Uchambuzi wa Nehemia 4: Miko na Mapanga — Wakati Dhihaka Inapojaribu Kazi ya Ukarabati

01

1.0 Utangulizi

Kila kazi ya kweli ya kujenga upya hatimaye hukutana na upinzani. Mwanzoni, upinzani unaweza kucheka. Kisha unaweza kushtaki. Baadaye unaweza kutishia. Mara nyingi adui haanzi kwa kuharibu ukuta; huanza kwa kudhoofisha mikono ya wajenzi.

Nehemia 4 inatuingiza katika sauti ya vita hivyo. Katika sura ya 3, watu walisimama bega kwa bega. Makuhani, watawala, mafundi wa dhahabu, watengenezaji wa manukato, familia, na mabinti walichukua nafasi zao ukutani. Mji uliovunjika ukawa wito wa pamoja. Lakini ukuta unapoanza kuinuka, Sanbalati na Tobia wanakasirika. Wanawadhihaki wajenzi. Wanayatukana mawe. Wanalicheka tumaini.

Sura hii inauliza swali la vitendo sana: Watu wa Mungu wanaendeleaje kujenga wakati upinzani unapopaza sauti, hofu inapoambukiza, na nguvu zinapoanza kupungua?

Andiko hili linahusu kazi ya pamoja inayogeuka kuwa uvumilivu unaojaribiwa, kwa sababu kazi ya urejesho lazima ijifunze kuomba, kukesha, kujenga, na kusimama imara chini ya shinikizo.

Nehemia 4 haitoi taswira nyepesi ya kujenga upya. Kazi ni ngumu. Kifusi ni kingi. Vitisho ni vya kweli. Wafanyakazi wamechoka. Hata hivyo, sura pia inatupa mojawapo ya picha zenye nguvu zaidi katika Maandiko kuhusu uvumilivu wa uaminifu: mkono mmoja unafanya kazi na mkono mwingine unashika silaha [Neh. 4:17]. Sala haiondoi kukesha. Tumaini haliondoi mkakati. Ujasiri si kelele; ni utii thabiti wakati hofu iko karibu.

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Nehemia 4 ni sehemu ya simulizi kuu la kujenga ukuta [Neh. 3–7]. Baada ya sala ya Nehemia huko Shushani [Neh. 1], ombi lake la ujasiri mbele ya Artashasta [Neh. 2], na kazi ya pamoja ya sura ya 3, sasa mradi unakabili upinzani ulioongezeka.

Wapinzani wanafahamika: Sanbalati Mhoroni na Tobia mtumishi Mwamoni [Neh. 2:10, 19]. Geshemu Mwarabu alionekana katika sura ya 2, na katika sura ya 4 upinzani unapanuka kuwajumuisha Waarabu, Waamoni, na Waashdodi [Neh. 4:7]. Hili linaonyesha kwamba kujenga ukuta wa Yerusalemu hakukuonekana kama mradi wa kawaida usioathiri upande wowote. Yerusalemu yenye ngome ingebadili uwiano wa mamlaka katika eneo, kurejesha heshima ya Wayahudi, na kuwapa changamoto wale walionufaika na udhaifu wa Yuda.

Sura inafunuka kwa mawimbi mawili makuu. Kwanza kuna dhihaka [4:1–6]. Maadui wanadhihaki udhaifu wa Wayahudi, uimara wa mawe, na kile kinachoonekana kuwa kutowezekana kwa kazi. Nehemia anajibu kwa sala, na watu wanaendelea kujenga. Pili kuna njama na vitisho [4:7–23]. Ukuta unapofika nusu ya kimo chake, maadui wanapanga kushambulia. Nehemia anajibu kwa sala, kukesha, utayari wa silaha, na kupanga jumuiya.

Kifasihi, sura imeundwa kwa mwendo kati ya upinzani wa nje na udhaifu wa ndani. Maadui wanasema, “Hawatajua wala kuona, hata tutakapoingia kati yao” [Neh. 4:11]. Watu wanasema, “Nguvu za wachukua mizigo zimedhoofika” [Neh. 4:10]. Yuda inabanwa kati ya sauti za uhasama nje na sauti za uchovu ndani. Uongozi wa Nehemia lazima ushughulikie yote mawili.

