Uchambuzi wa Nehemia 5: Mkate Kando ya Ukuta — Wakati Kujenga Upya Kunapokabili Udhalimu

01

1.0 Utangulizi

Wakati mwingine hatari kubwa zaidi kwa kazi ya Mungu si adui aliye nje, bali jeraha lililo ndani. Nehemia 4 ilionyesha dhihaka, vitisho, na hofu kutoka kwa wapinzani wa jirani. Nehemia 5 inageuza macho yetu ndani. Watu wanapojenga ukuta, maskini wanalia kwa ajili ya mkate. Mikono inapoinua mawe, familia zinapoteza mashamba, mizabibu, nyumba, na hata watoto kwa sababu ya utumwa wa madeni.

Sura hii ni ukatizaji mtakatifu. Ukuta ni muhimu, lakini watu ni muhimu zaidi. Mradi ni wa haraka, lakini haki si jambo la hiari. Nehemia lazima aache kuangalia mawe yaliyovunjika pekee na aanze kuangalia uchumi uliovunjika wa jumuiya.

Andiko hili linauliza swali linalochoma: Ni urejesho wa aina gani ikiwa ukuta unainuka huku maskini wakikandamizwa kando yake?

Andiko hili linahusu kujenga upya kunakogeuka kuwa haki, kwa sababu watu wa Mungu hawawezi kuondoa aibu ya hadharani huku wakipuuza unyonyaji wa faraghani.

Nehemia 5 inafundisha kuwa kufanywa upya kwa agano lazima kuguse fedha, chakula, madeni, mamlaka, uongozi, na mkate wa kila siku. Mungu hajali kuta, ibada, sala, na sherehe za hadharani pekee. Anajali kama wenye njaa wanakula, kama maskini wanalindwa, kama viongozi wanatumia mamlaka kutumikia, na kama ndugu wanatendeana kama familia badala ya kuwa fursa ya kujinufaisha.

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Nehemia 5 iko ndani ya simulizi la kujenga ukuta [Neh. 3–7], lakini inasimamisha pambano la nje ili kufunua shida ya ndani. Watu wako chini ya shinikizo kutoka pande nyingi. Wanajenga chini ya tishio [Neh. 4], wanafanya kazi kwa nguvu, na inaelekea wanakabiliwa na shida ya kiuchumi kwa sababu kazi ya kawaida ya kilimo imevurugwa. Njaa au upungufu wa chakula unafanya hali iwe mbaya zaidi [Neh. 5:3].

Sura inafunua tabaka kadhaa za mateso. Baadhi ya familia ni kubwa na hazina nafaka [5:2]. Wengine wameweka rehani mashamba, mizabibu, na nyumba ili kununua chakula [5:3]. Wengine wamekopa fedha kulipa kodi ya mfalme [5:4]. Mbaya zaidi, baadhi wamewatoa wana na binti zao kuwa watumwa kwa sababu ya madeni [5:5].

Hili linakiuka roho ya agano katika sheria ya Israeli. Torati iliruhusu namna fulani za kukopesha, kuweka rehani, na utumishi wa kulipa deni katika uchumi wa kale, lakini iliweka mipaka mikali dhidi ya unyonyaji. Waisraeli hawakupaswa kuwatoza riba ndugu zao maskini [Kut. 22:25; Law. 25:35–38; Kum. 23:19–20]. Walipaswa kukumbuka kwamba walikuwa watumwa Misri na Mungu aliwakomboa [Kum. 15:12–15]. Maisha ya kiuchumi yalipaswa kuonyesha ukombozi, si kuunda utumwa upya.

Kifasihi, sura inasonga kutoka kilio cha hadharani [5:1–5], kwenda kwenye hasira na makabiliano ya Nehemia [5:6–13], na kisha kwenye mfano wake binafsi akiwa liwali [5:14–19]. Kifungu hiki si maoni ya kijamii tu. Ni teolojia ya agano katika umbo la uchumi.

Katika simulizi pana la Ezra–Nehemia, sura hii inaingiza ndani zaidi mvutano mkuu wa kitabu: kurudi kutoka uhamishoni hakubadilishi moyo moja kwa moja. Watu wamerudi katika nchi. Ukuta unainuka. Lakini desturi za zamani za ukandamizaji bado ziko hai. Mji uliojengwa upya unaweza kuwa na mazoea yasiyokombolewa. Bila haki, urejesho unakuwa ganda tupu.

