoja. Bahari, mito, milima, jamii za wanadamu na haki ya Mungu vimeunganishwa. Dhambi ya mwanadamu huwaumiza majirani zake na mara nyingi huharibu ardhi, maji, na mazingira wanayoyategemea. Kwa hiyo, tumaini la kibiblia si kuutoroka uumbaji wa Mungu milele, bali kukombolewa na kufanywa upya kwa dunia yake (Isa. 55:12–13; Rum. 8:19–23; Ufu. 21:1–5).

Zaburi hii haitoi ratiba ya kisiasa au kisayansi ya kurejesha mazingira. Lakini inatufundisha mtazamo wa kimaadili: kuitunza ardhi na maji si kuabudu vitu vilivyoumbwa; ni kuheshimu kazi ya Muumba ambaye anavipenda na ameahidi mustakabali wa uumbaji wake.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Simulizi kuu la Biblia linaanza na uumbaji unaoitwa mwema (Mwa. 1). Kisha linaeleza jinsi uasi wa mwanadamu ulivyosababisha vurugu, mahusiano yaliyovunjika na uovu uliosambaa (Mwa. 3–11). Mungu alipomwita Abrahamu, alitoa ahadi ambayo ilikuwa na upeo wa kuwafikia jamaa zote za dunia (Mwa. 12:1–3). Zaburi 98 imo katika mwendelezo wa simulizi hilo: wokovu wa Israeli unaonekana kwa mataifa, na uumbaji unaalikwa kushangilia.

Kutoka Misri kunatupa mfano wa wimbo unaofuata ukombozi (Kut. 15:1–18). Baadaye, Isaya anaunganisha kuokolewa kwa Sayuni na kuonekana kwa mkono wa Mungu wenye nguvu mbele ya miisho ya dunia (Isa. 52:7–10). Wakristo wanapoisoma Zaburi 98 kwa kuangalia Agano Jipya, hawapaswi kuacha historia hii nyuma. Ndani ya simulizi hili ndipo Yesu anaingia.

Katika habari za kuzaliwa kwa Yesu, furaha inatangazwa kwa Israeli na kwa watu wengine pia (Luka 2:10–14, 29–32). Yesu anautangaza ufalme wa Mungu, anarejesha hadhi ya watu waliotengwa, na anafundisha kwamba haki na rehema vina nafasi ya msingi katika maisha ya watu wa Mungu (Marko 1:14–15; Luka 4:16–21; Mt. 23:23). Kifo na ufufuo wake vinatangazwa na mitume kuwa ushindi mkuu wa Mungu dhidi ya dhambi na mauti; ushindi wenye maana kwa mataifa yote, si jamii moja tu (1 Kor. 15:20–28; Efe. 2:11–22).

Kwa hiyo, Mkristo anaweza kuona katika Zaburi 98 mwangwi unaotimia kwa namna ya ndani zaidi kupitia Kristo. Yesu ni Masihi wa Israeli na Bwana aliyefufuka ambaye mataifa yanaalikwa kumfuata. Lakini mtazamo huo hauondoi sauti ya kwanza ya zaburi inayoshuhudia matendo ya Mungu katika historia ya Israeli. Wala hatusemi kwamba kila mstari uliandikwa mwanzoni kama unabii wa moja kwa moja unaolitaja jina la Yesu. Uhusiano wake ni wa simulizi la Biblia nzima na wa kitheolojia.

Agano Jipya linahifadhi pia tumaini la wakati ujao. Warumi 8:19–23 unaueleza uumbaji ukiugua na kusubiri kukombolewa pamoja na watoto wa Mungu. Ufunuo 15:3–4 unaunganisha ushindi wa Mungu na sifa za mataifa. Ufunuo 21–22 unaonesha mbingu na nchi zilizofanywa upya, Mungu akiwa pamoja na watu wake, na mauti pamoja na uovu vikiwa havitawali tena.

