Zaburi 99 — Mfalme Mtakatifu Anapokaribia

Mungu mwenye utakatifu anaunganishaje ukaribu, msamaha na uwajibikaji?

Muhtasari

Mungu anayetawala kwa haki, anayejibu sala, na asiyetenganisha msamaha na ukweli

Andiko kuu — Zaburi 99:4, 9 (tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi): Mfalme mwenye nguvu anaipenda haki; umeimarisha mambo yaliyo sawa, nawe umetenda haki na uadilifu miongoni mwa watu wa Yakobo. Mtukuzeni BWANA Mungu wetu, msujuduni mbele ya mlima wake mtakatifu, kwa maana BWANA Mungu wetu ni mtakatifu.

Mfalme anaweza kuwafanya watu wamtii kwa hofu. Kiongozi wa dini anaweza kudai aheshimiwe kwa sababu ya cheo chake. Kusanyiko linaweza kujenga jengo kubwa la ibada, likawa na nyimbo nzuri, na bado likashindwa kuwatendea haki watu wanaoishi karibu nalo. Basi, ni nini kinachokifanya kiti cha enzi cha Mungu kuwa tofauti?

Zaburi 99 inatupa jibu kwa kuyaweka pamoja mambo matatu ambayo sisi wanadamu mara nyingi tunayataka yatengane: utukufu, haki, na uhusiano. Mfalme ambaye mataifa yanatetemeka mbele zake ndiye anayeimarisha uadilifu. Mungu ambaye utakatifu wake unapita vipimo vya kibinadamu ndiye aliyesikia maombi ya Musa, Haruni na Samweli. Na yule anayesamehe makosa hakubaliani na wazo kwamba matendo mabaya hayana athari.

Zaburi hii inatualika kuabudu. Lakini pia inatuuliza: Je, maisha ya wale wanaomwabudu Mungu yanafanana na tabia ya Mfalme wanayemsifu?

1.0 Utangulizi

Zaburi 99 ni mojawapo ya nyimbo zinazotangaza utawala wa BWANA (hasa Zab. 93; 95–100). Zaburi 98 iliishia kwa bahari, mito na milima kushangilia kwa sababu Mungu anakuja kuitawala dunia kwa haki. Zaburi 99 inaanza kwa hali tofauti: mataifa yanatetemeka. Hapo hakuna kupingana. Kuja kwa Mfalme mwenye haki kamili ni habari njema kwa wanaodhulumiwa, na pia ni changamoto kwa kila mwenye mamlaka anayejiona kuwa juu ya uwajibikaji.

Wimbo una sehemu tatu zinazohusiana:

- Mistari 1–3 — Jina takatifu: BWANA anatawala akiwa ameketi juu ya makerubi; ametukuka juu ya mataifa na anastahili sifa zenye kicho. - Mistari 4–5 — Makao matakatifu: Nguvu za Mfalme zinatumika kutenda haki. Watu wake wanaitwa kujinyenyekeza mbele zake, mahali panapoitwa kiti cha miguu yake. - Mistari 6–9 — Mungu mtakatifu anayesema na kujibu: Musa, Haruni na Samweli wanatukumbusha maisha ya maombi, majibu ya Mungu, maagizo yake, msamaha na uwajibikaji.

Kauli ya utakatifu inajirudia katika mistari ya 3, 5 na 9. Inafanana na kibwagizo, lakini kila mara msisitizo wake unabadilika: jina la Mungu, mahali pa ibada panapohusishwa na kiti cha miguu yake, na hatimaye BWANA Mungu wetu mwenyewe. Goldingay anaonesha kwamba mpangilio huu ni wa kifasihi zaidi kuliko kurudia tu sentensi ileile (Goldingay 2008, maelezo ya Zaburi 99).

Ujumbe mkuu: Utakatifu wa BWANA hauko mbali na maisha ya wanadamu. Mamlaka yake ya kipekee yanaimarisha haki; uwepo wake unatualika kumwabudu; na uhusiano wake wenye neema na watu wake unaunganisha kusikilizwa kwa sala na msamaha pamoja na wito mzito wa kuishi kwa uaminifu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 99 imo katika Kitabu cha Nne cha Zaburi (Zab. 90–106). Baada ya maswali makali ya Zaburi 89 kuhusu kuanguka kwa ufalme wa Daudi, Kitabu cha Nne kinarudi tena na tena katika msingi unaodumu zaidi: BWANA mwenyewe ndiye Mfalme. Zaburi 90 inamwita Mungu makao ya watu wake tangu kizazi hata kizazi. Zaburi 93 na 96–99 zinatangaza utawala wake kwa mitazamo tofauti: uthabiti, sifa za mataifa, kicho, wokovu na utakatifu.

