Biblia Ni Neno la Mungu: Sababu Kumi za…

Je, Iliandikwa na Wanadamu Wenye Makosa Pekee?

Utangulizi

Sehemu ya Tatu — Maandiko, Injili, na Kuaminika kwa Simulizi la Mungu

Imani Iliyojengwa Juu ya Ukweli — Kupitia Kristo, Kupitia Maandiko, kwa Ajili ya Maisha

Je, maktaba iliyoandikwa kwa mikono ya wanadamu inaweza kweli kubeba sauti ya Mungu? Na ikiwa waandishi wake waliishi katika tamaduni za kale, kwa nini maneno yao yaongoze ulimwengu wa leo?

Biblia haikuanguka kutoka mbinguni ikiwa imefungwa kwa ngozi, bila alama za vidole vya mwanadamu. Wachungaji na wafalme, manabii na washairi, makuhani na wafungwa waliandika kwa vizazi vingi. Waliandika kwa Kiebrania, Kiaramu, na Kiyunani. Walikumbuka vita, wakaimba huzuni, wakakusanya hekima, wakaandika barua, wakabishana na Mungu, wakasimulia habari mezani, na kutoa ushuhuda kuhusu Yesu.

Ubinadamu wao unaonekana kila mahali.

Hilo wakati mwingine huonekana kama tatizo. Ikiwa Musa, Daudi, Isaya, Luka, Paulo, na waandishi wengine wa Biblia walikuwa wanadamu halisi walioathiriwa na lugha, mahali, mapambano, kumbukumbu, na tamaduni zao, tunawezaje kuyaita maandishi yao Neno la Mungu? Je, kuwepo kwa sauti ya mwanadamu kunafuta uwezekano wa sauti ya Mungu?

Biblia yenyewe haitulazimishi kuchagua moja na kuiacha nyingine.

Tena na tena, Mungu hutenda kupitia wanadamu bila kuwageuza kuwa mashine. Anawaita manabii wanaonena kwa lafudhi zao. Anawapa washairi nyimbo. Anafanya kazi kupitia kumbukumbu, ushuhuda, historia, hekima, barua, maombolezo, na simulizi. Na katikati ya imani ya Kikristo yuko Yesu mwenyewe—Neno aliyefanyika mwili [Yohana 1:14]. Njia ya Mungu kwa kawaida si kuufuta ubinadamu. Anaingia ndani yake, anautumia, na kuufanya utumikie kusudi lake.

Kwa hiyo imani ya Kikristo haitutaki tujifanye kwamba Biblia haina vifungu vigumu, mafumbo ya kutafsiri, au maswali kuhusu nakala zake. Inauliza swali makini zaidi: Je, Mungu anaweza kujifunua kwa uaminifu kupitia maneno yaliyo ya kibinadamu kikamilifu?

Hizi ni sababu kumi za kuamini kwamba jibu ni ndiyo.

1. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Inasimulia Simulizi Moja Inayofunguka Kupitia Sauti Nyingi

Biblia si kitabu kimoja kwa maana ya kawaida. Ni maktaba. Maandishi yake yanatoka katika karne, mazingira, waandishi, na aina tofauti za fasihi. Lakini barabara zake nyingi zinarudi kwenye mandhari moja: Mungu anaumba ulimwengu mwema; mwanadamu anaasi; Mungu anaita watu wa agano; Israeli anangojea urejesho; Masihi anakuja; Roho anatolewa; na uumbaji unaelekea kufanywa upya.

Mwanzo inaanza na Mungu akikaa pamoja na wanadamu bustanini. Ufunuo unaishia Mungu akikaa pamoja nao katika mji wenye sura ya bustani [Mwanzo 1–2; Ufunuo 21–22]. Kati ya mwanzo na mwisho kuna mada zinazojirudia—sura ya Mungu, agano, kutoka, ufalme, hekalu, uhamisho, Masihi, Roho, ufufuo, na uumbaji mpya.

Umoja huu si kufanana kwa kulazimishwa. Isaya hasikiki kama Mithali. Mhubiri anapambana na maswali kwa namna tofauti na Warumi. Marko anakimbia; Yohana anakaa na kutazama. Zaburi zinaimba kile ambacho Mambo ya Walawi huweka katika sheria na ambacho manabii wakati mwingine wanakipaza sauti.

