Kiongozi Bora – Urithi wa Uongozi Unaodumu Zaidi ya Kiongozi

Maandiko ya msingi na tafsiri

Vifungu vikuu: Kumbukumbu la Torati 31:1–13; 2 Timotheo 2:1–7; 1 Wakorintho 3:5–17

Vifungu vya kusaidia: Zaburi 78:1–8; 2 Timotheo 4:1–8; Ufunuo 21:1–5

Utangulizi: Kivuli cha mti na mbegu za kesho

Fikiria mfano huu. Katika kijiji kimoja, mwalimu alianzisha bustani ya shule. Alipanda miti, akachimba mifereji ya maji na kuwahamasisha wanafunzi kuitunza. Miaka ilipopita, bustani ilikuwa mahali pa kupumzikia, kujifunzia na kupata matunda. Lakini alipojiandaa kuhamia shule nyingine, aligundua jambo la kutisha: kila mtu alikuwa akingoja maelekezo yake. Hakuna aliyejua mahali pa kupata mbegu, namna ya kutengeneza mfereji ulioharibika, au jinsi ya kupanga kazi ya juma.

Bustani ilikuwa nzuri. Mfumo wa kuitunza haukuwa umekomaa.

Hilo linaweza kutokea pia kanisani, nyumbani, shuleni au katika taasisi. Kiongozi anaweza kuwa na maono makubwa na matokeo yanayoonekana, lakini akawaacha watu wakiwa wategemezi. Sauti yake ndiyo inayofanya maamuzi yote; jina lake ndilo linalobeba mpango; uhusiano wake binafsi ndio unaoshikilia huduma. Anapoondoka, watu wanabaki na kumbukumbu nyingi, lakini uwezo mdogo wa kuendelea.

Katika makala iliyotangulia tulijadili kuwawezesha wengine kukua na kuongoza. Sasa tunauliza swali la hatua inayofuata: Ni nini kinachobaki baada ya kiongozi kukabidhi nafasi yake? Urithi wa Kikristo si sanamu ya mtu aliyehudumu. Ni maisha, ukweli, mahusiano na mifumo inayowawezesha watu waendelee kumfuata Yesu na kuutumikia ulimwengu wake.

Kusikiliza Maandiko katika mazingira yake

Kumbukumbu la Torati 31:1–13 inatufikisha kwenye ukingo wa mabadiliko makubwa. Musa ameiongoza Israeli kutoka utumwani na katika safari ya jangwani, lakini hatavuka Yordani pamoja nao. Anamthibitisha Yoshua mbele ya watu na, muhimu zaidi, anaelekeza tumaini lao kwa Bwana anayewatangulia. Pia anaweka utaratibu wa kusomwa kwa sheria mbele ya jamii nzima, wakiwemo watoto na wageni. Kwa hiyo urithi si mtu mpya pekee; ni jamii inayoendelea kukumbuka agano la Mungu. Huo ulikuwa wakati maalumu katika historia ya Israeli, si mfano wa kuhamisha kila utaratibu wa kisiasa wa taifa hilo moja kwa moja kanisani leo.

2 Timotheo 2:1–7 ni sehemu ya maelekezo ya Paulo kwa Timotheo katika mazingira ya upinzani na wajibu wa kulinda mafundisho ya Injili. Paulo anamwambia aimarike katika neema iliyo katika Kristo Yesu, kisha akabidhi mafundisho kwa watu waaminifu watakaoweza kuwafundisha wengine. Si mpango wa kuunda wafuasi wa Paulo milele. Ni utunzaji na uenezaji wa habari njema kwa vizazi vingine. Katika sura ya 4, Paulo anatazama ukomo wa huduma yake huku akimwita Timotheo adumu katika kazi yake.

1 Wakorintho 3:5–17 inasahihisha kanisa lililogawanyika kwa kujitambulisha na viongozi wanaopendwa. Paulo na Apolo ni watumishi wenye majukumu tofauti; Mungu ndiye anayekuza. Yesu Kristo ndiye msingi wa jengo, na ubora wa kazi utapimwa. Picha hii haitufundishi kupuuza mchango wa viongozi; inatuonya tusichanganye mtumishi na Bwana wa mavuno. Soma 1 Wakorintho 3 (NEN).