Wimbo maarufu wa Kiingereza “Joy to the World” wa Isaac Watts uliongozwa na mawazo ya Zaburi 98. Taswira yake ya dunia inayompokea Mfalme wake inalingana na upeo wa zaburi. Ingawa wimbo huo huimbwa sana wakati wa Krismasi, maneno yake yanaelekeza pia kwenye kutawala kwa Mungu kwa ukamilifu na kuponywa kwa uumbaji. Hivyo unatukumbusha kile ambacho zaburi yenyewe inatualika kukitazamia: si wanadamu pekee kuimba kuhusu wokovu, bali dunia nzima kumpokea Mfalme mwenye haki.

6.0 Matumizi Katika Maisha

Eleza sababu iliyo nyuma ya sifa zako. Badala ya kutegemea tu msisimko wa kidini, kumbuka jambo maalumu linalokushuhudia uaminifu wa Mungu au tendo la neema uliloliona. Lishiriki kwa unyenyekevu, bila kudai kwamba kila mtu lazima awe na uzoefu unaofanana na wako.
Panua nafasi ya watu katika ibada. Wawezeshe watu wa lugha tofauti, umri tofauti, hali tofauti za kiuchumi na asili tofauti za kitaifa kujisikia nyumbani katika ushirika. Ikiwa dunia yote inaitwa kumsifu Mfalme, utamaduni wa mahali pamoja haupaswi kujifanya ndio mmiliki wake.
Shangilia haki, si ubabe. Unapowaombea viongozi wa kanisa, taifa, na familia, omba watumie mamlaka kwa ukweli na kwa kuwalinda walio dhaifu. Usichanganye kelele, umaarufu au nguvu ya kisiasa na uadilifu wa kweli.
Ishi sasa kwa namna inayolingana na ufalme unaoutarajia. Sema kweli katika biashara, kataa rushwa, lipa watu kwa haki, wasikilize walioumizwa, na tafuta njia za amani na uwajibikaji katika kushughulikia makosa. Matendo hayo yanaendana na tabia ya Hakimu unayemsifu.
Utazame uumbaji kama mshiriki wa ushuhuda. Pata muda wa kutazama mto, mti, shamba, mlima au bahari. Uone uzuri wake kama sababu ya kumshukuru Mungu, kisha chukua hatua halisi ya kuutunza—kupunguza uchafuzi, kulinda maji, au kushiriki shughuli za uhifadhi.
Ipe huzuni nafasi hata wakati wa wimbo mpya. Zaburi 98 haifuti Zaburi 88. Baadhi ya waabudu bado wanaomboleza au wanasubiri msaada wa Mungu. Wakaribishe katika ushirika bila kuwalazimisha kuonesha furaha ambayo bado hawaioni. Wimbo wetu ubebe tumaini kwa ajili yao badala ya kuinyamazisha sauti yao.

7.0 Maswali ya Tafakari

Kwa nini Zaburi 98 inaanza kwa kukumbuka yale ambayo Mungu amekwisha kuyafanya kabla ya kuzungumzia yale yanayotazamiwa baadaye?
Uaminifu wa Mungu kwa Israeli unawezaje kuwa habari njema kwa mataifa bila kuifuta nafasi ya Israeli katika simulizi la Biblia?
Kanisa linapomwita Bwana Mfalme, ni kwa njia gani linaweza kuhakikisha matumizi ya mamlaka yake yenyewe yanaendana na haki ya Mungu?
Picha ya mito inayopiga makofi inabadilisha vipi namna tunavyouona uumbaji na wajibu wetu wa kuutunza?
Kwa nini ujio wa Bwana kuhukumu unapaswa kuwa sababu ya shangwe badala ya hofu pekee? Ni nani anayehitaji sana kuisikia ahadi hiyo?
Ufufuo wa Yesu na tumaini la Agano Jipya kuhusu dunia iliyofanywa upya vinaupanua vipi ujumbe wa Zaburi 98 bila kuifuta maana yake ya kwanza?
Jamii ya waamini inayopitia huzuni, dhuluma au kukatishwa tamaa inaweza kuimbaje wimbo mpya kwa ukweli, bila kujifanya kwamba majeraha yamepona tayari?