Biblia ni kama kundi la wapiga ala. Kinanda hakigeuki ngoma, wala ngoma haigeuki filimbi. Lakini kwa pamoja vinaweza kubeba wimbo mmoja.

Jambo la Kubeba: Sauti nyingi za Biblia hazilazimiki kulidhoofisha dai lake la uvuvio; zinaweza kuwa sehemu ya namna Mungu anavyosimulia simulizi moja refu.

2. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Haifichi Udhaifu wa Mashujaa Wake

Propaganda ya mwanadamu hupenda kuwapaka mafuta waanzilishi wake. Maandiko mara nyingi hufanya kinyume.

Nuhu analewa. Abrahamu anatenda kwa hofu. Yakobo anadanganya. Musa anashindwa. Daudi anatumia mamlaka vibaya na kuharibu familia. Hekima ya Sulemani haimzuii kuingia katika maafikiano mabaya. Eliya anaanguka katika hofu. Petro anamkana Yesu. Paulo anakumbuka kwamba aliwahi kulitesa kanisa. Makanisa ya kwanza yanagombana, yanashindana, na wakati mwingine yanatenda kwa aibu.

Biblia haipambi albamu ya familia yake.

Lakini pia haisemi kwamba wanadamu hawana thamani. Tumeumbwa kwa sura ya Mungu na tuna uwezo wa kuonyesha uzuri, uaminifu, ubunifu, ujasiri, na upendo [Mwanzo 1:26–28]. Wakati huohuo, dhambi imepinda tamaa zetu na kuvunja mahusiano yetu [Mwanzo 3; Warumi 3:23].

Picha hiyo mbili bado inatufanana kwa uchungu. Jamii ileile inayojenga hospitali inaweza kutengeneza silaha. Tunaweza kuimba kuhusu upendo asubuhi na kumjeruhi tunayempenda kabla ya jua kutua. Tunadai haki kwa wengine huku tukitafuta visingizio kwa ajili yetu wenyewe.

Maandiko yanaujua moyo wa mwanadamu vizuri mno ili kutusifu kwa uongo.

Jambo la Kubeba: Uaminifu wa Biblia kuhusu hali ya mwanadamu unatupa nafasi ya kukiri kilichovunjika bila kuisahau heshima ambayo Mungu anakusudia kuirejesha.

3. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Imani Yake Imepandwa Katika Historia Halisi

Imani ya Biblia si mkusanyiko wa misemo ya kiroho isiyofungamana na matukio. Imefungwa na historia.

Israeli anakumbuka utumwa, kutoka, agano, wafalme, uhamisho, na kurudi. Injili zinamweka Yesu katika vijiji, chini ya watawala, kwenye sikukuu, barabarani, kati ya viongozi wa dini, na mbele ya mashahidi. Luka anasema alichunguza ushuhuda uliotangulia kwa makini ili msomaji wake ajue uhakika wa yale aliyofundishwa [Luka 1:1–4]. Paulo anataja mashahidi wa Yesu aliyefufuka, baadhi yao wakiwa bado hai wakati aliandika [1 Wakorintho 15:3–8].

Hili ni muhimu kwa sababu Ukristo unatoa madai ya kihistoria. Tangazo lake kuu si tu, “Kuwa mtu mwema,” au, “Tafuta amani ndani yako.” Unasema Muumba alitenda katika historia ya Israeli na kwa namna ya kilele katika Yesu wa Nazareti.

Uchunguzi wa kihistoria peke yake hauwezi kuthibitisha kila dai la kiteolojia. Akiolojia haiwezi kuchimba msamaha ardhini, wala kipande cha hati hakiwezi kuthibitisha ufufuo peke yake. Lakini Biblia tena na tena inaweka imani katika vumbi la mahali halisi na kumbukumbu za watu halisi.

Inatarajia maswali.

Jambo la Kubeba: Imani iliyopandwa katika uumbaji, agano, msalaba, na ufufuo haina haja ya kuogopa uchunguzi mwaminifu wa historia.

4. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Simulizi Lake Refu Linapata Kitovu Chake Katika Yesu

Agano la Kale linaacha milango mingi ikiwa wazi.

Mwanadamu anahitaji mbeba-sura mwaminifu. Israeli anahitaji mwakilishi mwaminifu. Familia ya Abrahamu imeitwa kuyabariki mataifa. Nyumba ya Daudi inangojea mfalme mwenye haki. Uhamisho unatamani kurudi nyumbani. Dhambi inalia kwa ajili ya msamaha. Hekalu linaelekeza kwenye Mungu kukaa pamoja na watu wake. Na kifo bado kinasubiri kushindwa.

Kisha Yesu anaingia katika simulizi akitangaza ufalme wa Mungu.

Anairudia historia ya Israeli, anakusanya wanafunzi kumi na wawili, anasamehe dhambi, anakabiliana na uovu, anawakaribisha waliotengwa, anajitoa wakati wa Pasaka, anakufa chini ya nguvu za dola, na kufufuka kutoka kwa wafu [Mathayo 4:1–17; Luka 4:16–21; 22:14–20; 24:1–49].

Hii ni zaidi ya kukusanya unabii mmoja mmoja na kuulinganisha na matukio yaliyokuja baadaye. Ni kama kusikia midundo midogo mwanzoni mwa wimbo, kisha kuisikia ikirudi ikiwa imekusanywa na kupata maana yake katika kilele cha muziki.

Yesu hatokei tu mahali fulani ndani ya Biblia. Anafunua mahali ambako agano, ufalme, hekalu, dhabihu, wito wa mwanadamu, na tumaini vilikuwa vinaelekea.

Jambo la Kubeba: Kusoma Maandiko vizuri ni kufuata njia zake nyingi mpaka zifunguke mbele ya Yesu, Masihi aliyesulubiwa na kufufuka.

5. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Yesu Mwenyewe Aliyapokea Maandiko ya Israeli Kama Ushuhuda Wenye Mamlaka wa Mungu

Kwa Wakristo, mtazamo wa Yesu kuhusu Maandiko una uzito.

Anapojaribiwa, anajibu kutoka Kumbukumbu la Torati [Mathayo 4:1–11]. Nazareti, anasoma Isaya na kutangaza kwamba Andiko limetimia [Luka 4:16–21]. Katika mabishano, anarudi tena na tena kwa Torati, Manabii, na Zaburi. Baada ya kufufuka, anawafundisha wafuasi wake kuelewa mateso na utukufu wake ndani ya simulizi pana la Maandiko [Luka 24:25–27, 44–47].

Yesu pia anakosoa usomaji mbaya wa Maandiko. Anapingana na tafsiri zinazotetea ugumu wa moyo, kuficha dhuluma chini ya ibada, au kuruhusu mapokeo kumeza rehema [Marko 7:6–13; Mathayo 23:23].

Kwa hiyo Yesu hatufundishi kuabudu mistari. Wala hatufundishi kuyatupa Maandiko yanapotusumbua.

Anatufundisha kuyasoma kwa uaminifu—ndani ya simulizi lote, tukiuona ufalme wa Mungu, tukimweka upendo kwa Mungu na jirani katikati, na tukitambua msalaba na ufufuo wake kuwa mahali pa mgeuko wa simulizi.

Jambo la Kubeba: Tumaini la Kikristo katika Maandiko hatimaye linafungwa na tumaini letu katika Yesu—Yeye ambaye Maandiko yanamshuhudia na ambaye anatufundisha kuyasoma.

6. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Uvuvio wa Mungu Haufuti Haiba ya Mwanadamu

Watu wengine hufikiria uvuvio kana kwamba Mungu alitamka kila sentensi huku waandishi wa Biblia wakiwa kalamu zisizo na sauti.

Biblia yenyewe inatoa picha yenye utajiri zaidi.

Isaya anaandika kama Isaya. Amosi anafikiri kwa mashamba, mifugo, na mavuno. Luka anachunguza vyanzo. Paulo anahoji, anabishana, anakumbuka, anatoa wito, na wakati mwingine anatumia mwandishi. Waandishi wa Zaburi wanaomba kutoka katika furaha, hofu, hasira, aibu, shukrani, na majonzi.