Katika maandishi ya Kiebrania yanayotumika kwa kawaida, Zaburi 99 haina kichwa kinachomtaja mwandishi. Baadhi ya mashahidi wa kale wanaihusisha na Daudi, lakini hilo halitoshi kutambua kwa uhakika aliyeiandika au wakati wake. Wasomi wamependekeza nyakati tofauti—kabla ya uhamisho wa Babeli, wakati wa uhamisho na baada yake—lakini hakuna makubaliano ya kutosha. Goldingay anakiri kutokuwepo kwa ushahidi unaoweza kutatua suala hilo (Goldingay 2008, “Interpretation”). Zaburi yenyewe haitupi habari za tukio maalumu la kisiasa; inatuelekeza kutazama historia ndefu ya uhusiano kati ya Mungu na Israeli.

Hata hivyo, picha zake zina mizizi katika maisha halisi ya Israeli. Mungu anaelezwa kuwa ameketi juu ya makerubi—viumbe wenye mabawa waliowakilishwa katika Sanduku la Agano na katika mahali patakatifu kabisa (Kut. 25:18–22; 1 Sam. 4:4; 2 Sam. 6:2). BWANA anatawala kutoka Sayuni, mahali pa ibada ya watu wake, lakini ukuu wake ni juu ya mataifa yote (mist. 1–2). Uwepo wake ulijulikana katika mahali maalumu, lakini Mungu hakuwa amefungiwa hapo (1 Fal. 8:27; Isa. 66:1).

Zaburi inakumbusha pia kutoka Misri na safari ya jangwani. Musa na Haruni, nguzo ya wingu, maagizo ya Mungu, rehema na hukumu—vyote vinarudisha fikra zetu katika Kutoka na Hesabu (Kut. 19; 32–34; Hes. 12; 20). Samweli anatukumbusha kipindi ambacho Israeli ilikuwa ikijifunza kuishi kama watu wa Mungu huku taasisi ya ufalme wa kibinadamu ikianza kuchukua nafasi kubwa (1 Sam. 7–12). Kwa hiyo, hatuzungumzii utakatifu kama wazo lisilogusa dunia. Tunaona utakatifu wa Mungu katika historia ya jamii iliyokuwa na matatizo, makosa, maombi na majibu.

Kidner ameipa Zaburi hii kichwa “Holy is he!”—“Yeye ni mtakatifu!” Anaeleza kwamba baada ya furaha iliyojaa Zaburi 98, hapa tunaletwa katika hali ya kumheshimu Mungu kwa kicho. Mfalme ni yuleyule. Wema wake unatufanya tushangilie; utukufu wake unatufanya tusujudu (Kidner 2014, uk. 386–88).

3.0 Kutembea Katika Maandiko

3.1 Zaburi 99:1 — Kiti cha enzi juu ya makerubi

Zaburi inaanza kwa tangazo: BWANA anatawala. Mataifa yanatetemeka; dunia inatikisika. Katika lugha ya Biblia, kutetemeka kunaweza kumaanisha hofu, mshangao au kicho mbele ya utukufu wa Mungu. Hatupaswi kulichukua kama picha ya mtawala mkorofi anayewatia watu hofu kwa sababu hana kiasi. Mfalme huyu ataelezwa kuwa anaipenda haki (mst. 4).

Anaketi juu ya makerubi. Makerubi si picha za watoto wadogo wenye mabawa zinazopatikana katika sanaa nyingine za baadaye. Katika ibada ya Israeli, taswira hii ilihusishwa na ukuu na siri ya uwepo wa Mungu (Kut. 25:18–22; Eze. 1; 10). Sanduku la Agano lilikuwa alama ya uwepo wa Mungu, si sanduku ambalo lingeweza kumfungia Muumba. Biblia pia inaonesha kwamba kuwa na kitu kitakatifu si hakikisho la kupata kibali cha Mungu iwapo watu wanaishi kinyume na mapenzi yake (1 Sam. 4).

Goldingay anaunganisha kutetemeka kwa mataifa na kumbukumbu ya ushindi wa BWANA wakati wa kutoka Misri na kuingia nchi ya ahadi (linganisha Kut. 15:14–18). Kidner anatazama pia upeo wa Mungu kujidhihirisha kama Mfalme kwa ukamilifu. Mitazamo hii miwili inaweza kusaidiana: matendo ya Mungu yaliyopita yanafunua tabia ya Mfalme, huku ibada ikituelekeza kusubiri siku ambayo utawala wake utatambuliwa kwa ukamilifu (Goldingay 2008, Zab. 99:1; Kidner 2014, uk. 386–87).

Hapa kuna onyo kwa kila mwenye mamlaka ya kiroho. Kiti cha enzi ni cha Mungu. Si cha mchungaji, mzee wa kanisa, kiongozi wa taifa au taasisi yoyote. Viongozi wanaweza kumwakilisha kwa unyenyekevu; hawawezi kuchukua nafasi yake.