8.0 Sala ya Mwitikio

Bwana, Mfalme na Mwokozi wetu, tunakusifu kwa maajabu ya uaminifu wako. Umezikumbuka ahadi zako; hujaiacha kazi ya mikono yako.

Tunaposahau rehema zako, tukumbushe. Ibada yetu inapogeuka maonesho, turudishe katika furaha ya kusema ukweli juu yako. Tunapozishikilia baraka zako kana kwamba ni mali yetu peke yetu, tufungue milango na utupanulie mioyo.

Nyimbo zetu zionekane pia katika matendo yetu. Tufanye wenye kutoa maamuzi ya haki, wenye kusema kweli, wenye kuongoza kwa unyenyekevu, na wenye mikono iliyo tayari kusaidia. Simama pamoja na wanaongojea kutendewa haki, na utufundishe kutoyapunguza maumivu yao kwa maneno mepesi.

Mito na milima vitukumbushe kwamba uangalizi wako unafika mbali kuliko mahitaji yetu binafsi. Tufundishe kuuthamini uumbaji wako na kuutazamia uponyaji wake.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Masihi wa Israeli na Bwana wa dunia, ututie moyo kuisubiri siku ambayo haki yako itaonekana katika dunia yote, na kila kiumbe kitaweza kushangilia mbele zako.

Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 98 inaishia kwa shangwe. Dunia yote imeitwa kumkaribisha Bwana kama Mfalme, na hata bahari, mito na milima imejiunga katika wimbo. Sababu yenyewe ni ya kushangaza: Hakimu anakuja kuitawala dunia kwa haki na kuwahukumu watu kwa uadilifu.

Zaburi 99 inachukua ujumbe huohuo wa ufalme, lakini hisia za wimbo zinabadilika. Mataifa yanatetemeka. Bwana anatawala akiwa ameketi juu ya makerubi. Sayuni inaitwa kumtukuza, na ujumbe unaorudiwa ni kwamba yeye ni mtakatifu. Zaburi hiyo inawakumbuka Musa, Haruni na Samweli kama watu waliomwita Mungu na kujibiwa, huku ikizungumzia msamaha na uwajibikaji.

Nyimbo hizi mbili zinakamilishana. Zaburi 98 inatufundisha kushangilia kwa sababu hukumu ya Mungu ni ya haki; Zaburi 99 inatufundisha kumkaribia Mfalme huyo kwa heshima, utii na kicho. Furaha inayopuuza utakatifu inaweza kuwa ya juu juu. Utakatifu unaosahaulisha rehema unaweza kuonekana kuwa mzigo usiobebeka. Kitabu cha Nne kinatualika kuvishika vyote viwili pamoja.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 98; Zaburi 9, 19, 24, 72, 77, 88–90, 93, 95–100, 144; Mwanzo 1–3; 11–12; 18:25; Kutoka 2:24; 6:5; 15:1–18; Hesabu 10:1–10; 1 Wafalme 1:39; Isaya 11:1–5; 42:10; 49:6; 51:9–11; 52:7–10; 55:12–13; Amosi 5:21–24; Luka 2:10–14, 29–32; 4:16–21; Marko 1:14–15; Mathayo 23:23; Yohana 4:22; Warumi 8:19–23; 9:4–5; 11:17–24; 12:17–21; 1 Wakorintho 15:20–28; Waefeso 2:11–22; Ufunuo 15:3–4; 21–22. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Biblia.
BibleProject. n.d. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mpangilio wa vitabu vitano vya Zaburi na Kitabu cha Nne.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Maelezo ya Zaburi 98, “God of Israel, God of the World.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali la 1975. Maelezo ya Zaburi 98, “King and Saviour,” uk. 384–86.
Watts, Isaac. 1719. “Joy to the World,” wimbo uliojengwa juu ya mawazo yanayopatikana katika Zaburi 98.