Hata hivyo Maandiko yanaweza kusema kwamba watu walinena kutoka kwa Mungu wakiongozwa na Roho Mtakatifu, na kwamba Maandiko ni “yenye pumzi ya Mungu” na yenye manufaa kwa kuwaumba watu wa Mungu [2 Timotheo 3:14–17; 2 Petro 1:20–21].

Alama za vidole vya wanadamu si lazima ziwe ushahidi kwamba Mungu hayupo. Zinaweza kuwa sehemu ya namna Mungu alichagua kunena.

Mfumo huu unalingana na kiini cha imani ya Kikristo. Katika Yesu, Neno wa milele alifanyika mwili [Yohana 1:1–14]. Ubinadamu wake haukufuta uwepo wa Mungu. Ulikuwa mahali Mungu alipojifunua.

Ulinganisho huu si mkamilifu, lakini unatupa mwanga: neema haihitaji kukiharibu chombo cha kibinadamu ili kukitumia.

Jambo la Kubeba: Uvuvio unaweza kuwa wa Mungu kikamilifu bila kuyafanya Maandiko kuwa chini ya ubinadamu halisi.

7. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Maandishi Yake Yamehifadhiwa kwa Njia Inayoruhusu Uchunguzi

Hatuna nakala ya asili iliyoandikwa kwa mkono wa Isaya, Paulo, au Yohana. Tulicho nacho ni mapokeo makubwa ya nakala, tafsiri za kale, manukuu, na ushahidi wa maandishi ambao wataalamu wanaweza kulinganisha kwa makini.

Wanakili wakati mwingine walikosea. Neno lingeweza kurudiwa, kurukwa, kuandikwa tofauti, au kufafanuliwa. Hilo halipaswi kutushangaza kwa maandishi yaliyonakiliwa kwa mkono kwa karne nyingi.

Jambo muhimu ni kwamba tofauti hizo zinaweza kuchunguzwa badala ya kufichwa.

Maandiko pia hayakutunzwa na mtu mmoja wa siri. Yalisomwa hadharani, yakanakiliwa katika jumuiya mbalimbali, yakatafsiriwa, yakafundishwa, yakajadiliwa, na kupitishwa kizazi hadi kizazi [Kumbukumbu la Torati 31:24–26; Nehemia 8:1–8; Wakolosai 4:16].

Imani haidhoofiki kwa sababu nakala zinachunguzwa. Kinyume chake, ulinganisho makini hutusaidia kuona namna maandishi yalivyosafiri kupitia historia.

Jambo la Kubeba: Uchunguzi mwaminifu wa maandishi si adui wa imani; ni njia mojawapo ya kusikiliza kwa makini maneno yaliyokabidhiwa kwetu.

8. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Bado Inafunua, Inafariji, na Kubadilisha Maisha ya Wanadamu

Biblia haijawahi kuwa ghala la taarifa tu.

Imewafariji watu kando ya makaburi, imewakabili watawala, imezaa nyimbo gerezani, imefundisha msamaha nyumbani, imefunua uchoyo kanisani, imetoa lugha ya maombolezo, na kuita jumuiya kuelekea haki.

Manabii wanasisitiza kwamba ibada isiyozaa rehema ni tupu [Isaya 1:11–17; Amosi 5:21–24]. Yesu anaamuru kuwapenda maadui [Mathayo 5:43–48]. Paulo anaona jumuiya ambamo mipaka ya kabila, hadhi, na thamani ya kijamii hairuhusiwi tena kuamua nani anaketi mezani [Wagalatia 3:28; Waefeso 2:11–22].

Ni kweli pia kwamba Maandiko yametumiwa vibaya. Watu wameyanukuu kutetea ukandamizaji, ubaguzi wa rangi, utumwa, vurugu, udanganyifu, na kiburi cha kidini. Matumizi hayo mabaya yanapaswa kutajwa wazi.

Lakini matumizi mabaya hayamalizi swali la maana.