Katika mwendo wa kitheolojia wa Ezra–Nehemia, Nehemia 4 inaonyesha kwamba urejesho ni rehema iliyo chini ya shinikizo. Mungu amefungua mlango kupitia mfalme wa Uajemi, lakini kibali cha Mungu hakiondoi mapambano. Mkono mwema wa Mungu haumaanishi kutokuwepo kwa maadui; unamaanisha ujasiri wa kuendelea kujenga wakati maadui wanakasirika.

Simulizi pana la Biblia pia linasimama nyuma ya sura hii. Wito wa Israeli umepingwa siku zote: Farao alipinga Kutoka, maadui wa jangwani walishambulia safari, mataifa ya jirani yalitishia nchi, na manabii walionya kwamba uaminifu ungehitaji uvumilivu. Nehemia 4 inawarudisha waliohamishwa katika simulizi hilo la zamani: Mungu anawajenga upya watu wake, na upinzani unajaribu kama mikono yao itatawaliwa na hofu au imani.

03

3.0 Kutembea Ndani ya Andiko

Wakati Dhihaka Inaporusha Mawe Katika Tumaini [Nehemia 4:1–3]

Sanbalati anasikia kwamba ukuta unajengwa upya, naye anakasirika. Silaha yake ya kwanza ni dhihaka. Mbele ya ndugu zake na jeshi la Samaria anauliza, “Wayahudi hawa dhaifu wanafanya nini?” [Neh. 4:2]. Tusi hili limekusudiwa kuwafanya wajenzi wajione wadogo.

Anadhihaki nguvu zao: “Wayahudi dhaifu.” Anadhihaki ibada yao: “Je, watatoa dhabihu?” Anadhihaki muda wao: “Je, watamaliza kwa siku moja?” Anadhihaki vifaa vyao: “Je, watayafufua mawe katika chungu za kifusi?” [Neh. 4:2]. Tobia anaongeza dharau yake: “Naam, hata wakijenga, mbweha akipanda juu yake ataubomoa ukuta wao wa mawe!” [Neh. 4:3].

Dhihaka si jambo lisilo na madhara. Ni vita ya kisaikolojia. Inajaribu kugeuza utii kuwa aibu. Inajaribu kuwafanya watu waaminifu waone haya kwa mwanzo mdogo. Inanong’ona, “Kazi yenu ni dhaifu sana, mawe yenu yameungua sana, watu wenu ni wachache sana, tumaini lenu ni la kipumbavu sana.”

Lakini Mungu ana historia ndefu ya kutenda kupitia kile kinachoonekana dhaifu. Wanandoa wasioweza kuzaa wanakuwa familia ya agano. Kijana mchunga kondoo anakabiliana na jitu. Mabaki yanarudi kutoka uhamishoni. Masihi aliyesulubiwa anakuwa jiwe kuu la pembeni la uumbaji mpya. Mara nyingi dhihaka husoma vibaya vyombo vya Mungu.

Wakati Tusi Linapokuwa Sala [Nehemia 4:4–6]

Nehemia hamjibu Sanbalati kwa hotuba. Analigeuza tusi kuwa sala: “Sikia, Ee Mungu wetu; maana tumedharauliwa” [Neh. 4:4]. Anamwomba Mungu ashughulikie lawama ya maadui na asifunike hatia yao [Neh. 4:4–5].

Sala hii ni ngumu kwa wasomaji wa leo kwa sababu ni kali na inaomba hukumu. Hata hivyo, ni sehemu ya ulimwengu wa kibiblia wa maombolezo na sala za kuomba hukumu, ambamo watumishi wa Mungu huleta udhalimu mbele ya Hakimu badala ya kujilipizia kisasi. Nehemia haachi kujenga ili kulipiza. Anapeleka maumivu juu kwa Mungu.

Kisha inakuja sentensi nzuri: “Basi tukaujenga ukuta” [Neh. 4:6]. Watu wanaendelea kufanya kazi, na ukuta wote unaunganishwa hata kufikia nusu ya kimo chake, “kwa maana watu walikuwa na moyo wa kufanya kazi.”

Huu ni ustahimilivu mtakatifu. Dhihaka haipati neno la mwisho. Wajenzi wanajibu dharau si kwa mabishano yasiyoisha, bali kwa kazi ya uaminifu. Wakati mwingine jibu lenye nguvu zaidi kwa dharau ni kuendelea kutii.

Wakati Maendeleo Yanapoamsha Njama [Nehemia 4:7–9]

Sanbalati, Tobia, Waarabu, Waamoni, na Waashdodi wanaposikia kwamba ukarabati unaendelea na mianya inaanza kufungwa, wanakasirika sana [Neh. 4:7]. Upinzani unaongezeka kwa sababu maendeleo yanaonekana.