3.2 Zaburi 99:2–3 — Mkuu katika Sayuni, ametukuka juu ya mataifa

BWANA ni mkuu katika Sayuni, tena ametukuka juu ya mataifa yote. Sentensi hizi hazipingani. Sayuni inaonesha mahali ambako Israeli ilijua uwepo wake wa agano. Lakini Mungu wa Israeli si mtawala mdogo wa eneo moja anayeshindana na watawala wengine. Mamlaka yake yanavuka mipaka ya mataifa.

Watu wanaitwa kulisifu jina lake kuu na la kuogopwa kwa kicho. Katika Biblia, jina la Mungu si neno la siri linalohakikisha miujiza kila linapotamkwa. Linawakilisha Mungu alivyojifunua—tabia yake na yale aliyoyatenda katika historia ya watu wake (Kut. 3:13–15; 34:5–7).

Kisha tunasikia kauli: “Yeye ni mtakatifu.” Utakatifu unaonesha utofauti wa Mungu, ukuu wake na utukufu wake. Unahusisha usafi wa kimaadili, lakini hauishii katika orodha ya mambo yanayoruhusiwa na yasiyoruhusiwa. Muumba si kiumbe kingine kilicho juu zaidi katika orodha ya viumbe. Yeye ni wa pekee.

Hata hivyo, upekee huo haumaanishi kutokuwa na uhusiano na wanadamu. Mungu anayepita mipaka ya uelewa wetu amechagua kujifunua na kuwa karibu na watu wake. Yuko juu ya mataifa, lakini anajulikana katika Sayuni. Huo ndio mshangao wa kwanza wa Zaburi hii.

3.3 Zaburi 99:4 — Nguvu za kifalme zinapoipenda haki

Mstari wa 4 unatufikisha katika kiini cha maadili ya zaburi. Sehemu ya kwanza ya sentensi ya Kiebrania ni ngumu kidogo kuitafsiri. Baadhi ya tafsiri zinasema nguvu za Mfalme zinaipenda haki; nyingine zinaelekeza maneno kwa Mfalme mwenye nguvu anayependa haki. Goldingay anaonesha uwezekano wa kuunganisha sehemu ya maneno haya na mstari wa 3. Licha ya tofauti hizo, ujumbe unabaki wazi: nguvu za Mfalme hazitenganishwi na kujitoa kwake kutenda haki (Goldingay 2008, Zab. 99:3–4; Kidner 2014, uk. 387, tanbihi 39).

Mungu ameimarisha yaliyo sawa na kutenda haki na uadilifu katika Yakobo. Haki si kuwapa watu majibu yanayofanana huku tukipuuza hali zao na madhara waliyopata. Inajumuisha hukumu isiyopendelea, kusema ukweli, kusimamia mambo yaliyo sawa na kuwalinda wanaoweza kudhulumiwa. Uadilifu pia si sifa ya moyoni tu; unaonekana katika namna tunavyoishi na wengine (Kum. 16:18–20; Zab. 72:1–4; Isa. 1:16–17).

Jina Yakobo ni muhimu. Watu wanaomsifu Mungu kwa haki yake wanapaswa kuanza kwa kuchunguza haki ndani ya jamii yao wenyewe. Ni rahisi kulaani rushwa iliyo nje ya kanisa huku tukinyamaza kuhusu ubadhirifu ndani yake. Ni rahisi kuhubiri usawa na wakati huohuo kuwapendelea wenye fedha au vyeo; kuzungumza kuhusu utu huku wafanyakazi na walio dhaifu wakitendewa vibaya.

Kadiri tunavyotangaza utakatifu wa Mfalme, ndivyo tunavyokosa sababu ya kuhalalisha dhuluma kwa jina lake. Kanisa halifanywi takatifu kwa nyimbo au mavazi peke yake. Maamuzi yake pia lazima yapimwe kwa haki ya Mungu anayesifiwa ndani yake.

3.4 Zaburi 99:5 — Kusujudu mbele ya kiti cha miguu yake

Watu wanaamriwa kumtukuza BWANA Mungu wetu na kusujudu mbele ya kiti cha miguu yake. Matendo haya mawili yanaonekana kwenda pande tofauti: tunamtukuza Mungu juu, huku sisi tukijishusha chini. Lakini yote yanakiri jambo moja: Mungu ndiye Mungu; sisi sio.

Katika Biblia, kiti cha miguu kinaweza kuhusishwa na dunia nzima (Isa. 66:1), na pia na Sanduku la Agano au mahali pa ibada (1 Nya. 28:2; Zab. 132:7). Kwa muktadha huu, picha ya Sayuni na patakatifu inaonekana wazi. Hatuagizwi kuabudu kitu cha mbao au dhahabu. Tunaalikwa kumwabudu BWANA ambaye uwepo wake uliwafanya watu pahali hapo kuwa patakatifu.