03

3.0 Kutembea Ndani ya Andiko

Wakati Kilio cha Maskini Kinapokatiza Mradi [Nehemia 5:1–5]

Sura inaanza kwa “kilio kikuu cha watu na wake zao juu ya ndugu zao Wayahudi” [Neh. 5:1]. Neno “kilio” lina nguvu. Linarudia lugha ya kibiblia ya mateso yanayoinuka kwa Mungu, kama Israeli walivyolia huko Misri [Kut. 2:23–25]. Hili si lalamiko tu. Ni maumivu ya agano yanayolilia haki.

Kutajwa kwa wake ni muhimu. Sauti za wanawake zinainuka katika shida ya hadharani kwa sababu mateso yameingia nyumbani. Huu si uchumi wa mawazo tu. Ni chakula mezani, watoto walio hatarini, ardhi inayopotea, na binti wanaofanywa watumwa.

Watu wanaeleza viwango vitatu vya dhiki. Baadhi wanahitaji nafaka ili wale na kuishi [Neh. 5:2]. Wengine wameweka rehani mashamba, mizabibu, na nyumba kwa sababu ya njaa [5:3]. Wengine wamekopa fedha kulipa kodi ya milki na wanapoteza watoto kuwa watumwa [5:4–5].

Uchungu mkubwa ni kwamba wakandamizaji si maadui wageni. Wao ni “ndugu zetu” [5:1, 5]. Sanbalati na Tobia wanapotishia kutoka nje, wakuu na maafisa Wayahudi wananyonya kutoka ndani. Ukuta unakusudiwa kuwalinda watu, lakini baadhi ya watu wanahitaji kulindwa dhidi ya viongozi wao wenyewe.

Kilio kinafunua utupu wa urejesho usio na haki. Kuna faida gani ya lango lililotengenezwa ikiwa maskini hawawezi kulipitia kwa heshima?

Wakati Hasira Inapokuwa Utambuzi Mtakatifu [Nehemia 5:6–7]

Nehemia anasema, “Nilikasirika sana, niliposikia kilio chao, na maneno hayo” [Neh. 5:6]. Hasira yake si kero ya binafsi. Ni kuona wazi kimaadili. Kuna hasira yenye dhambi, kiburi, na uharibifu. Lakini pia kuna hasira takatifu inayoinuka wakati walio hatarini wanaumizwa na agano la Mungu linavunjiwa heshima.

Hata hivyo, Nehemia halipuki mara moja. Anasema, “Nikafanya shauri na nafsi yangu” [5:7]. Huu ni uongozi wenye hekima. Anahisi kwa kina, lakini anatafakari kabla ya kutenda. Anaiacha hasira iwe utambuzi, si uzembe.

Kisha anawashtaki wakuu na maafisa: “Ninyi mnatoza riba, kila mtu kwa ndugu yake” [5:7]. Anaitisha mkutano mkubwa. Unyonyaji wa faraghani umekuwa suala la hadharani la agano. Jumuiya nzima lazima ikabiliane nao.

Hasira ya Nehemia inatufundisha kwamba uongozi wa kiroho haupaswi kukaa katikati wakati maskini wanakandamizwa. Ukimya mbele ya unyonyaji unakuwa mahali pa kujificha udhalimu.

Wakati Ukombozi Unapokemea Unyonyaji [Nehemia 5:8–9]

Nehemia anawakabili wakuu kwa lugha ya ukombozi: “Sisi kwa kadiri ya uwezo wetu tumewakomboa ndugu zetu Wayahudi, waliouzwa kwa mataifa; nanyi je, mtawauza ndugu zenu, nao wauzwe kwetu?” [Neh. 5:8].

Hili linachoma. Baadhi ya Wayahudi walikuwa wamekombolewa kutoka utumwa wa mataifa, lakini ndugu zao wenyewe wanawarudisha katika kifungo kupitia madeni. Jumuiya inageuza nyuma simulizi la Kutoka. Mungu aliwakomboa watu wake kutoka utumwani, lakini wao wanaunda upya utumwa miongoni mwao.

Wakuu wananyamaza. Hawana la kujibu [5:8]. Ukweli umewafunua.

Kisha Nehemia anasema, “Neno hili mnalofanya si jema; je, haiwapasi ninyi kwenda katika kicho cha Mungu wetu, kwa sababu ya mashutumu ya mataifa adui zetu?” [5:9]. Katika Ezra–Nehemia, ushuhuda wa hadharani ni muhimu. Mataifa ya jirani yanaangalia. Watu wa Mungu wanaponyonyana, maadui wao wanapata sababu ya kudhihaki ibada yao, kazi yao ya kujenga upya, na dai lao kwamba ni wa Bwana.

