Uchambuzi wa Ayubu 40: Mkono Juu ya Kinywa, Macho Yakimtazama Behemothi — Mungu Anapomhoji Anayemtafutia Makosa

Ayubu amekuwa akimtaka Mungu ajibu; sasa jibu limekuja kama radi. Mtu aliyewahi kutia sahihi hoja yake kama mwana wa mfalme anaweka mkono juu ya kinywa chake, huku Mungu akimwelekeza kwa kiumbe mwenye nguvu zisizoweza kufikiriwa na kumuuliza ikiwa haki ya mwanadamu inaweza kuutawala ulimwengu huu wa porini.

1. Utangulizi: Aliyekuwa Akiuliza Anapoulizwa

Kuna nyakati ambapo ukimya si kushindwa.

Kuna ukimya unaozaliwa na hofu, ukimya unaozaliwa na aibu, na ukimya unaozaliwa na kuchanganyikiwa. Lakini pia kuna ukimya unaozaliwa na mshangao—wakati roho inaposimama mbele ya ukuu usioweza kuupima na kugundua kwamba neno la hekima kuliko yote ni kutosema neno lolote.

Ayubu 40 inaanza katika ukimya wa namna hiyo.

Mungu amemjibu Ayubu kutoka katika tufani. Hajamweleza kuhusu baraza la mbinguni. Hajamwambia kwa nini watoto wake walikufa. Hajamtaja Shetani, yule mshtaki. Hajampa hati ya mashtaka aliyokuwa akiidai. Badala yake, Mungu ameufungua uumbaji mbele ya Ayubu: misingi ya dunia, mipaka ya bahari, nuru ya asubuhi, malango ya mauti, maghala ya theluji, njia za nyota, mvua inayonyesha mahali ambako hakuna mwanadamu, simba, kunguru, mbuzi wa milimani, punda-mwitu, ng’ombe-mwitu, mbuni, farasi, mwewe na tai.

Kisha Mungu anatulia na kumuuliza Ayubu moja kwa moja: “Je, mwenye kumtafutia Mwenyezi makosa atashindana naye? Yeye anayebishana na Mungu na ajibu” [Ayubu 40:2].

Ayubu anajibu—lakini si kama alivyokuwa akijibu hapo awali.

Mtu aliyekuwa akimwaga hotuba kama maji ya mafuriko sasa anasema mistari michache tu. Mtu aliyetamani kumkaribia Mungu kama mwana wa mfalme sasa anasema: “Tazama, mimi ni mdogo; nitakujibu nini? Ninaweka mkono wangu juu ya kinywa changu” [Ayubu 40:4].

Haya bado si majuto kamili. Ni ukimya uliotiishwa. Ayubu haondoi kila kitu alichosema. Hakiri makosa ambayo rafiki zake walimzulia. Hasemi, “Elifazi alikuwa sahihi.” Lakini anatambua kwamba mbele ya Bwana wa uumbaji, amefika mwisho wa hoja yake. Hana la kuongeza.

Hata hivyo, Mungu bado hajamaliza.

Tufani inazungumza tena.

Safari hii swali linakata ndani zaidi: “Je, kweli utanihesabu kuwa nimekosea? Utanihukumu ili wewe uonekane mwenye haki?” [Ayubu 40:8]. Sasa Mungu anaitaja hatari iliyojificha chini ya kesi ya Ayubu. Msisitizo wa Ayubu kuhusu kutokuwa na hatia umeanza kudokeza kwamba Mungu ndiye anayepaswa kuwa dhalimu. Mungu hakatai uadilifu wa Ayubu, lakini anaipinga njia ambayo Ayubu ameitumia kuutetea.

Kisha Mungu anauliza ikiwa Ayubu ana mkono wenye nguvu kama wa Mungu; ikiwa anaweza kujivika ukuu, kuwashusha wenye kiburi, kuwakanyaga waovu na kujiokoa kwa mkono wake mwenyewe wa kuume [Ayubu 40:9–14]. Ikiwa Ayubu anataka kupinga utawala wa Mungu, je, anaweza kuutenda mwenyewe?

Hatimaye, Mungu anamwelekeza kwa Behemothi.

Kiumbe huyu wa ajabu na mkubwa sana anakula majani kama ng’ombe, lakini nguvu zake zimo viunoni mwake, mifupa yake ni kama shaba, na viungo vyake kama chuma. Analala chini ya mimea ya lotus, akisitiriwa na matete na vinamasi. Mto unaweza kufurika kwa kishindo, lakini Behemothi hatetemeki [Ayubu 40:15–23]. Yeye ni wa kwanza miongoni mwa kazi za Mungu, lakini Muumba wake peke yake ndiye anayeweza kumkaribia kwa upanga [Ayubu 40:19].

Ayubu 40 ni mahali ambapo simulizi linageuka.

Hotuba ya kwanza ya Mungu imemnyenyekeza Ayubu mbele ya ukubwa wa uumbaji.

Hotuba ya pili ya Mungu inaanza kumnyenyekeza mbele ya nguvu ambazo hawezi kuzitiisha.

Ayubu 40 inatufundisha kwamba tunaweza kuwa sahihi kuhusu kutokuwa kwetu na hatia, lakini bado tukakosea tunapomhukumu Mungu ili kujitetea.

2. Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi: Jibu la Kwanza la Ayubu na Hotuba ya Pili ya Yahwe

Ayubu 40 inasimama kama bawaba kati ya hotuba ya kwanza na ya pili ya Yahwe.

Hotuba ya kwanza ya Mungu ilianza katika Ayubu 38 na kuendelea hadi Ayubu 39. Humo Mungu alimuuliza Ayubu kuhusu ujenzi wa uumbaji, hali ya hewa, nyota, nyika na wanyama wa porini. Kusudi halikuwa kumdhalilisha Ayubu kana kwamba hana thamani, bali kufunua mipaka ya ufahamu wake na ukubwa wa utawala wa Mungu uliojaa hekima.