Kuna tofauti ndogo ya tafsiri ambayo ni vizuri kuijua. Baadhi ya Biblia zinaweka “ni kitakatifu,” zikielekeza fikra kwa kiti cha miguu au mahali; nyingine zinasema “yeye ni mtakatifu,” zikielekeza fikra moja kwa moja kwa Mungu. Goldingay anapendelea maana ya kwanza katika mstari huu, akiona mfululizo wa jina takatifu, makao matakatifu, na Mungu mtakatifu. Tafsiri nyingine zinatumia maana ya pili. Katika zote mbili, ujumbe haupotei: mahali pa ibada pana thamani kwa sababu ya Mungu, si kwa sababu vina nguvu vinavyojitegemea.

Heshima ya kweli katika ibada haiishii katika kulithamini jengo. Inatokana na kutambua kwamba Mungu ambaye hawezi kufungiwa mahali amechagua kukutana na watu wake.

3.5 Zaburi 99:6 — Musa, Haruni na Samweli: walimwita, akawajibu

Hapa zaburi inabadilisha mtazamo ghafla. Badala ya kuzungumza kuhusu mataifa yanayotetemeka, inawataja Musa, Haruni na Samweli. Hawa ni watu waliokuwa na nafasi kubwa katika historia ya Israeli. Wote wanahusishwa na maombi au maombezi kwa ajili ya wengine (Kut. 32:11–14, 30–32; 1 Sam. 7:5–9; 12:19–23; Yer. 15:1).

Musa na Haruni wanatajwa kwa uhusiano na makuhani, huku Samweli akiwa miongoni mwa walioliitia jina la Mungu. Hilo halimaanishi walikuwa na cheo kimoja kwa kila jambo. Haruni alikuwa katika ukoo wa ukuhani. Musa alifanya kazi za upatanishi na hata baadhi ya kazi zinazofanana na ukuhani, lakini hakuhudumu kama kuhani wa urithi wa ukoo wa Haruni. Samweli alikuwa nabii, kiongozi na mwombezi. Goldingay anaonesha kwamba hata katika lugha ya mstari huu kuna swali kama maneno yanayohusu makuhani yawahusu Musa na Haruni wote au yamhusu hasa Haruni (Goldingay 2008, Zab. 99:6).

Jambo kuu lipo mwishoni: walimwita BWANA, naye akawajibu. Utakatifu wa Mungu haumfanyi asiweze kufikiwa. Sala haiwezi kumlazimisha kutimiza matakwa ya mwanadamu, lakini pia yeye si Mungu asiyesikia.

Hawa watatu hawatajwi ili tujione kuwa hawawezi kufananishwa na sisi. Wanatukumbusha kwamba Mungu mwenye enzi yote amekuwa katika uhusiano wa kuongea na kusikilizana na watu wake.

3.6 Zaburi 99:7 — Sauti kutoka nguzo ya wingu

BWANA alinena nao katika nguzo ya wingu. Wakati wa safari ya Israeli jangwani, wingu lilikuwa alama ya uwepo wake, uongozi wake, na wakati mwingine mafunuo yake (Kut. 13:21–22; 33:9–11; Hes. 12:5; Kum. 31:15). Mistari hii inatukumbusha kwamba Mungu si msikilizaji wa sala pekee; yeye pia anasema.

Hatupaswi kuhitimisha kwamba Samweli mwenyewe alipokea ujumbe kutoka katika nguzo ileile ya wingu iliyokuwa jangwani wakati wa Musa. Zaburi inakusanya historia ya mawasiliano ya Mungu na viongozi mbalimbali wa Israeli. Samweli anahusika kwa sababu naye aliisikia na kuitangaza sauti ya Mungu (1 Sam. 3:1–21).

Kisha tunaambiwa kwamba walizishika shuhuda na sheria alizowapa. Kusikia sauti ya Mungu hakukamiliki mtu anaposema tu kwamba amepata uzoefu wa kiroho. Kuna mwitikio unaohitajika: uaminifu kwa yale Mungu aliyofundisha. Katika uhusiano huu, mambo mawili yanaenda pamoja: wao wanamwita na anawajibu; yeye anasema na wao wanapaswa kutii.

Hapa tunalindwa kutokana na makosa mawili. Kwanza, maombi si njia ya kumwamuru Mungu azibariki tamaa zetu. Pili, utii si malipo tunayompa Mungu ili atulazimike kusikiliza. Maombi na utii vinakua ndani ya uhusiano wa neema na ukweli.

3.7 Zaburi 99:8 — Mungu anayesamehe na bado kuchukua makosa kwa uzito

Huu huenda ukawa mstari unaotuchanganya zaidi katika zaburi nzima. Watu wanamwambia BWANA: Uliwajibu; ulikuwa Mungu mwenye kuwasamehe, lakini pia uliyashughulikia makosa yao.