Maandiko haya yanaelekea kwenye swali moja: Je, tunajenga watu wanaomtegemea Kristo, au tunajenga utegemezi kwa mtu anayeonekana?

Urithi huanza pale kiongozi anapokubali kuwa si wa kudumu

Musa hakupunguza umuhimu wa wito wake kwa kusema kwamba Yoshua ataongoza. Alitambua mpaka wa huduma yake na kuikumbusha Israeli kwamba Mungu ndiye anayevuka mbele yao. Huu ni ukomavu wa kiroho: kukubali kwamba kazi ya Mungu ni kubwa kuliko kipindi cha mtu mmoja.

Kiongozi wa kanisa anaweza kusali kwa ajili ya huduma huku akiwa na hofu ya kuachia nafasi. Huenda anaogopa kwamba atapoteza heshima, kwamba mambo yatabadilishwa, au kwamba atakosa maana ya maisha. Hofu hizo zinahitaji kuchunguzwa kwa huruma, si kufichwa chini ya lugha ya utakatifu. Lakini ikiwa nafasi imekuwa chanzo cha utambulisho wetu kuliko Kristo, watu wanaotufuata wanaweza kubeba mzigo wa kutuhakikishia thamani yetu.

Simon Sinek anapotetea mtazamo wa muda mrefu katika The Infinite Game, anasaidia kuuliza kama kiongozi anajenga jambo litakalomzidi. Hata hivyo, mwendelezo wa taasisi si sawa na uzima wa milele. Kanisa linatumaini ufufuo wa Yesu na ahadi ya Mungu kufanya vitu vyote vipya, si kuishi milele kwa chapa, jengo au ofisi yake.

Kwa kanisa, hatua moja ni kupanga mapema kipindi cha kukabidhi majukumu. Kwa shule, kampuni au shirika la jamii, ni kujenga uongozi usiotegemea mtu mmoja. Jiulize: Kama ningepumzika kwa miezi mitatu, ni kazi zipi zingekwama kwa sababu nimezishikilia peke yangu?

Urithi bora ni watu wenye uwezo wa kuwajenga wengine

Katika 2 Timotheo 2:2 tunaona mwendo wa kufundisha unaovuka mtu mmoja: Paulo, Timotheo, watu waaminifu, na wengine watakaofundishwa nao. Uaminifu hapa haupaswi kueleweka kama kutii kila kauli ya kiongozi bila kuuliza. Katika muktadha wa waraka, unahusu kulinda ukweli wa Injili na kuwa na uwezo wa kufundisha kwa usahihi.

John Maxwell anaweka ukuzaji wa viongozi katika kiwango cha nne cha mfumo wake wa The 5 Levels of Leadership. Mchango wake ni kutukumbusha kwamba matokeo ya leo peke yake hayaonyeshi kama kesho imeandaliwa. Hata hivyo, lengo la kanisa si kuzalisha nakala za mhubiri mmoja. Tunataka wanafunzi wa Yesu wenye karama tofauti, uwezo wa kufikiri kwa Maandiko, na ujasiri wa kuhudumu katika mazingira yao.

Fikiria kiongozi wa vijana anayempa kijana nafasi ya kuongoza mjadala wa Biblia, kisha anakaa naye kutafakari kilichokwenda vizuri na kilichohitaji marekebisho. Kijana huyo hatapewa tu kipaza sauti; atapewa mwongozo, nafasi ya kuuliza na uhuru wa kukua. Shuleni, mwalimu anaweza kutumia kanuni hiyo kuwasaidia wanafunzi kuwa washauri wa wenzao, bila kuwapa majukumu yanayozidi umri na uwezo wao.

Jiulize: Watu ninaowaongoza wanaongezeka katika hekima na uwezo wa kuwasaidia wengine, au wanaongezeka tu katika ustadi wa kutekeleza maagizo yangu?