Sasa, katika Ayubu 40:1–5, hotuba ya kwanza inafungwa rasmi, naye Ayubu anatoa jibu lake la kwanza. Ni jibu fupi, kana kwamba pumzi imemwishia. Ufupi huo una maana. Ayubu amekuwa msemaji mkuu wa kitabu hiki. Amebishana na rafiki zake, amemshtaki Mungu, ameomboleza kuzaliwa kwake, ametamani kufa, amedai kutangazwa kuwa hana hatia na ametia sahihi kiapo cha uadilifu wake. Lakini baada ya hotuba ya kwanza ya Mungu, anasema yeye ni mdogo na kuweka mkono juu ya kinywa chake.

Kisha, katika Ayubu 40:6, Yahwe anamjibu Ayubu tena kutoka katika tufani. Kurudiwa huku kunafanana na mwanzo wa hotuba ya kwanza ya Mungu [Ayubu 38:1]. Mungu anamwamuru tena Ayubu ajifunge viuno kama mwanamume [Ayubu 40:7], lakini sasa mkazo unabadilika. Hotuba ya kwanza ilizungumzia ufahamu mdogo wa Ayubu kuhusu uumbaji. Hotuba ya pili inazungumzia changamoto aliyotoa dhidi ya haki na nguvu za Mungu.

Hotuba ya pili inaanza kwa kukabili suala la maadili [Ayubu 40:8–14]. Mungu anauliza ikiwa Ayubu ataibatilisha haki yake, kumhukumu Mungu na kujithibitisha mwenyewe kuwa mwenye haki. Ikiwa Ayubu ana uwezo wa kutawala vizuri kuliko Mungu, basi na ajivike utukufu, awashushe wenye kiburi, awakanyage waovu na kujiokoa mwenyewe.

Mantiki yake ni nzito. Mungu hasemi kwamba haki si muhimu. Anasema kwamba kutenda haki kunahitaji zaidi ya kupinga uovu kwa maneno. Kunahitaji mamlaka kuu, hekima kamili na uwezo wa kuyatawala majeshi ya kiburi, uovu na vurugu yaliyo duniani. Ayubu anaweza kuiona dhuluma, lakini je, anaweza kuutawala ulimwengu kwa haki?

Kisha hotuba inamgeukia Behemothi [Ayubu 40:15–24]. Kiumbe huyu amefafanuliwa kwa njia mbalimbali: mara nyingi kama kiboko, wakati mwingine kama kiumbe wa kihekaya anayewakilisha machafuko, na wakati mwingine kama picha ya kifasihi inayochanganya sifa za viumbe halisi na alama za kitheolojia. Haidhuru utambulisho wake wa kibiolojia ni upi hasa, hoja ya kifasihi iko wazi: Behemothi ni mkubwa sana, mwenye nguvu, asiyeweza kufugwa na aliye chini ya utawala wa Mungu. Ayubu hawezi kumtawala, lakini hajawahi kuwa nje ya mpangilio wa uumbaji wa Mungu.

Behemothi anatayarisha njia kwa ajili ya Leviathani katika Ayubu 41. Kwa pamoja, viumbe hawa wanawakilisha nguvu za uumbaji ambazo si salama, rahisi wala zilizofugwa. Ulimwengu wa Mungu ni mwema, lakini ndani yake zipo nguvu ambazo wanadamu hawawezi kuzidhibiti. Muhtasari wa BibleProject unaeleza wazo hili vizuri: Behemothi na Leviathani wanawakilisha hatari zilizomo katika ulimwengu wa Mungu, wakionyesha kwamba uumbaji ni mzuri, wa porini na hatari, na kwamba hauendi sikuzote kulingana na matarajio ya mwanadamu.

Kwa hiyo, Ayubu 40 inalifanya jibu la Mungu liende ndani zaidi. Suala si tena tu, “Ayubu, unauelewa uumbaji?” Sasa swali linakuwa: “Ayubu, unaweza kuutawala uumbaji? Unaweza kuuhukumu uovu? Unaweza kuishusha kiburi? Unaweza kumtawala Behemothi? Je, mkono wako wa kuume unaweza kukuokoa?”

Mungu hanyamazishi kilio cha Ayubu cha kutaka haki; anamuuliza ikiwa ana hekima na nguvu zinazohitajika ili kuitekeleza haki anayoidai.

3. Kutembea Katika Andiko: Kutoka Udogo Hadi kwa Behemothi

3.1 Mwenyezi Anamhoji Anayemtafutia Makosa (40:1–2)

Bwana anamwambia Ayubu: “Je, mwenye kumtafutia Mwenyezi makosa atashindana naye? Yeye anayebishana na Mungu na ajibu” [Ayubu 40:2].

Neno “mtafuta-makosa” ni kali. Ayubu hajauliza maswali tu. Amefungua kesi. Amedokeza kwamba kuna kasoro ya kimaadili katika utawala wa Mungu. Ametaka Mungu ajibu kama mshtakiwa.

Sasa Mungu anamuuliza ikiwa ataendelea.

Huu si mlipuko wa hasira kutoka kwa mungu dhaifu anayeogopa kuulizwa. Mungu hatishwi na maswali ya Ayubu. Amemruhusu azungumze kwa sura nyingi. Amesikia maombolezo yake. Ameingia katika mazungumzo naye. Lakini sasa anaitaja hali iliyokua ndani ya malalamiko ya Ayubu: kushindana na Mwenyezi.

Swali hilo lina rehema, kwa sababu linampa Ayubu nafasi ya kujibu. Mungu hampondi. Anamwalika ajibu.

Kuna nyakati katika maombi ambapo swali la Mungu linakuwa na uponyaji zaidi kuliko dai letu. Tunauliza, “Kwa nini umefanya hivi?” Mungu anaweza kuuliza, “Je, unaona vya kutosha kunihukumu?” Tunauliza, “Kwa nini hujajibu?” Mungu anaweza kuuliza, “Je, utanitumaini hata pale usipoweza kupima yote ninayofanya?”

Bwana hamhukumu Ayubu kwa sababu ya kuleta maumivu yake mbele zake; anakikabili kiburi kinachoweza kukua ndani ya maumivu yanapojaribu kumhukumu Mwenyezi.