Neno la Kiebrania linalotafsiriwa kuwa kusamehe lina uhusiano na wazo la kubeba au kuchukua mzigo. Goldingay anafafanua kwamba msamaha haupaswi kueleweka kama kujifanya kosa halijatendeka. Unahusisha kulibeba kwa namna fulani tatizo na gharama ya kosa badala ya kumwacha mkosaji abebe mzigo wote peke yake. Lakini sentensi inayofuata inakumbusha kwamba Mungu anachukua matendo mabaya kwa uzito; msamaha hauondoi moja kwa moja nidhamu au matokeo ya makosa (Goldingay 2008, Zab. 99:8).

Ni nani hasa wanaosamehewa na kuadhibiwa? Muktadha wa karibu unawataja Musa, Haruni na Samweli. Baadhi ya wachambuzi wanaipanua maana hii kwa watu wa Israeli waliowakilishwa na viongozi hao. Biblia ina mifano ya rehema na matokeo ya makosa kwa jamii nzima. Musa aliwaombea watu baada ya uasi wao, lakini kizazi cha jangwani bado kilikabiliwa na hukumu (Kut. 32–34; Hes. 14). Musa na Haruni wenyewe hawakuingia nchi ya ahadi baada ya kosa lao katika tukio la Meriba (Hes. 20:7–13). Hata hivyo, hatuna sababu ya kudai kwamba viongozi wote watatu walifanya kosa moja na kupata adhabu ileile.

Maana yake kuu ni hii: Msamaha unaweza kurejesha uhusiano, lakini hauondoi kila jeraha lililotokea au kila tokeo la uamuzi mbaya. Kwa upande mwingine, mtu anayepitia nidhamu ya Mungu si lazima awe amekataliwa milele. Rehema na haki vinaweza kufanya kazi pamoja (Kut. 34:6–7; Ebr. 12:5–11).

Hii ni muhimu sana katika maisha ya kanisa na familia. Mtu anaweza kutubu kweli na kusamehewa, lakini bado akahitaji kusema ukweli, kurudisha alichochukua, kukubali kuondolewa katika cheo kwa muda au kwa kudumu, au kuwajibika mbele ya sheria. Aliyeumizwa hapaswi kushinikizwa kuacha kujilinda au kutafuta haki kwa kisingizio cha msamaha. Zaburi 99 haijengi ukatili wa kulipiza kisasi, wala haikubali msamaha wa maneno unaoficha uovu.

3.8 Zaburi 99:9 — Mlima mtakatifu na kauli ya mwisho

Mwisho wa zaburi unarudia na kuupanua mwito wa mstari wa 5: Mtukuzeni BWANA Mungu wetu; msujuduni mbele ya mlima wake mtakatifu; kwa maana BWANA Mungu wetu ni mtakatifu. Sayuni sasa inaitwa mlima wake mtakatifu. Mahali ambapo watu wanasujudu panatupeleka tena kwa Mungu mwenyewe.

Tena kuna maneno yanayostahili kusikilizwa kwa makini: Mungu wetu. Zaburi haiishii kusema tu kwamba Mungu ni mtakatifu kana kwamba tunazungumzia wazo la mbali. Inamalizia kwa kukiri: BWANA Mungu wetu ni mtakatifu. Mfalme wa mataifa yote ameingia katika uhusiano wa agano na watu wanaojua sauti yake, majibu yake, rehema yake na namna anavyowarekebisha.

Kidner anaonesha uzito na uzuri wa hitimisho hili. Utakatifu wa Mungu haupunguzwi hata kidogo, lakini neno la mwisho lina ukaribu: yeye ni Mungu wetu (Kidner 2014, uk. 387–88).

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Utakatifu ni zaidi ya mazingira yanayosisimua katika ibada

Muziki mzuri, ukimya wa heshima, majengo ya kuvutia, mavazi ya ibada na lugha ya kiroho vinaweza kutusaidia kutambua ukuu wa Mungu. Lakini vitu hivyo havithibitishi kwamba Mungu anakubaliana na kila kinachotendeka mahali hapo. Zaburi 99 inaunganisha utakatifu na Mungu alivyo na anavyotenda: ana mamlaka yenye utukufu, anaimarisha haki, na anadumisha uhusiano wenye ukweli na watu wake.

Kusanyiko linaweza kuwa na ibada ya kusisimua na bado likahitaji kutubu. Kumheshimu Mungu si kukataa kuchunguza maisha yetu. Heshima ya kweli inatulazimisha kuyaangalia kwa uaminifu (Isa. 1:11–17; Amo. 5:21–24).

4.2 Nguvu za Mungu haziwezi kutenganishwa na tabia yake ya haki

Watawala wa kibinadamu mara nyingi hutaka waaminiwe kwa sababu wana uwezo wa kuamuru au kufanikisha mambo. Zaburi 99 inatupa kipimo tofauti: nguvu za BWANA zinaipenda haki (mst. 4). Haki si jambo ambalo Mungu huliongeza kwa hiari yake baada ya kutumia nguvu. Ni sehemu ya uaminifu wa tabia yake.