Simulizi la Mungu ni muhimu kuliko kumbukumbu ya jina letu

Zaburi 78:1–8 inaita jamii kukiambia kizazi kijacho matendo ya Mungu, ili watoto wao watumainie Mungu na kukumbuka maagizo yake. Kusudi la kusimulia si kusifu kizazi kilichotangulia kana kwamba hakikukosea. Zaburi hiyo pia inaweka wazi kushindwa na ukaidi wa Israeli. Urithi mwaminifu unapitisha imani pamoja na mafunzo yatokanayo na makosa.

Hapa tunaweza kutumia maswali ya Sinek kuhusu WHY, HOW na WHAT, lakini tukiyafanya yawajibike mbele ya Injili. WHY: Tupo hapa kwa sababu Kristo ametuita kuwa mashahidi wa ufalme wake. HOW: Tunatenda kwa ukweli, upendo, haki na ulinzi wa watu. WHAT: Tunafundisha, tunahudumia wahitaji, tunafanya wanafunzi na tunashirikiana kutunza jamii. Shughuli zinaweza kubadilika bila kumbadilisha Bwana wa utume.

Kwa mfano, kanisa linaweza kutoka kutumia mikutano mikubwa pekee hadi kuunda vikundi vidogo vinavyosoma Biblia na kusaidia familia zenye mahitaji. Hakuna fomula moja kwa kila mahali. Kinachopaswa kubaki ni uaminifu kwa Kristo na upendo kwa jirani. Vivyo hivyo, taasisi ya elimu inaweza kubadili teknolojia huku ikidumisha heshima kwa mwanafunzi na ukweli katika ufundishaji.

Jiulize: Ikiwa programu ninayoipenda itafutwa, ninaweza bado kueleza kwa uwazi kwa nini huduma hii ipo na nani inamtumikia?

Mifumo yenye haki ni sehemu ya urithi, si karatasi za ofisini

Kuwafundisha watu bila kujenga taratibu za haki kunaweza kuwaacha na uwezo, lakini bila usalama. 1 Wakorintho 3 inasema kanisa ni jengo la Mungu na hekalu ambalo Roho hukaa ndani yake. Hivyo watu si vifaa vya kuongeza ukubwa wa taasisi. Mtu anayejenga kwa kuvunja utu wao hawezi kujitetea kwa kutaja matokeo mazuri.

Urithi unaojali watu unajumuisha utunzaji wa fedha wenye uwazi; kumbukumbu za maamuzi; mgawanyo wa mamlaka; utaratibu wa kuripoti unyanyasaji bila vitisho; na namna ya kuchunguza malalamiko kwa watu wenye uhuru wa kutosha. Pia unajumuisha mapumziko, marekebisho ya kazi na msaada kwa wanaochoka. Kuweka taratibu hizi si ishara ya kutokuwa na imani; ni njia mojawapo ya kuonyesha kwamba tunaamini watu wana thamani kuliko hadhi ya kiongozi.

Uongozi wa kanisa una wajibu mahsusi wa kushughulikia madhara kwa ukweli, ulinzi na haki. Msamaha hauondoi hitaji la uchunguzi; upatanisho hauwezi kulazimishwa; uaminifu uliovunjika hujengwa upya kwa muda; na kurejeshwa katika nafasi kunahitaji tathmini tofauti. Kwa taasisi nyingine, kanuni hizi zinahitaji kufuata pia sheria, viwango vya taaluma na taratibu za ulinzi zinazotumika.

Jiulize: Mtu aliyedhurika katika taasisi ninayoongoza anaweza kusema ukweli bila kuhofia kupoteza nafasi, msaada au usalama wake?

Kupanda tumaini ni tofauti na kujenga ufalme wetu wenyewe

Katika 1 Wakorintho 3 Paulo anatofautisha aliyepanda, aliyetia maji na Mungu anayekuza. Kiongozi anawajibika kufanya kazi kwa uaminifu, lakini hana uwezo wa kutengeneza kwa mbinu pekee toba, upendo na uhai wa Roho. Matunda ya kiroho hayapaswi kuwa jedwali la kutathmini thamani ya mtu mbele ya Mungu.