3.2 “Tazama, Mimi Ni Mdogo”: Jibu la Kwanza la Ayubu (40:3–5)

Ayubu anamjibu Yahwe: “Tazama, mimi ni mdogo; nitakujibu nini? Ninaweka mkono wangu juu ya kinywa changu” [Ayubu 40:4].

Huu ni mmoja wa ukimya wenye maana kubwa zaidi katika Maandiko.

Ayubu hasemi, “Mimi ni mwovu.” Anasema, “Mimi ni mdogo.” Tofauti hiyo ni muhimu. Mungu hajamfunua kuwa mhalifu wa siri kama rafiki zake walivyodhani. Mungu amemfunua kuwa kiumbe. Udogo wa Ayubu si kutokuwa na thamani ya kimaadili; ni kuwa na mipaka ya kiumbe.

Kuwa mdogo mbele za Mungu si aibu. Ni ukweli. Msiba wa Ayubu umekuwa mkubwa sana machoni pake—na ni kweli ulikuwa mkubwa. Lakini tufani imemwonyesha kwamba ufahamu wake si mkubwa vya kutosha kuuhukumu ulimwengu wote.

Kisha Ayubu anaweka mkono juu ya kinywa chake. Mapema katika kitabu hiki, Ayubu aliwaambia rafiki zake wamtazame na kuweka mikono yao juu ya vinywa vyao kwa mshangao [Ayubu 21:5]. Sasa yeye mwenyewe anafanya hivyo mbele za Mungu. Ishara hiyo inaonyesha kujizuia. Hataongeza neno katika kesi yake. Amesema mara moja, naam, hata mara mbili, lakini hataendelea zaidi [Ayubu 40:5].

Ukimya huu bado si kujisalimisha kikamilifu tunakokuona katika Ayubu 42. Ni kuinama kwa kwanza kwa nafsi. Ayubu amesimamishwa, lakini hajabadilishwa kikamilifu. Habishani tena, lakini bado hajakiri: “Nilinena mambo ya ajabu mno nisiyoyajua.” Hilo litakuja baadaye.

Hata hivyo, hapa kuna neema. Mtu aliyeogopa kwamba kukutana na Mungu kungemponda amegundua kwamba uwepo wa Mungu unaweza kumnyamazisha bila kumwangamiza.

Mkono wa Ayubu juu ya kinywa chake haufuti uadilifu wake; unaanzisha hekima mbele ya fumbo.

3.3 Tufani Inazungumza Tena (40:6–7)

Kisha Yahwe anamjibu Ayubu tena kutoka katika tufani [Ayubu 40:6]. Kurudiwa huku kunaonyesha mwanzo mpya. Jibu la kwanza la Ayubu halitoshi. Ukimya ni mwanzo, lakini Mungu anataka mabadiliko ya ndani zaidi.

Mungu anamwamuru tena: “Jifunge viuno kama mwanamume; nitakuuliza, nawe unijibu” [Ayubu 40:7]. Wito huohuo ulitolewa mwanzoni mwa hotuba ya kwanza ya Mungu [Ayubu 38:3]. Ayubu haruhusiwi kuanguka katika aibu inayomfanya ashindwe hata kusimama. Mungu anamwita asimame.

Hili linashangaza. Mungu anamnyenyekeza Ayubu, lakini hamdhalilishi. Anazungumza naye kama mwanadamu mwenye heshima na wajibu. Amri hiyo inamwamsha, inampa hadhi na wakati huohuo ni kali. Ayubu lazima ayakabili maswali ya Mungu, si kutoweka chini yake.

Katika maisha ya kiroho, mara nyingi marekebisho ya Mungu hufanya kazi kwa namna hiyo. Hatubembelezi. Hatupondi. Anatuita tusimame katika kweli.

Mungu anayemnyamazisha Ayubu pia anampa heshima ya kutosha hata kumhoji.

3.4 “Utanihukumu Ili Wewe Uonekane Mwenye Haki?” (40:8)

Sasa Mungu analitaja kiini cha jambo: “Je, kweli utanihesabu kuwa nimekosea? Utanihukumu ili wewe uonekane mwenye haki?” [Ayubu 40:8].

Hili ndilo swali kali zaidi ambalo Ayubu ameulizwa.

Ayubu yuko sahihi kwamba hakutenda uovu ambao rafiki zake walimshtaki nao. Yuko sahihi kukataa hatia ya uongo. Yuko sahihi kwamba mateso si ushahidi wa moja kwa moja kwamba mtu ametenda dhambi. Lakini katika kuutetea uadilifu wake, Ayubu amezungumza kana kwamba uadilifu wa Mungu ndio unaopaswa kutiliwa shaka.

Swali la Mungu linafunua hatari iliyopo: ili kulinda kutokuwa kwake na hatia, Ayubu amekaribia kumhukumu Mungu.

Jambo hili linatugusa kwa uchungu. Tunapoteseka isivyo haki, huenda tukalazimika kuutetea ukweli kuhusu sisi wenyewe. Mashtaka ya uongo hayapaswi kumezwa kwa kisingizio cha unyenyekevu. Lakini pia tunapaswa kujihadhari tusijitetee kwa njia inayomfanya Mungu aonekane dhalimu, asiyejali, mkatili au duni kimaadili.

Msalaba unatoa nuru kuu zaidi hapa. Yesu ndiye mteswa asiye na hatia kabisa. Hata hivyo, hamhukumu Baba ili kujitetea. Anajikabidhi kwake yeye ahukumuye kwa haki [1 Petro 2:23]. Kilio chake cha kuachwa ni halisi [Mathayo 27:46], lakini tumaini lake linabaki: “Baba, mikononi mwako naiweka roho yangu” [Luka 23:46].

Mteswa mwenye haki anaweza kusema ukweli kuhusu maumivu yake bila kumhesabu Mungu kuwa amekosea.

3.5 Je, Una Mkono Kama wa Mungu? Swali la Nguvu (40:9)

Mungu anauliza: “Je, una mkono kama wa Mungu? Na unaweza kunguruma kwa sauti kama yake?” [Ayubu 40:9].