Kisu kinaweza kuwa mkononi mwa daktari au mshambuliaji. Swali ni kama Maandiko yanasomwa katika mwelekeo ambao simulizi lake linaenda—kuelekea Yesu, upendo kwa Mungu na jirani, utakatifu, haki, rehema, upatanisho, na uumbaji mpya.

Jambo la Kubeba: Ushahidi mkubwa kwamba tumesikia Maandiko kwa usahihi si kwamba tunaweza kunukuu mistari mingi, bali kwamba maisha yetu yanaanza kufanana zaidi na Yesu.

9. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Inanena Kati ya Tamaduni Bila Kumilikiwa na Utamaduni Mmoja

Biblia ni ya kale. Umbali huo unatupa kazi ya kufanya.

Tunapaswa kujifunza lugha, desturi, milki, miundo ya familia, jiografia, mashairi, sheria, hekima, unabii, barua, na lugha ya maono. Usomaji mwaminifu haujifanyi kwamba barua ya karne ya kwanza iliandikwa jana katika mtaa wetu.

Lakini maswali makubwa ya mwanadamu hayajazeeka.

Sisi ni nani? Mamlaka ni kwa ajili ya nini? Kwa nini tamaa hugeuka kwa urahisi kuwa utawala? Tunafanya nini na hatia? Maadui wanawezaje kuwa majirani? Mungu yuko wapi katika mateso? Je, kifo kinaweza kushindwa? Je, kuna wakati ujao zaidi ya vurugu na uharibifu?

Ayubu anakataa majibu mepesi. Mhubiri anautaja uchovu wetu. Zaburi zinatufundisha kusifu na kulalamika. Manabii wanaifunua dhuluma. Injili zinatangaza ufalme. Nyaraka zinafundisha jumuiya zilizovunjika kuishi kama mwili mmoja.

Maandiko si mali ya ulimwengu wa kale pekee wala ya kambi yoyote ya leo. Yanaweza kuyahoji mapokeo ya Kiafrika, ubinafsi wa Magharibi, itikadi za kisiasa, taasisi za kidini, tamaduni za utajiri, jamii maskini, mazoea ya kihafidhina, mawazo ya kisasa—na msomaji mwenye ukurasa mkononi.

Jambo la Kubeba: Maandiko huwa hai zaidi tunapoyaruhusu yatuhoji, si tunapoyatumia tu kuthibitisha tulichokwisha kuamua.

10. Biblia Ni Neno la Mungu kwa Sababu Roho Mtakatifu Bado Huitumia Kuwaongoza Watu kwa Mungu Aliye Hai

Sababu hii ya mwisho si hisia binafsi iliyotengwa na historia, akili, na jumuiya. Ni kazi ya Roho inayoendelea kupitia Maandiko.

Yesu anaahidi kwamba Roho atafundisha, kukumbusha, na kuwaongoza wafuasi wake katika kweli [Yohana 14:26; 16:13–15]. Paulo anazungumza kuhusu Roho kuwawezesha waamini kuelewa yale Mungu aliyowapa kwa neema [1 Wakorintho 2:10–16]. Ufunuo unarudia tena na tena: “Yeye aliye na sikio, na alisikie neno hili ambalo Roho ayaambia makanisa” [Ufunuo 2–3].

Hii haimaanishi kila tafsiri imevuviwa.

Wakristo wanaweza kusoma vibaya. Tunaweza kuwa na haraka. Tunaweza kuleta ubaguzi wetu ndani ya ukurasa. Tunaweza kuubebesha mstari tunaoupenda mzigo ambao muktadha wake haukukusudia. Ndiyo maana Maandiko yanahitaji kusomwa kwa maombi, kwa makini, ndani ya jumuiya, na Yesu akiwa katikati.

Roho hatuweki huru kuifanya Biblia iseme tunachotaka. Anatukomboa kutoka kwa nafsi zetu ili tuweze kusikia.

Ukurasa unakuwa mlango—si kwa sababu wino una uchawi, bali kwa sababu Mungu aliye hai bado hukutana na watu kupitia ushuhuda alioutoa.

Jambo la Kubeba: Fungua Maandiko ukiwa na akili na moyo vilivyo macho: “Nena, Bwana; mtumishi wako anasikia.”