N. T. Wright anapoeleza uumbaji mpya, anasisitiza kwamba kanisa, kwa nguvu ya Roho, linaitwa kuonyesha sasa dalili za dunia ambayo Mungu atafanya upya. Hiyo inaunganisha ibada, haki, upatanisho na huduma kwa jirani. Matumizi yetu kwa mada hii ni kwamba urithi hauishii kwenye viongozi wanaorithi vyeo; unaonekana pia kwa familia zilizoimarishwa, watu waliolindwa, maskini waliotendewa haki na vijana waliofunzwa kutumikia kwa unyenyekevu. Hili ni hitimisho la matumizi, si madai kwamba Wright ameandika mfumo huu mahsusi wa kurithisha uongozi.

Ufunuo 21:1–5 unasogeza macho yetu kwenye mwisho ambao Mungu mwenyewe atauleta. Ufalme umeanza kudhihirika katika Yesu aliyekufa na kufufuka; ukamilifu wake bado unangojea. Hatutengenezi uumbaji mpya kwa mikutano na bajeti. Lakini kwa neema, tunaweza kuwa mashahidi wake leo. Hatua yetu ni kupanda mbegu kwa uaminifu, tukijua mavuno si mali yetu.

Jiulize: Ninapotathmini miaka yangu ya uongozi, ninaona zaidi makofi niliyopigiwa, au watu waliopata nafasi ya kuamini, kupona, kukua na kuwa baraka?

Swali gumu: Je, kuandaa mrithi si kuonyesha kwamba kiongozi anaweza kuondolewa?

Wengine wanaogopa kwamba kuandaa wengine kutazaa mashindano, makundi au kutokuwa na heshima. Hofu hiyo si ya kubuni. Migogoro ya mamlaka inaweza kujeruhi huduma. Hata hivyo, suluhisho si kuficha maarifa na fursa mikononi mwa mtu mmoja. Ni kujenga utaratibu wa wazi wa kutambua karama, kufundisha, kusimamia na kukabidhi majukumu.

Si kila mwenye kipawa anafaa mara moja kupewa mamlaka makubwa. Tabia, uwezo, mafunzo, uthibitisho wa jamii na ulinzi wa walio hatarini vinahitaji kuzingatiwa. Uongozi wenye afya unatoa nafasi ya kukua bila kuahidi cheo. Pale kosa kubwa au madhara yametokea, lazima uchunguzi na hatua za ulinzi zitangulie matakwa ya kuendeleza jina la huduma.

Kiongozi anayejua kwamba nafasi yake inaweza kukabidhiwa vizuri si kiongozi aliyepoteza thamani. Ni mtumishi anayekubali kwamba Kristo ndiye mwenye kanisa.

Matumizi Katika Maisha

1. Andika kusudi kwa sentensi chache. Eleza huduma yako inavyohusiana na Kristo, ujenzi wa wanafunzi na ustawi wa watu; acha wengine wakosoe maandishi hayo.
2. Tambua utegemezi hatari. Orodhesha maamuzi, fedha, taarifa na mahusiano yanayoshikiliwa na mtu mmoja; tengeneza njia salama za kushirikisha wajibu.
3. Weka mpango wa kuwalea viongozi. Chagua watu kwa tabia, uwezo na utayari wa kujifunza, si kwa ukaribu wao na kiongozi tu.
4. Andika kumbukumbu zinazoweza kutumiwa. Hifadhi taratibu, masomo, mawasiliano ya kazi na sababu za maamuzi kwa namna inayolinda faragha.
5. Weka mifumo ya uwajibikaji. Hakikisha kuna ukaguzi wa fedha, njia huru za malalamiko na ulinzi wa watoto na watu wengine walio hatarini.
6. Sherehekea mafanikio ya wengine. Wape nafasi vijana na viongozi wapya kufanya maamuzi yanayolingana na uwezo wao na kujifunza kutokana na makosa yasiyo ya kuhatarisha watu.
7. Pima matunda kwa mizani pana. Angalia ukweli, usalama, ushiriki, ukomavu wa wanafunzi, ustawi wa jirani na uwezo wa huduma kuendelea bila kujifunga kwa jina moja.

Zoezi la Juma: Ramani ya Urithi wa Huduma

Lengo: Kubaini jambo moja ambalo unaweza kulikabidhi kwa njia inayojenga watu na kulinda kusudi la huduma.