Katika picha za Biblia, mkono unawakilisha nguvu, utendaji, ukombozi na hukumu. Mkono wa Mungu uliwatoa Waisraeli Misri. Sauti ya Mungu hunguruma juu ya maji. Kutawala kwa haki kunahitaji nia ya haki pamoja na mamlaka kuu.

Ayubu ametaka haki. Lakini je, anaweza kuitekeleza? Je, mkono wake unaweza kuokoa? Je, sauti yake inaweza kuamuru uumbaji? Anaweza kunguruma na kutoa hukumu juu ya dunia yote?

Swali hili halidhihaki kiu ya mwanadamu ya kutaka haki. Linaiweka katika nafasi yake inayofaa. Wanadamu wanaweza na wanapaswa kutenda haki ndani ya mipaka yao kama viumbe. Lakini Mungu pekee ndiye mwenye mkono unaoweza kuuhukumu uovu wote na kuvifanya vitu vyote kuwa vipya.

Watu wa leo mara nyingi husikia uzito wa dhuluma na kusema, “Kama ningekuwa Mungu, ningelirekebisha jambo hili.” Swali la Mungu bado linasimama: Je, una mkono huo? Una ufahamu huo? Unajua kila nia iliyofichika, kila matokeo, kila huzuni, kila kiumbe na kila kizazi?

Tamaa ya kuona haki ikitendeka ni takatifu, lakini mamlaka ya kuuhukumu ulimwengu wote ni ya Mungu peke yake.

3.6 Jivike Utukufu: Vazi Lisilowezekana (40:10)

Mungu anaendelea: “Jipambe kwa ukuu na heshima; jivike utukufu na fahari” [Ayubu 40:10].

Hii ni lugha ya kifalme. Ikiwa Ayubu anataka kushindana na utawala wa Mungu, basi na ajivike kama mfalme wa mbinguni. Na avae vazi la mamlaka juu ya ulimwengu mzima. Na ajifunge fahari inayohitajika ili kuutawala uumbaji.

Lakini Ayubu hawezi.

Mapema, Ayubu aliomboleza kwamba Mungu alikuwa amemvua utukufu wake na kuliondoa taji kichwani mwake [Ayubu 19:9]. Katika Ayubu 29, alikumbuka jinsi alivyokuwa amevikwa heshima katika jamii. Katika Ayubu 31, alifikiria kuivaa hati ya mashtaka ya Mungu kama taji kwa sababu ingethibitisha kutokuwa kwake na hatia [Ayubu 31:36]. Sasa Mungu anazungumza kuhusu utukufu mkubwa zaidi—ukuu, heshima na fahari—unaomilikiwa na mtawala wa uumbaji.

Heshima aliyopoteza Ayubu ni jambo halisi. Lakini heshima ya Mungu ni kubwa zaidi. Ayubu hawezi kuirudisha hadhi yake kwa kupanda na kuketi katika kiti cha enzi cha Mungu.

Jambo hili linazungumza na watu waliojeruhiwa. Mara nyingi mateso humvua mtu heshima yake. Mashtaka ya uongo yanaweza kutufanya tutamani sana kurudisha hadhi yetu. Lakini uponyaji hauji kwa kuunyakua utawala wa Mungu. Unakuja kwa kuipokea kutoka kwa Mungu heshima yetu kama viumbe, si kwa kujaribu kuchukua nafasi yake.

Heshima ya mwanadamu hairudishwi kwa kuvaa taji la Mungu, bali kwa kusimama kwa uaminifu mbele ya utukufu wake.

3.7 Washushe Wenye Kiburi: Kazi Ambayo Mungu Pekee Anaweza Kuikamilisha (40:11–13)

Sasa Mungu anamwambia Ayubu amwage ghadhabu yake yote, amtazame kila mwenye kiburi na kumshusha, awakanyage waovu mahali waliposimama, awafiche mavumbini na kuzifunga nyuso zao katika ulimwengu wa wafu [Ayubu 40:11–13].

Hii ni lugha ya hukumu.

Ayubu amekasirishwa na machafuko ya kimaadili duniani. Amelalamika kwamba waovu wanastawi, maskini wanakandamizwa na Mungu haweki wazi nyakati za hukumu [Ayubu 21; 24]. Sasa Mungu anasema: ikiwa unaweza kuhukumu vizuri zaidi, basi hukumu. Mshushe kila mwenye kiburi. Muadhibu kila mwovu. Mnyenyekeze kabisa. Shughulikia uovu popote unaposimama.

Ayubu hawezi.

Hakuna mwanadamu anayeweza. Tunaweza kuona vipande vya dhuluma, lakini si kila kitu. Tunaweza kuhukumu baadhi ya kesi, lakini si kila moyo. Tunaweza kuzuia baadhi ya maovu, lakini hatuwezi kung’oa kiburi duniani. Hata hasira yetu dhidi ya dhuluma imechanganyika na upofu, ubinafsi, hofu na ufahamu usiokamilika.

Mungu peke yake anaweza kukinyenyekeza kiburi bila yeye mwenyewe kuwa na kiburi. Mungu peke yake anaweza kuuhukumu uovu bila kutenda dhuluma. Mungu peke yake anaweza kuufunga uovu bila kupotoshwa na mamlaka.

Kuuchukia uovu ni utii wa mwanadamu; kuunyenyekeza uovu wote hatimaye ni kazi ya ufalme wa Mungu.

3.8 Je, Mkono Wako wa Kuume Unaweza Kukuokoa? (40:14)

Mungu anahitimisha changamoto hiyo: “Ndipo mimi pia nitakapokiri kwamba mkono wako mwenyewe wa kuume unaweza kukuokoa” [Ayubu 40:14].

Mkono wa kuume unawakilisha nguvu na ukombozi. Ikiwa Ayubu anaweza kutawala kama Mungu, kuhukumu kama Mungu, kuwashusha wenye kiburi kama Mungu na kuushinda uovu kama Mungu, basi Mungu atakiri kwamba Ayubu anaweza kujiokoa mwenyewe.

Lakini Ayubu hawezi kujiokoa.

Udhaifu huo haumfanyi Ayubu kuwa asiye na thamani. Unamfanya kuwa mwanadamu. Wokovu haupatikani kwa kujitegemea. Mkono wa mwanadamu hauwezi kuubeba uzito wa ukombozi wa mwisho.