Ukweli na Uamuzi Wako: Ikiwa Biblia Ni Neno la Mungu

Hoja kwa ajili ya Maandiko haitegemei uthibitisho mmoja mkubwa unaofunga mjadala.

Ni mkusanyiko wa nuru.

Maktaba yenye sauti nyingi inasimulia simulizi moja linalofunguka. Mashujaa wake hawafichwi ukweli. Madai yake yamepandwa katika historia. Simulizi lake refu linakusanyika katika Yesu. Yesu mwenyewe anayapokea Maandiko ya Israeli kama yenye mamlaka. Uvuvio wa Mungu unatenda kupitia waandishi wanadamu halisi. Maandishi yamesafiri katika historia ya wazi inayoweza kuchunguzwa. Maneno yake bado yanafunua dhambi, kuwafariji wanaoteseka, kuhoji tamaduni, na kuunda jumuiya. Na kizazi baada ya kizazi, Wakristo wameshuhudia kwamba Roho amekutana nao kupitia kurasa hizi na kuwaongoza kwa Kristo aliye hai.

Hayo yote hayamaanishi kwamba kila swali linatoweka.

Baadhi ya vifungu vinabaki vigumu. Tafsiri hutofautiana. Maswali ya historia na maandishi yanahitaji uvumilivu. Imani haikui kwa kujifanya maswali hayo hayapo.

Lakini labda swali bora si, “Je, Biblia inaonekana kutokuwa ya kibinadamu kiasi cha kutosha ili iwe ya Mungu?”

Labda swali ni hili:

Je, itakuwaje ikiwa Mungu siku zote amependa kunena kupitia sauti za wanadamu?

Kupitia manabii wenye vumbi miguuni. Kupitia washairi wanaolia usiku. Kupitia mitume wanaoandika kutoka gerezani. Kupitia mashahidi wanaomkumbuka Mgalilaya aliyesulubiwa—na ambaye walisema walikutana naye akiwa hai tena.

Huhitaji kuyanyamazisha maswali yako yote kabla ya kuifungua Biblia. Njoo nayo. Soma polepole. Fuata simulizi lote. Mweke Yesu katikati. Chunguza matunda yake.

Kisha jiulize kama mikononi mwako kuna maktaba ya kale tu—au kama, kupitia maneno haya ya kibinadamu kabisa, Mungu aliye hai bado anakuita kwa jina.

Ombi la Kufunga

Mungu wa kweli na rehema, asante kwa kunena kupitia manabii na washairi, mitume na mashahidi.

Nisamehe pale nilipoikataa sauti yako kwa haraka, na nisamehe pale nilipotumia Maandiko kutetea kiburi changu badala ya kukisalimisha.

Fungua akili yangu nielewe, moyo wangu uamini, na mikono yangu itii. Nifundishe kusoma kwa uvumilivu, unyenyekevu, na uaminifu. Niongoze kupitia maneno haya kwa Yesu Kristo, Neno aliye hai.

Kwa Roho wako, usiyaache Maandiko yawe taarifa mikononi mwangu tu. Yafunue kinachopaswa kubadilika, yaponye kilichojeruhiwa, yaimarishe kilicho kweli, na kuyafanya maisha yangu kuwa ishara ya uumbaji wako mpya unaokuja.

Amina.

Jiunge na Mazungumzo

Ni sababu ipi inayokuimarisha zaidi kuamini kwamba Biblia inaweza kweli kubeba Neno la Mungu? Ni swali gani kuhusu Maandiko ambalo bado ni gumu zaidi kwako?

Shiriki tafakari, swali, au ushuhuda wako tunapoendelea na mfululizo wa Sababu za Kuamini—Imani Iliyojengwa Juu ya Ukweli, Kupitia Kristo, Kupitia Maandiko, kwa Ajili ya Maisha.

Somo lililotangulia: Yesu Alipaa na Anatawala Kama Bwana: Sababu Kumi za Kuamini

Somo linalofuata: Simulizi la Biblia Lina Umoja wa Ajabu: Sababu Kumi za Kuamini

Biblia Ni Neno la Mungu: Sababu Kumi za Kuamini