Wanapanga pamoja kuja kupigana na Yerusalemu na kuleta machafuko [Neh. 4:8]. Lengo si kuharibu mawe tu. Ni kuleta hofu. Machafuko yanaweza kuivunja jumuiya kabla adui hajafika.

Jibu la Nehemia lina uwiano na hekima: “Lakini sisi tulimwomba dua Mungu wetu, tena tukaweka walinzi dhidi yao, mchana na usiku” [Neh. 4:9]. Sala na ulinzi vinasimama bega kwa bega. Hasemi, “Tumeomba, kwa hiyo walinzi hawahitajiki.” Wala hasemi, “Tumeweka walinzi, kwa hiyo sala si ya lazima.” Anashikilia mbingu na dunia pamoja.

Mstari huu ni johari ya teolojia ya vitendo. Kumtumaini Mungu si uzembe. Kukesha si kutokuamini. Watu waaminifu huomba kana kwamba kila kitu kinamtegemea Mungu na hukesha wakijua kwamba utii wao una umuhimu.

Wakati Uchovu Unapozungumza Kutoka Ndani ya Ukuta [Nehemia 4:10–12]

Kisha tishio linatoka ndani. Yuda inasema, “Nguvu za wachukua mizigo zimedhoofika, na kifusi ni kingi; nasi hatuwezi kuujenga ukuta” [Neh. 4:10].

Hii ni sauti ya uchovu. Kifusi si tu kilicho nje yao; kinaanza kujaza mawazo yao. Nguvu zao zinapungua, na kazi inaonekana haiwezekani. Wakati huohuo, maadui wanatishia kushambulia kwa ghafla [Neh. 4:11], na Wayahudi wanaoishi karibu nao wanaonya tena na tena kwamba hatari inakuja kutoka kila upande [Neh. 4:12].

Nehemia hawaaibishi wafanyakazi waliochoka. Hajifanyi kwamba vitisho ni vya kufikiriwa tu. Anaisikiliza hofu na kupanga upya kazi. Uongozi wenye hekima huchukua kuvunjika moyo kwa uzito bila kujisalimisha kwake.

Kifusi kina umuhimu. Kila mradi wa kujenga upya una kifusi chake: majeraha ya zamani, kazi ambazo hazijakamilika, uharibifu uliorithiwa, kumbukumbu za kushindwa, uaminifu uliovunjika, rasilimali chache, na uzito wa kihisia wa kuanza tena. Wakati mwingine kazi huwa ngumu zaidi inapofika katikati—umeenda mbali sana kurudi nyuma, lakini bado kuna mengi mbele.

Wakati Kumbukumbu Inapowapa Watu Silaha [Nehemia 4:13–14]

Nehemia anawaweka watu kwa koo zao, wakiwa na panga, mikuki, na pinde [Neh. 4:13]. Kisha anawaambia wakuu, maafisa, na watu wote: “Msiwaogope; mkumbukeni Bwana, aliye mkuu mwenye kuogofya, mkapigane kwa ajili ya ndugu zenu, na wana wenu, na binti zenu, na wake zenu, na nyumba zenu” [Neh. 4:14].

Amri si tu “kuweni hodari.” Ni “kumbukeni.” Mara nyingi hofu hukua wakati kumbukumbu inapopungua. Nehemia anawaita watu wamkumbuke Bwana—Mungu yuleyule mkuu na mwenye kuogofya ambaye alimwita katika sala yake ya kwanza [Neh. 1:5].

Kumbukumbu inakuwa upinzani. Wanapaswa kukumbuka ukuu wa Mungu na kisha kupigania kile ambacho upendo unahitaji: ndugu, wana, binti, wake, na nyumba. Kazi si jambo lisilo na watu. Wanalinda jumuiya, wakati ujao, na mahali ambapo maisha ya agano yanaweza kuishiwa.

Hili halitukuzi vurugu. Linaeleza mabaki yaliyotishiwa yakilinda familia zilizo hatarini dhidi ya shambulio. Katika simulizi pana la Biblia, utimilifu wa ndani wa pambano hili haupatikani katika kuwachukia maadui, bali katika Masihi anayeshinda uovu kwa upendo wa kujitoa na kuunda watu ambao hawashindani na damu na nyama, bali na mamlaka za kiroho [Efe. 6:12]. Hata hivyo, Nehemia 4 inafundisha kwamba wakati mwingine upendo lazima ukeshe.