Mstari huu unafungua mlango kuelekea mada kubwa ya Biblia: wokovu ni wa Bwana [Yona 2:9]. Mkono wa kuume wa Mungu huokoa [Zaburi 98:1]. Katika Kristo, yeye aliyeketi mkono wa kuume wa Mungu anakuwa Mwokozi anayeshinda, si kwa kuwatawala wanadamu kwa nguvu, bali kwa njia ya msalaba na ufufuo.

Mkono wa Ayubu umefunika kinywa chake. Mkono wa kuume wa Mungu peke yake ndio unaoweza kuokoa.

Mkono usioweza kujibu lazima ujifunze kuutumaini mkono unaoweza kuokoa.

3.9 “Mtazame Behemothi”: Kiumbe Aliyeumbwa Pamoja na Ayubu (40:15)

Sasa Mungu anasema: “Mtazame Behemothi, niliyemfanya pamoja nawe; anakula majani kama ng’ombe” [Ayubu 40:15].

Neno “mtazame” linamwalika Ayubu kutafakari. Lazima aangalie.

Behemothi ameumbwa na Mungu, kama Ayubu alivyoumbwa na Mungu. Jambo hili ni muhimu. Kiumbe huyu si mungu mpinzani. Si nguvu huru ya machafuko iliyo nje ya mamlaka ya Mungu. Yeye ni kiumbe, si Muumba.

Hata hivyo, ni mkubwa mno. Hata ulinganisho wa mwanzo unashangaza: anakula majani kama ng’ombe. Chakula chake ni cha amani, lakini nguvu zake zinatisha. Ni mla majani, lakini anaogopesha. Hahitaji kuwa mnyama mla nyama ili kuwa nje ya uwezo wa mwanadamu kumdhibiti.

Maneno “niliyemfanya pamoja nawe” yanamnyenyekeza Ayubu na kumpa Behemothi hadhi yake. Ayubu na Behemothi wote ni viumbe. Wote wamekuwapo kwa mapenzi ya Muumba. Ayubu si kiumbe pekee anayefikiriwa na Mungu. Behemothi pia ana nafasi katika ulimwengu wa Muumba.

Ulimwengu wa Mungu una nafasi kwa watu dhaifu wanaoteseka na kwa wanyama wakubwa wenye nguvu; wote wanashikiliwa na Muumba yuleyule.

3.10 Nguvu Viunoni, Mifupa Kama Shaba: Muundo wa Nguvu (40:16–18)

Mungu anaeleza nguvu za Behemothi: nguvu zimo viunoni mwake, na uwezo wake umo katika misuli ya tumbo lake [Ayubu 40:16]. Mkia wake unakakamaa kama mwerezi; mishipa ya mapaja yake imesokotana kwa nguvu [Ayubu 40:17]. Mifupa yake ni kama mirija ya shaba; viungo vyake ni kama fito za chuma [Ayubu 40:18].

Picha inayotolewa ni ya jengo imara na ya vyuma. Behemothi amejengwa kama ngome iliyo hai. Shaba na chuma vinadokeza uimara, uzito na nguvu isiyolegea. Mwerezi unadokeza ukuu na nguvu.

Huyu si kiumbe ambaye Ayubu anaweza kumdhibiti. Mwili wake ni mahubiri dhidi ya madai ya mwanadamu kwamba anaweza kutawala kila kitu.

Hata hivyo, nguvu za Behemothi si uovu. Mungu anazieleza kwa namna inayofanana na kuvutiwa nazo. Nguvu za kiumbe huyu ni sehemu ya wema wa uumbaji. Hili pia linavuruga mitazamo yetu iliyorahisishwa. Kitu kinaweza kuwa na nguvu, kuwa hatari, na bado kikawa sehemu ya ulimwengu wa Mungu.

Ayubu ameziona nguvu kama maumivu. Aliamini nguvu za Mungu zilimjeruhi. Nguvu za wanadamu zilimdhihaki. Mamlaka ya jamii ilimwacha. Sasa Mungu anamwonyesha nguvu za kiumbe zinazokuwapo chini ya furaha na mapenzi ya Mungu.

Nguvu lazima zipimwe kwa nafasi yake chini ya Mungu. Nguvu za mwanadamu mara nyingi hugeuka kuwa ukandamizaji. Nguvu za Mungu ni za haki. Nguvu za kiumbe zinaweza kuwa za porini bila kuwa za uovu.

Nguvu si mbaya kwa sababu ni nguvu; inakuwa mbaya inapokataa nafasi yake chini ya Mungu.

3.11 Wa Kwanza Miongoni mwa Kazi za Mungu: Muumba Pekee Ndiye Anayeweza Kumkaribia (40:19)

Mungu anasema kwamba Behemothi ni “wa kwanza miongoni mwa kazi za Mungu,” na kwamba “yeye aliyemuumba anaweza kumkaribia kwa upanga wake” [Ayubu 40:19].

Huu ni mstari wenye ukuu na fumbo. “Wa kwanza” inaweza kumaanisha mkuu, mkubwa zaidi au anayevutia zaidi miongoni mwa kazi za Mungu za aina hiyo. Behemothi ni kazi bora sana ya nguvu za kiumbe.

Lakini Muumba peke yake ndiye anayeweza kumkaribia kwa upanga.

Ayubu hawezi kumshinda Behemothi. Wanadamu hawawezi kumtiisha kabisa kiumbe huyu. Nguvu zake zipo katika kiwango ambacho Ayubu hawezi kukidhibiti. Mungu peke yake, aliye Muumba, anaweza kukikabili kile alichokiumba.

Ikiwa Ayubu hawezi kumtawala Behemothi, atawezaje kuutawala mpangilio wote wa maadili? Ikiwa hawezi kumshusha kiumbe mmoja mwenye nguvu, atawezaje kuwashusha wenye kiburi wote? Ikiwa hawezi kumkaribia Behemothi kwa upanga, mkono wake wa kuume utawezaje kumuokoa?

Jibu liko wazi.

Hawezi.