Viongozi wa familia, taasisi, makanisa na mataifa si Mungu. Kwa hiyo hawapaswi kuwa juu ya kuulizwa maswali, kurekebishwa au kuwajibishwa. Kudai kwamba mtu ameitwa na Mungu hakuondoi wajibu wa kulinda walio dhaifu, kusikiliza malalamiko ya kweli na kuchunguza madhara yanayodaiwa kutokea (Mika 6:8; Marko 10:42–45).

4.3 Mungu mtakatifu hasikii kwa mbali bila kujibu

Musa, Haruni na Samweli hawapo hapa ili tuwapambe kama watu maarufu wa zamani. Wanawakilisha uhusiano wa mazungumzo. Walimwita Mungu; akawajibu. Mungu alisema; nao walipaswa kusikiliza. Utakatifu hauonyeshi Mungu aliyejitenga kiasi kwamba sala na utii havina maana.

Hilo halimaanishi kila mwamini ataona nguzo ya wingu au kupokea ufunuo kama ule wa historia ya mwanzo ya Israeli. Linatukumbusha kwamba Mungu aliyefunuliwa katika historia hiyo ni mwenye mamlaka na pia mwenye kujali. Tunaweza kuomba kwa ukweli, huku tukipima mawazo yetu kwa mwanga wa Maandiko badala ya kuitaja kila hisia kuwa ni sauti ya Mungu (Zab. 95:7–11; 1 Yoh. 4:1).

4.4 Msamaha na haki si maadui

Mstari wa 8 unatukumbusha kwamba kusamehewa na kurejeshwa kwa mahusiano yaliyoharibika si lazima vikamilike siku moja. Mtu aliyesamehewa bado anaweza kuwa na wajibu wa kurekebisha makosa yake. Kuaminika tena kunaweza kuhitaji muda, ushahidi wa mabadiliko na uwajibikaji.

Vilevile, jamii ya waamini haipaswi kudai kwamba mwenye kosa kubwa hawezi kupata neema ya Mungu. Haki inahitaji ukweli na ulinzi wa walioathirika. Rehema inafungua uwezekano wa kutubu na kubadilika. Mungu havitenganishi ili kupata amani ya juu juu.

4.5 Ibada inatujenga kuwa jamii inayotawaliwa na Mungu

Zaburi inatuita kumtukuza Mungu, kujinyenyekeza na kukumbuka jinsi alivyowatendea watu wake. Haya ni mafunzo ya unyenyekevu. Ibada inapoteza mwelekeo tunapoitumia kuitukuza taasisi yetu, kabila letu, mchungaji wetu, kikundi chetu au tabaka letu. Inakuwa ya kweli zaidi pale heshima yetu kwa Mungu inapozalisha usimamizi wa uaminifu, maamuzi yasiyopendelea, usikivu na ukarimu.

Hatua ya kutoka kiti cha enzi cha Mungu (mist. 1–3) hadi haki ndani ya Yakobo (mst. 4) ina ujumbe unaogusa maisha: Tunachokiimba kuhusu ufalme wa Mungu kinapaswa kuonekana katika namna tunavyowatendea wengine.

5.0 Mtazamo wa Biblia Nzima na Kristo

Utakatifu ni mada inayopita katika Biblia nzima. Sinai, uwepo wa Mungu ulikuwa zawadi na pia wajibu mkubwa kwa Israeli (Kut. 19:4–6). Mungu alipojitangaza mbele ya Musa, alizungumzia huruma, upendo wa agano, uaminifu, msamaha, na pia kutoupuuza uovu (Kut. 34:6–7). Isaya aliposikia tangazo la utakatifu wa Mungu, alitambua uchafu wake; lakini pia alipokea utakaso na kutumwa kwenda kutoa ujumbe katika jamii yenye matatizo (Isa. 6:1–8). Zaburi 99 iko ndani ya simulizi hili: utakatifu wa Mungu una utukufu, rehema na uzito wa kimaadili.

Watu watatu wanaotajwa katika zaburi wanaongeza mwanga mwingine. Musa aliwaombea watu waliokuwa wameasi (Kut. 32:11–14). Samweli aliwaombea Israeli wakati wa changamoto za kuanzishwa kwa ufalme (1 Sam. 12:19–23). Hawa hawakuwa waokozi wasio na dosari. Walikuwa watumishi ambao Mungu aliwatumia bila kukabidhi kwao ufalme wake. Yeremia baadaye anawataja Musa na Samweli pamoja katika muktadha wa maombezi (Yer. 15:1).