1. Chora safu tatu: Kusudi lisilobadilika; Majukumu yanayoweza kugawanywa; Mifumo inayohitaji kurekebishwa.
2. Chagua jukumu moja ulilolishikilia mwenyewe. Eleza maarifa, mamlaka, rasilimali na ulinzi unaohitajika kabla ya kulikabidhi.
3. Zungumza na mtu mwenye uwezo wa kujifunza pamoja na mshirika wa uwajibikaji ambaye anaweza kuuliza maswali magumu.
4. Fanya jaribio dogo la kukabidhi jukumu; ruhusu maamuzi ndani ya mipaka iliyo wazi na toa mrejesho wenye heshima.
5. Mwishoni mwa juma, tathmini: Nani amekua? Ni hatari gani imepungua? Ni nini kinapaswa kubadilishwa kabla ya hatua inayofuata?

Usikabidhi kwa majaribio jukumu linalohusu usalama wa watoto, taarifa nyeti au madai ya madhara bila utaratibu unaofaa wa kitaalamu.

Maswali ya Kutafakari na Kujadili

1. Musa aliwasaidiaje Waisraeli kumtumaini Mungu badala ya kujifunga kwa uongozi wake?
2. Katika 2 Timotheo 2:1–2, neema ina nafasi gani kabla ya kazi ya kuwafundisha wengine?
3. Ni tofauti gani kati ya kuwaandaa wanafunzi wa Yesu na kutengeneza wafuasi binafsi wa kiongozi?
4. Nini kinaweza kupotea ikiwa historia ya huduma inasimulia mafanikio pekee bila kujifunza kutokana na makosa?
5. Ni taratibu zipi katika taasisi yetu zinawalinda watu wasiokuwa na mamlaka?
6. Ni sauti zipi hazisikiki tunapopanga kizazi kijacho cha viongozi?
7. Tutajuaje kama tunasherehekea matunda ya Roho au ukubwa wa chapa yetu?
8. Ni hatua ipi moja ya kukabidhi, kufundisha au kuboresha mfumo nitakayochukua wiki hii?

Hitimisho: Bustani itakapobaki mikononi mwa wengine

Turudi kwenye bustani ya shule. Mwalimu alipoona upungufu wake, hakung'oa miti kwa huzuni. Aliwakutanisha wanafunzi na walimu wenzake, akaonyesha mifereji, akawaachia ratiba na akawafundisha kuhifadhi mbegu. Bustani haikupoteza thamani yake kwa sababu yeye aliondoka. Ikawa sehemu ya kujifunza kwa jamii nzima.

Ndivyo ilivyo kwa uongozi katika ufalme wa Mungu. Hatuitwi kuwa kivuli ambacho wengine hawawezi kutoka chini yake. Tunaitwa kupanda, kumwagilia, kufundisha na, wakati unapofika, kukabidhi—tukiwa na tumaini kwamba Mungu ataendelea kutenda kazi zaidi ya mipaka ya miaka yetu.

Sala: Bwana Yesu, tuepushe na kujenga majina yetu kwa kutumia watu wako. Tupe unyenyekevu wa kuwalea wengine, ujasiri wa kusahihisha mifumo yenye madhara, na tumaini la kukukabidhi mavuno. Roho wako afanye kazi yetu kuwa ushuhuda wa ufalme wako. Amina.

Daraja kuelekea makala inayofuata: Hata tukiandaa vizuri urithi, mabadiliko yanaweza kuleta hofu, upinzani na majonzi. Tutachunguza jinsi kiongozi anavyobaki mwaminifu katika nyakati ambazo njia ya mbele haiko wazi: Kiongozi Bora – Uaminifu Katika Nyakati za Mabadiliko.

Orodha ya Vyanzo

1. Biblia, NENO (NEN), Biblica. Kumbukumbu la Torati 31; 2 Timotheo 2; 2 Timotheo 4; 1 Wakorintho 3; Zaburi 78; Ufunuo 21.
2. John C. Maxwell. The 5 Levels of Leadership (2016); The Leadership Reproduction Cycle.
3. Simon Sinek / The Optimism Company. The Golden Circle; Leadership in the Infinite Game: Live Q&A Recap.
4. N. T. Wright. Beginning to Think About the New Creation, N. T. Wright Online. \---