Muumba pekee ndiye anayeweza kuitawala kazi hii bora ya nguvu zisizoweza kufugwa.

3.12 Milima, Wanyama na Mimea ya Lotus: Behemothi Akiwa na Amani Katika Ulimwengu wa Mungu (40:20–22)

Milima humzalishia Behemothi chakula, huku wanyama wa porini wakicheza huko [Ayubu 40:20]. Analala chini ya mimea ya lotus, akiwa amejificha katikati ya matete na kinamasi [Ayubu 40:21]. Miti ya lotus humfunika kwa kivuli, na mierebi ya kijito humzunguka [Ayubu 40:22].

Baada ya picha za vyuma zinazoeleza nguvu zake, mandhari yanakuwa karibu ya amani. Behemothi anapumzika kivulini. Amezungukwa na mimea na maji. Milima inamlisha. Wanyama wengine wanacheza karibu naye.

Huyu si mnyama mkubwa tu anayekimbia kwa hasira na kuharibu uumbaji. Ana makao yake. Ana mahali anapostahili kuwapo. Anapumzika. Anakula. Anapata kivuli. Anatunzwa.

Jambo hili ni muhimu katika kuuelewa ulimwengu wa Mungu. Kile kinachowaogopesha wanadamu kinaweza bado kuwa na nafasi katika mpangilio wa uumbaji. Kiumbe aliye nje ya uwezo wetu wa kumdhibiti hayuko nje ya utunzaji wa Mungu. Mungu anamlisha na kumpa Behemothi makao.

Ayubu pia anahitaji kujifunza kwamba kile kinachoonekana kutisha si lazima kiwe nje ya mpangilio wa Mungu. Mateso yake yanaendelea kuwa mazito. Uovu unaendelea kuwa uovu. Lakini ulimwengu una nguvu ambazo hazijaumbwa kwa ajili ya usalama wa mwanadamu, na bado zinashikiliwa ndani ya utawala wa Mungu wenye hekima.

Hata kiumbe tusichoweza kumdhibiti anaweza kupumzika chini ya miti ambayo Mungu ameikuza.

3.13 Mto Unaofurika na Mnyama Asiyetikisika (40:23)

Mungu anasema kwamba mto unapofurika, Behemothi haogopi; anabaki akiwa na utulivu hata Yordani inapomiminika kuelekea kinywani mwake [Ayubu 40:23].

Picha hii inaonyesha kutokuwa na hofu. Maji ya mafuriko ambayo yangewaogopesha wanadamu hayamtikisi Behemothi. Anakabiliana na mto unaokimbia kwa nguvu akiwa ametulia.

Ayubu amezidiwa na mafuriko ya mateso. Amehisi akisombwa na nguvu za Mungu, aibu ya kijamii, maumivu ya mwili na huzuni. Behemothi anasimama kama kiumbe asiyetikiswa na maji ambayo yangemwangamiza mwanadamu.

Kwa nini Mungu amwonyeshe Ayubu jambo hili?

Labda kwa sababu Ayubu lazima aone nguvu ambazo si zake. Yeye si Behemothi. Hawezi kuukabili mto akiwa na mwili wa namna hiyo. Lakini Mungu anaweza kumtawala Ayubu aliye dhaifu na Behemothi asiyeogopa. Hekima ya Mungu inajumuisha viumbe tofauti wenye uwezo tofauti. Ayubu hahitaji kuwa Behemothi ili kumtumaini Mungu. Anahitaji kujua kwamba hata Behemothi hayuko nje ya utunzaji wa Mungu.

Mto unaweza kufurika, lakini Mungu anawajua viumbe wanaoweza kusimama ndani yake—na wale wanaohitaji kuokolewa kutoka humo.

3.14 Je, Kuna Anayeweza Kumkamata? Swali la Mwisho Kuhusu Utawala (40:24)

Sura inamalizika kwa swali: je, kuna mtu anayeweza kumkamata Behemothi kwa macho yake au kutoboa pua yake kwa mtego? [Ayubu 40:24].

Jibu linalotarajiwa ni hapana.

Jitihada za mwanadamu za kutawala zinashindwa. Behemothi hawezi kukamatwa kwa mbinu za kawaida. Anaendelea kuwa nje ya uwezo wa mwanadamu. Ayubu hawezi kummiliki, kumfuga, kumfungia nira wala kumshinda.

Swali hili la mwisho linaandaa sura inayofuata, ambako Mungu atazungumza kwa urefu zaidi kuhusu Leviathani. Ikiwa Ayubu hawezi kumkamata Behemothi, je, anaweza kumvuta Leviathani kwa ndoana? Anaweza kuyafanya machafuko kuwa mnyama wa kufugwa? Anaweza kucheza na joka?

Somo linazidi kuwa kali: ulimwengu una nguvu ambazo Ayubu hawezi kuzitawala. Lakini Mungu anaweza.

Uponyaji wa Ayubu unahitaji zaidi ya kujua kwamba hana hatia. Unahitaji kumtumaini Mungu anayetawala kile ambacho Ayubu hawezi kukitiisha.

Imani huanza kukomaa inapoacha kuchanganya kumtumaini Mungu na kuwa na uwezo wa kudhibiti kila kitu.

4. Tafakari ya Kitheolojia: Haki, Nguvu na Mipaka ya Mwanadamu Kujitetea

4.1 Ayubu Anarekebishwa, Lakini Hahukumiwi Kama Rafiki Zake Walivyomhukumu

Mungu anamrekebisha Ayubu kwa ukali. Ayubu amezungumza kuhusu mambo yaliyo nje ya ufahamu wake. Amekaribia kumhukumu Mungu ili kujithibitisha mwenyewe kuwa mwenye haki. Lakini Mungu hayakubali mashtaka ya rafiki zake. Hasemi kwamba Ayubu ni mnafiki, mkandamizaji au mwovu wa siri.

Tofauti hii ni muhimu sana.

Mtu anaweza kuwa hana hatia katika mashtaka ya uongo na bado akahitaji kubadilishwa. Uadilifu wa Ayubu ni halisi. Namna yake ya kuendesha kesi dhidi ya Mungu ina kasoro. Maumivu yake ni halisi. Lakini hitimisho lake kuhusu Mungu limekwenda mbali mno.