Agano Jipya linawaalika Wakristo kuona mwendelezo na utimilifu wa habari za ufalme wa Mungu katika Yesu, Masihi wa Israeli. Yesu alitangaza ufalme wa Mungu, alikataa ubabe kama mfano wa uongozi, na alifundisha kwamba ukuu wa kweli unaonekana katika kuwahudumia wengine (Marko 1:14–15; 10:42–45). Alisisitiza haki, rehema na uaminifu kama mambo yenye uzito katika mapenzi ya Mungu (Mt. 23:23). Katika huduma yake, utakatifu wa Mungu uliwafikia hata watu ambao jamii iliwatenga; haukuja kuhalalisha uovu, bali kuwarejeshea watu hadhi na matumaini.

Msalaba na ufufuo wa Yesu vinauweka msamaha na haki katika upeo mpana zaidi wa imani ya Kikristo. Mungu hasemi kwamba dhambi haina maana. Wakristo wanaamini kwamba kupitia Kristo, Mungu aliukabili uovu na kufungua njia ya upatanisho (Rum. 3:21–26; 2 Kor. 5:18–21). Kristo aliyefufuka pia anaelezwa kuwa anaendelea kuwaombea watu wake (Ebr. 7:25). Huu ni mtazamo wa kitheolojia kwa kuzingatia Biblia nzima, si madai kwamba mwandishi wa Zaburi 99 alilitaja jina la Yesu moja kwa moja.

Waebrania 12:18–24 inalinganisha hofu ya Sinai na mwaliko wa kuikaribia Sayuni ya mbinguni kupitia Yesu. Hata hivyo, sura hiyohiyo inafundisha ibada yenye heshima na kicho (Ebr. 12:28–29). Agano Jipya halina sababu ya kutenganisha upendo na utakatifu, au neema na mabadiliko ya tabia (1 Pet. 1:15–16). Katika maono ya Ufunuo, ibada mbele ya kiti cha enzi inashikilia pamoja utakatifu wa Mungu na kazi ya ukombozi ya Mwanakondoo (Ufu. 4–5).

Hata tunapoyaona mahusiano haya, hatupaswi kuifuta historia ya Israeli katika zaburi. Hatuyabadilishi maisha ya Musa, Haruni na Samweli kuwa kivuli kisicho na thamani. Imani ya Kikristo inaingia katika simulizi kubwa zaidi la Mungu wa Israeli, ambaye makusudi ya ufalme wake yanayafikia pia mataifa (Rum. 11:17–24).

6.0 Matumizi Katika Maisha

Acha heshima kwa Mungu iyachunguze maisha yako. Baada ya ibada iliyokugusa, jiulize kama katika wiki iliyopita ulisema ukweli, ulifanya maamuzi ya haki, na uliwatendea wengine kwa upendo. Utakatifu unapaswa kufika nyumbani, kazini, sokoni na katika mikutano ya kanisa.
Pima uongozi kwa haki, si maonesho. Usishawishiwe na sauti kubwa, umaarufu au mafanikio yanayoonekana tu. Angalia kama mamlaka yanatumika kuwalinda watu, kukiri makosa na kufanya maamuzi yasiyopendelea (mst. 4).
Omba huku ukiwa tayari kusikiliza. Peleka mahitaji yako mbele za Mungu kwa ujasiri. Lakini pia fungua Maandiko na ruhusu tabia yako ichunguzwe. Musa, Haruni na Samweli wanatukumbusha kwamba kuomba na kusikia vinakwenda pamoja (mist. 6–7).
Usichanganye msamaha na kutokuwapo kwa matokeo ya makosa. Madhara yalipotokea, tafuta ungamo la kweli, marekebisho yanayowezekana, ulinzi wa walioumizwa na uwajibikaji unaofaa. Neema si ruhusa ya kuficha unyanyasaji au matumizi mabaya ya mamlaka (mst. 8).
Dumisha kicho bila kuua furaha. Maombi ya utulivu, kuungama, nyimbo za pamoja na matendo ya huduma vinaweza vyote kuonesha heshima. Ibada haihitaji kuwa baridi ili iwe takatifu; wala haihitaji kupoteza kiasi ili iwe ya furaha.
Usijifanye mmiliki wa Mungu. Sayuni ilikuwa na maana kwa sababu ya BWANA aliye juu ya mataifa yote. Wakaribishe waamini wa asili na hali mbalimbali, ukikumbuka kwamba hakuna taasisi inayomiliki uwepo wa Mungu (mist. 2, 9).

7.0 Maswali ya Tafakari

Zaburi 99 inaongezaje kina katika shangwe ya Zaburi 98 kuhusu ujio wa Mfalme mwenye haki?
Kuna tofauti gani kati ya kumwogopa mtawala mwenye ubabe na kumheshimu kwa kicho Mfalme ambaye nguvu zake zinaipenda haki?
Mstari wa 4 unatukosoaje kuhusu matumizi ya mamlaka katika makanisa, familia, sehemu za kazi na taasisi za umma?
Kwa nini zaburi inatoka katika picha ya kiti cha enzi na makao matakatifu na kuingia katika maisha ya Musa, Haruni na Samweli?
Msamaha na uwajibikaji vinawezaje kwenda pamoja bila kudhoofisha mojawapo (mst. 8)?
Tunapomwita Mfalme aliye juu ya vyote “Mungu wetu,” tunawezaje kuonesha ukaribu wa agano bila kudai kwamba tunaweza kumwamrisha au kummiliki?
Maisha ya Yesu na kazi yake ya kutuombea vinaongezaje mwanga katika Zaburi 99 bila kufuta maana yake ya kwanza kwa Israeli?