Wakati Mkono Mmoja Unapojenga na Mwingine Kushika Silaha [Nehemia 4:15–23]

Maadui wanapotambua kwamba njama yao imevurugwa, wafanyakazi wanarudi ukutani [Neh. 4:15]. Lakini sasa kazi inaendelea katika hali mpya. Nusu ya watumishi wa Nehemia wanafanya kazi, na nusu wanashika mikuki, ngao, pinde, na mavazi ya vita [Neh. 4:16]. Wabeba mizigo wanafanya kazi kwa mkono mmoja na kushika silaha kwa mkono mwingine [Neh. 4:17]. Wajenzi wanavaa mapanga viunoni [Neh. 4:18]. Baragumu iko tayari kuwakusanya watu popote hatari inapojitokeza [Neh. 4:18–20].

Picha hii haiwezi kusahaulika: mwiko na upanga, kazi na ulinzi, ujenzi na kujitetea. Watu hawaachi kujenga kwa sababu ya hatari. Wala hawapuuzi hatari kwa sababu wanajenga. Wanajifunza uvumilivu wenye nidhamu.

Nehemia pia anawakumbusha, “Mungu wetu atatupigania” [Neh. 4:20]. Huu ndio moyo wa sura. Panga zao ni halisi, lakini Mungu ndiye mtetezi wao. Kukesha kwao ni muhimu, lakini Mungu ndiye mlinzi wao. Kazi yao ina umuhimu, lakini Mungu ndiye anayeipa wakati ujao.

Sura inamalizika kwa kujitoa bila kulegea. Wanafanya kazi tangu alfajiri mpaka nyota zinapoonekana [Neh. 4:21]. Wanakaa ndani ya Yerusalemu usiku [Neh. 4:22]. Nehemia na watu wake hawavui hata nguo zao, kila mmoja akiiweka silaha yake mkono wa kuume [Neh. 4:23]. Kazi ya urejesho imekuwa ya gharama, ya kuchosha, na ya hatari—lakini inaendelea.

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Mara Nyingi Upinzani Hushambulia Utambulisho Kabla ya Kazi

Maneno ya kwanza ya Sanbalati si mapanga, bali matusi: “Wayahudi hawa dhaifu.” Anashambulia wao ni nani kabla hajashambulia wanachofanya. Huu ni mpangilio wa kawaida. Aibu inajaribu kuwapa watu wa Mungu jina jipya kabla hofu haijajaribu kuzuia kazi yao.

Maandiko yanajibu aibu kwa utambulisho wa agano. Watu hawafafanuliwi na dhihaka ya Sanbalati. Wao ni watumishi wa Mungu wa mbinguni [Neh. 2:20]. Mawe yao yanaweza kuwa yameungua, lakini wito wao haujafa.

Sala na Hekima ya Vitendo ni Vitu vya Pamoja

Nehemia 4 inakataa kutenganisha maisha ya kiroho na mkakati. Watu wanaomba na kuweka walinzi. Wanamkumbuka Mungu na kushika silaha. Wanamtumaini Mungu na kupanga mawasiliano kwa baragumu.

Huku si kuwa na nia mbili. Ni imani iliyokomaa. Utawala wa Mungu hauondoi wajibu wa kibinadamu. Badala yake, uaminifu wa Mungu unatia nguvu matendo ya hekima.

Mara Nyingi Utii Uliofika Katikati Huhisiwa Kama Kushindwa

Ukuta unafika nusu ya kimo chake, na watu wanaanza kupoteza nguvu [Neh. 4:6, 10]. Hili linafahamika katika maisha ya kiroho. Wengi hawavunjiki moyo mwanzoni, bali katikati. Msisimko umepoa, kifusi kimebaki, na mwisho unaonekana mbali.

Nehemia anatufundisha kuwa katikati ya kazi tunahitaji kumbukumbu iliyofanywa upya: “Mkumbukeni Bwana.” Uvumilivu hudumishwa na kumbukumbu ya ibada, si shauku ya kibinadamu peke yake.

Ukuta Bado Unaelekeza Zaidi ya Wenyewe

Nehemia 4 inasherehekea ulinzi unaohitajika, lakini Ezra–Nehemia kwa ujumla inatuzuia kuzifanya kuta kuwa mwisho. Mji unahitaji ulinzi, lakini watu wanahitaji mabadiliko. Maadui wa nje ni halisi, lakini kushindwa kwa ndani baadaye kutathibitika kuwa hatari vilevile.