Kwa hiyo, marekebisho ya Mungu ni sahihi zaidi kuliko mashtaka ya wanadamu. Anajeruhi pale tu ambapo uponyaji unahitajika.

4.2 Haki ya Mwanadamu Inahitaji Unyenyekevu Mbele ya Utawala wa Mungu

Mungu hamwambii Ayubu aache kujali haki. Changamoto ya Ayubu 40:8–14 inachukulia kwamba haki ni jambo muhimu sana. Wenye kiburi wanapaswa kunyenyekezwa. Waovu wanapaswa kushushwa. Uovu unapaswa kuhukumiwa.

Lakini Mungu anauliza ikiwa Ayubu anaweza kuubeba uzito wa hukumu ya mwisho.

Jambo hili ni muhimu kwa waamini. Tumeitwa kutenda haki, kupenda rehema na kutembea kwa unyenyekevu na Mungu [Mika 6:8]. Tunapaswa kuwatetea walio dhaifu, kupinga ukandamizaji na kusema kweli. Lakini tunapaswa kufanya yote hayo kama viumbe, si kama miungu. Tunatenda haki chini ya mamlaka ya Mungu, si kwa kukinyakua kiti chake cha enzi.

Kutafuta haki kwa unyenyekevu husema, “Bwana, itumie mikono yangu.” Hukumu yenye kiburi husema, “Bwana, kaa pembeni.”

4.3 Behemothi Anafunua Ulimwengu Ulio Mwema Lakini Usio Salama Sikuzote

Behemothi haonyeshwi kama kiumbe mwovu. Ameumbwa na Mungu. Anakula, anapumzika na kuishi katika makao ambayo Mungu amempa. Hata hivyo, ana nguvu za kutisha, hafugiki na hawezi kukamatwa na mwanadamu.

Hapa kuna somo muhimu: uumbaji wa Mungu haukuundwa tu ili kuwafanya wanadamu wajisikie salama. Ni mwema, lakini ni wa porini. Una mpangilio, lakini haujafugwa. Umejaa uhai, lakini pia umejaa nguvu zinazoweza kutuogopesha.

Jambo hili linapinga matarajio mepesi kuhusu imani. Kumtumaini Mungu hakumaanishi kwamba ulimwengu unakuwa mnyama aliyefugwa. Kunamaanisha kwamba Mungu anaendelea kuwa Bwana juu ya kile kisichoweza kufugwa.

4.4 Mkono wa Kuume Unaookoa Ni wa Mungu

Swali la Mungu, “Je, mkono wako mwenyewe wa kuume unaweza kukuokoa?” linaingia ndani kabisa ya teolojia ya Biblia kuhusu wokovu. Nguvu za mwanadamu haziwezi hatimaye kujiokoa kutoka katika mauti, uovu, kiburi, machafuko au hukumu.

Swali hili halifuti wajibu wa mwanadamu. Ayubu lazima ajibu. Lazima ajinyenyekeze. Lazima achague kumtumaini Mungu badala ya kumshtaki. Lakini wokovu wenyewe ni kazi ya Mungu.

Katika Injili, jambo hili linang’aa. Yesu, aliyeketi mkono wa kuume wa Mungu, anaokoa si kwa kuwapondeka wanaoteseka, bali kwa kuibeba dhambi, kuyashinda mauti na kufufuka kwa nguvu. Mkono wa Bwana unafunuliwa katika mtumishi anayeteseka [Isaya 53:1]. Nguvu ya Mungu inayookoa inaonekana kwanza kama upendo uliosulubiwa, kabla haijaonekana kama hukumu ya mwisho.

4.5 Kristo Anaunganisha Kutokuwa na Hatia na Kumtumaini Mungu

Mapambano ya Ayubu ni kwamba hana hatia katika mashtaka aliyotupiwa, lakini anajaribiwa kumhukumu Mungu ili kujitetea. Yesu anaonyesha njia ya uaminifu katika mateso ya asiye na hatia. Kwa kweli hana dhambi. Anashtakiwa kwa uongo. Anateseka isivyo haki. Hata hivyo, anajikabidhi kwa Baba.

Kujisalimisha kwake hakufanyi mateso yake kuwa mepesi. Gethsemane imejaa maumivu. Msalaba una uzoefu wa kuachwa. Lakini Yesu hatumii kutokuwa kwake na hatia kumshtaki Baba kuwa dhalimu. Anaishi ndani ya fumbo ambalo Ayubu bado hakuweza kuliona kikamilifu: mteswa mwenye haki anaweza kusema kweli, kulia kwa maumivu, na bado kujisalimisha kwa hekima ya Mungu.

Katika Kristo, kutokuwa na hatia hakuhitaji kugeuka kuwa mashtaka; kunageuka kuwa tumaini la uaminifu linaloendelea hadi ufufuo.

5. Matumizi Katika Maisha: Kuweka Mkono Kinywani Bila Kunyamazisha Moyo

Ayubu 40 inatuita katika zoezi gumu la kiroho: kujizuia kwa unyenyekevu.

Kuna nyakati za kuzungumza. Ayubu alihitaji kuzungumza. Kunyamaza mbele ya mashtaka ya uongo kusingeitumikia kweli. Biblia inatupa lugha ya maombolezo, malalamiko, huzuni na maombi ya kutaka msaada.

Lakini pia kuna nyakati ambapo maneno yanapaswa kufungwa—si kwa sababu maumivu si halisi, bali kwa sababu maneno yetu yamefika mwisho wa ufahamu wetu.

Kuweka mkono juu ya kinywa si kuyakana mateso. Ni kukiri kwamba sisi ni viumbe. Ni kusema, “Bwana, nimesema kile ninachokijua. Sasa unilinde nisizungumze kana kwamba ninajua kila kitu.”

Sura hii pia inatutaka tuchunguze namna tunavyojitetea. Tunaposhtakiwa kwa uongo, tunaweza kusema kwa haki, “Jambo hilo si kweli.” Lakini lazima tujihadhari tusihame kutoka katika kusema, “Sina hatia katika shtaka hili,” hadi kusema, “Mungu ni dhalimu.” Kauli ya kwanza inaweza kuwa ukweli wa uaminifu. Ya pili inaweza kuwa kiburi hatari.