8.0 Sala ya Mwitikio

BWANA mtakatifu, Mfalme wetu, wewe umetukuka juu ya mataifa, lakini hujajitenga na wale wanaoliitia jina lako. Ukuu wako unapita ufahamu wetu; haki yako haiwezi kununuliwa.

Utusamehe tunapotumia maneno matakatifu kutetea matendo yasiyo matakatifu. Tunapovutiwa na nguvu kuliko ukweli, tuelekeze kwa Mfalme anayeipenda haki. Tunapopiga magoti katika ibada, tufundishe pia kusimama na kuwatendea wenzetu kwa uadilifu.

Uliwasikia Musa, Haruni na Samweli. Tufundishe kuomba kwa mioyo iliyo wazi, na kusikiliza Neno lako linapoturekebisha. Tumekosea, tupe ujasiri wa kukiri. Wengine wameumizwa, tupe ujasiri wa kuwalinda na kutafuta yaliyo sawa. Usiruhusu rehema yetu igeuke njia ya kuficha ukweli.

Kwa njia ya Yesu Kristo, anayehudumu na kutuombea, utufanye watu ambao ibada yao inaonesha utakatifu wako, huruma yako na uaminifu wako. Jumuiya zetu ziwe na heshima bila ukandamizaji, uwajibikaji bila ukatili, na neema isiyofumbia macho uovu.

Kwa maana wewe ni mtakatifu, nawe ni Mungu wetu. Amina.

9.0 Dirisha la Kinachofuata

Zaburi 99 inahitimishwa kwa ibada mbele ya mlima mtakatifu. Baada ya kutangaza ufalme wa BWANA, kukiri haki yake na kukumbuka sala za viongozi wa Israeli, watu wanaitwa kumsujudia Mungu aliye mtakatifu kweli. Kicho hicho hakina lengo la kuwanyamazisha waabudu; kinawaonesha Mfalme mwenye haki na rehema.

Zaburi 100 inafungua milango kwa upana zaidi. Dunia yote inaitwa kupiga kelele za shangwe, kumtumikia BWANA kwa furaha na kuingia malangoni pake kwa shukrani. Inatukumbusha kwamba BWANA ndiye aliyetuumba, sisi ni watu wake, na upendo wake wa agano unadumu katika vizazi vyote.

Zaburi hizi zinasaidiana. Zaburi 99 inalinda furaha isigeuke kuwa ibada ya juu juu; Zaburi 100 inalinda kicho kisigeuke kuwa huzuni isiyo na shukrani. Kwa pamoja zinatufundisha kumkaribia Mfalme mtakatifu kwa unyenyekevu, shukrani na maisha yanayolingana na wema wake.

10.0 Orodha ya Vyanzo

Maandiko: Zaburi 99; Zaburi 18, 47, 72, 89–100, 132; Kutoka 3:13–15; 13:21–22; 15:14–18; 19; 25:18–22; 32–34; Hesabu 12; 14; 20:7–13; Kumbukumbu la Torati 16:18–20; 31:15; 1 Samweli 3–4; 7–12; 1 Wafalme 8:27; 1 Nyakati 28:2; Isaya 1:11–17; 6; 66:1; Yeremia 15:1; Mika 6:8; Amosi 5:21–24; Marko 1:14–15; 10:42–45; Mathayo 23:23; Warumi 3:21–26; 11:17–24; 2 Wakorintho 5:18–21; Waebrania 7:25; 12:18–29; 1 Petro 1:15–16; 1 Yohana 4:1; Ufunuo 4–5. Andiko kuu ni tafsiri ya kimaana kwa ajili ya uchambuzi, si nukuu ya neno kwa neno kutoka tafsiri maalumu ya Biblia.
BibleProject. n.d. The Book of Psalms: Study Notes. Nyenzo ya mradi kuhusu mpangilio wa vitabu vitano vya Zaburi na Kitabu cha Nne.
Goldingay, John. 2008. Psalms, Volume 3: Psalms 90–150. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids, MI: Baker Academic. Maelezo ya Zaburi 99, “Holy Name, Holy Place, Holy God.”
Kidner, Derek. 2014. Psalms 73–150. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: InterVarsity Press. Toleo la awali la 1975. Maelezo ya Zaburi 99, “Holy is he!,” uk. 386–88.