Kwa hiyo sura inafundisha kukesha bila kujivuna kwa ushindi. Lazima tulinde kile ambacho Mungu anakijenga upya, lakini pia lazima tumwombe Mungu ajenge kile ambacho hakuna ukuta unaoweza kulinda: moyo, dhamiri, mapendo, mazoea, na mawazo ya agano ya watu wake.

05

5.0 Matumizi Katika Maisha

Usiruhusu dhihaka ikupe jina. Ruhusu neno la agano la Mungu likutambulishe kwa kina zaidi kuliko kicheko cha wale wanaoudharau utii wako.

Geuza tusi kuwa sala. Leta dharau, mashtaka, na kuvunjika moyo mbele za Mungu badala ya kuviacha viutie sumu moyo wako.

Endelea kujenga unapoomba. Wakati mwingine jibu la uaminifu kwa upinzani si mabishano, bali utii thabiti.

Weka walinzi mahali ambapo vitisho ni vya kweli. Sala haiondoi mipaka ya hekima, uwajibikaji, mipango, ulinzi, na kukesha.

Tarajia kuvunjika moyo unapofika katikati. Nguvu zinapopungua na kifusi kuonekana hakina mwisho, mkumbuke Bwana aliye mkuu na mwenye kuogofya.

Jenga kwa ajili ya watu, si kiburi. Nehemia anawaita watu wapiganie familia na nyumba. Urejesho lazima uwe na mizizi katika upendo, si ubinafsi.

Beba mwiko na upanga. Kiroho, fanya kazi kwa uaminifu huku ukiwa macho. Jenga kilicho chema na upinge kinachoharibu.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni maneno gani ya dhihaka, aibu, au mashtaka ambayo yamekuwa yakidhoofisha mikono yako?

2. Ni wapi unahitaji kuomba na kuweka mlinzi kwa wakati mmoja?

3. Ni kifusi gani kinachofanya kazi ya ukarabati ionekane haiwezekani sasa?

4. Ni katika hatua gani ya katikati unajaribiwa kuacha, na ni kweli gani kuhusu Mungu unayohitaji kukumbuka?

5. Mungu amekuita ulinde nini unapoendelea kujenga?

07

7.0 Sala ya Kujibu

Bwana Mungu wa mbinguni, uliye mkuu na mwenye kuogofya, Mtetezi wa watu wako, itie nguvu mikono yetu kwa ajili ya kazi iliyo mbele yetu.

Dhihaka inapoinuka, zuia aibu isitawale mioyo yetu. Hofu inapoenea, tufundishe kukukumbuka. Kifusi kinapoonekana hakina mwisho, tupe uvumilivu kwa ajili ya jiwe linalofuata. Maadui wanapotishia kuleta machafuko, tufanye tuwe macho, waombaji, na thabiti.

Tufundishe kujenga kwa mkono mmoja na kukesha kwa mwingine. Si kwa uchungu, si kwa kiburi, wala si kwa vurugu rohoni mwetu, bali kwa ujasiri mtakatifu, hekima iliyo wazi, na upendo kwa wale uliotukabidhi tuwatunze.

Utupiganie, Ee Mungu, na utuunde kuwa watu wasioacha ukuta wakati kicheko ni kikubwa au usiku ni mrefu.

Jenga upya ujasiri wetu. Tengeneza umoja wetu. Rejesha kumbukumbu yetu. Na uifanye mioyo yetu upya kwa Roho wako, ili kazi ya mikono yetu ishuhudie uaminifu wa jina lako.

Kwa njia ya Yesu Kristo, jiwe lililokataliwa ambalo limekuwa jiwe kuu la pembeni, Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Nehemia 4 inaonyesha hatari iliyo nje ya ukuta: dhihaka, njama, vitisho, na mashambulizi. Lakini Nehemia 5 itafunua hatari nyingine—iliyo ndani ya jumuiya yenyewe. Maadui wanapotishia kutoka nje, udhalimu na unyonyaji vinaanza kupaza sauti kutoka ndani.

Mwendo unaingia ndani zaidi: kazi ya pamoja inakutana na upinzani wa nje, lakini urejesho wa kweli lazima pia ukabiliane na udhalimu wa ndani.

Ukuta unaweza kusimama tu ikiwa jumuiya itajifunza haki.

09

9.0 Bibliografia

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.