Behemothi pia anatufundisha kuhusu tamaa ya kudhibiti. Kuna mambo ambayo hayawezi kufungiwa nira. Kuna nguvu ambazo haziwezi kukamatwa. Kuna sehemu za maisha zinazoendelea kuwa za porini. Imani haimaanishi kwamba tunazifuga. Imani inamaanisha tunajikabidhi kwa Muumba anayeweza kutawala kile ambacho sisi hatuwezi.

Zoezi la vitendo kwa ajili ya sura hii:

Tafuta mahali pa utulivu na uombe kwa kutumia ishara tatu:

Kwanza, fungua mikono yako na utaje jambo unalotaka Mungu akujibu.

Pili, weka mkono mmoja kwa upole juu ya kinywa chako na ukiri: “Bwana, sijui vya kutosha kuweza kuzihukumu njia zako zote.”

Tatu, fungua tena mikono yako na uombe: “Mkono wako wa kuume unaokoa. Nifundishe kukutumaini katika mambo nisiyoweza kuyadhibiti.”

Kisha andika “Behemothi” mmoja katika maisha yako—hali moja kubwa mno usiyoweza kuitawala. Chini yake andika: “Ameumbwa na Mungu. Anajulikana na Mungu. Anatawaliwa na Mungu. Si jukumu langu kumdhibiti.”

Unyenyekevu si kupoteza sauti; ni kuikabidhi hukumu ya mwisho kwa Mungu.

6. Maswali ya Kutafakari

Kwa nini jibu la Ayubu katika Ayubu 40:3–5 ni fupi sana baada ya sura nyingi za hotuba?

Kuna tofauti gani kati ya Ayubu kusema, “Sina hatia,” na Ayubu kudokeza, “Mungu amekosea”?

Kwa nini Mungu anamuuliza Ayubu ikiwa anaweza kujivika utukufu na kuwashusha wenye kiburi?

Swali, “Je, mkono wako mwenyewe wa kuume unaweza kukuokoa?” linafunua nini kuhusu mipaka ya mwanadamu na wokovu wa Mungu?

Behemothi anapingaje mawazo ya wanadamu kuhusu udhibiti, usalama na manufaa?

Kwa nini ni muhimu kwamba Behemothi anaelezwa kuwa kiumbe aliyeumbwa na Mungu, si mpinzani huru wa Mungu?

Yesu anatusaidiaje kuelewa mateso ya mtu asiye na hatia bila kumhukumu Mungu?

7. Sala ya Mwitikio

Bwana wa tufani, Mwamuzi Mwenyezi, Muumba wa Ayubu na Behemothi, tunakuja mbele zako tukiwa na mikono iliyofunguliwa na mioyo iliyonyenyekezwa.

Utusamehe kwa nyakati tulizokuhukumu ili kujitetea. Utusamehe kwa kusema mambo yaliyo nje ya ufahamu wetu. Utusamehe kwa kujaribu kuvaa utukufu ambao ni wako peke yako.

Tufundishe wakati wa kusema kweli na wakati wa kuweka mikono yetu juu ya vinywa vyetu. Tufundishe kuitafuta haki bila kukinyakua kiti chako cha enzi. Tufundishe kuutumaini mkono wako wa kuume wakati nguvu zetu wenyewe haziwezi kutuokoa.

Behemothi anaposimama mbele yetu—jambo lenye nguvu tusiloweza kulifuga, hofu tusiyoweza kuitawala, huzuni tusiyoweza kuiamuru—tukumbushe kwamba bado wewe ni Muumba.

Tuongoze kwa Yesu, mteswa asiye na hatia, Mwana mwaminifu, Mwokozi aliye mkono wako wa kuume, aliyekutumaini katikati ya msalaba na kufufuka kama nuru ya kwanza ya uumbaji mpya.

Amina.

8. Dirisha Kuelekea Sura Inayofuata: Leviathani Anapoinuka Kutoka Kilindini

Ayubu 40 inamalizika kwa Behemothi, mnyama mkubwa wa nchi kavu, kiumbe mwenye nguvu nyingi ambaye Ayubu hawezi kumkamata wala kumwamuru.

Lakini Mungu bado hajamaliza.

Katika Ayubu 41, Bwana atauongoza mawazo ya Ayubu kuelekea kwa kiumbe anayetisha hata zaidi: Leviathani.

Je, Ayubu anaweza kumvuta kwa ndoana?

Anaweza kufanya agano naye?

Anaweza kucheza naye kama ndege?

Anaweza kumfunga kamba ili binti zake wacheze naye?

Leviathani atawakilisha nguvu zisizoweza kufugwa hata zaidi ya Behemothi: amevalia silaha, anatoa moto, haogopi chochote, naye ni mfalme juu ya wenye kiburi. Picha hizo zitabeba mwangwi wa mnyama mkubwa wa baharini na kiumbe cha machafuko, zikimsukuma Ayubu kuukabili ukweli kwamba Mungu anatawala hata kile ambacho wanadamu wanakiogopa sana.

Somo litakuwa zito zaidi:

Ikiwa Ayubu hawezi kumtawala Leviathani, anaweza kuutawala ulimwengu?

Ikiwa Ayubu hawezi kuyafuga machafuko, anaweza kumshtaki yule anayeweza kuyatawala?

Behemothi amesimama nchi kavu.

Sasa Leviathani atainuka kutoka kilindini.

Tufani inaendelea.

9. Bibliografia

Alter, Robert. The Wisdom Books: Job, Proverbs, and Ecclesiastes: A Translation with Commentary. New York: W. W. Norton, 2010.

BibleProject. The Book of Job Guide. BibleProject, accessed 2026.

Clines, David J. A. Job 1–20. Word Biblical Commentary 17. Dallas: Word Books, 1989.

Hartley, John E. The Book of Job. New International Commentary on the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans, 1988.

Walton, John H., and Tremper Longman III. How to Read Job. Downers Grove: IVP Academic, 2015.