Haki ni ushuhuda katika maana yake ya ndani kabisa. Jumuiya iliyoumbwa na rehema ya Mungu lazima ionyeshe rehema hiyo katika maisha yake ya kiuchumi. La sivyo, ukuta unakuwa mnara wa unafiki.

Wakati Toba Inapopaswa Kurudisha Kilichochukuliwa [Nehemia 5:10–13]

Nehemia anajijumuisha yeye na wenzake katika mwito wa mageuzi: “Tena mimi na ndugu zangu na watumishi wangu tunawakopesha fedha na nafaka. Basi, tafadhali, tuache riba hii” [Neh. 5:10]. Hasimami kana kwamba mfumo huo haumgusi. Anaita watu wageuke pamoja.

Kisha anatoa amri mahususi: rudisheni mashamba, mizabibu, mashamba ya mizeituni, nyumba, na sehemu ya fedha, nafaka, divai, na mafuta iliyotozwa [5:11]. Hili ni muhimu. Toba ya kibiblia si kujisikia vibaya tu. Inatengeneza panapowezekana. Inarudisha kilichochukuliwa. Inabadilisha mfumo uliosababisha madhara.

Wakuu wanakubali: “Tutawarudishia, wala hatutataka kitu kwao” [5:12]. Kisha Nehemia anawaita makuhani na kuwaapisha viongozi wafanye walichoahidi. Uwepo wa makuhani unaonyesha kwamba hii si sera ya uchumi tu; ni uwajibikaji wa agano mbele za Mungu.

Nehemia anafanya tendo la mfano: anakung’uta pindo la vazi lake na kusema, “Ndivyo Mungu amkung’ute kila mtu katika nyumba yake, na katika kazi yake, asiyetimiza ahadi hii” [5:13]. Watu wanajibu, “Amina,” na kumsifu Bwana. Kisha wanafanya kama walivyoahidi.

Mwendo ni mzuri: kilio, makabiliano, ungamo, urejeshaji, kiapo, ibada, na utii. Maskini hawafarijiwi tu; udhalimu unashughulikiwa.

Wakati Uongozi Unapokataa Kujilisha kwa Watu [Nehemia 5:14–18]

Sehemu ya mwisho inageukia mfano binafsi wa Nehemia. Kwa miaka kumi na miwili akiwa liwali, yeye na ndugu zake hawakula posho ya chakula cha liwali [Neh. 5:14]. Maliwali waliomtangulia waliwawekea watu mizigo mizito, wakichukua mkate, divai, na fedha; hata watumishi wao waliwatawala watu kwa nguvu [5:15]. Lakini Nehemia anasema, “Sikufanya hivyo, kwa sababu ya kumcha Mungu” [5:15].

Huu ni uongozi chini ya hofu ya Mungu. Nehemia alikuwa na haki ya kupokea msaada, lakini alikataa kutumia nafasi yake kuongeza uzito kwa watu ambao tayari walikuwa wamelemewa. Alifanya kazi ukutani, hakununua ardhi, na akawalisha wengi mezani pake [5:16–18].

Mfano wake unasimama dhidi ya uongozi wa unyonyaji. Haongozi ili aitumie jumuiya kwa manufaa yake. Anaongoza ili aitumikie. Mamlaka inakuwa uwakili, si tamaa.

Hii haimaanishi kwamba viongozi wote lazima wakatae msaada wote. Mahali pengine Maandiko yanathibitisha uhalali wa kuwasaidia wale wanaofanya kazi katika huduma [1 Kor. 9:7–14; 1 Tim. 5:17–18]. Lakini Nehemia anaonyesha kwamba wakati mwingine upendo huweka mipaka kwenye haki kwa ajili ya walio hatarini. Swali si tu “Nimeruhusiwa kupokea nini?” bali “Upendo unahitaji nini katika majira haya?”

Wakati Mtumishi Anapomwomba Mungu Akumbuke [Nehemia 5:19]

Sura inamalizika kwa mojawapo ya sala zinazomtambulisha Nehemia: “Unikumbuke, Ee Mungu wangu, kwa mema, yote niliyowatendea watu hawa” [Neh. 5:19].

Sala hii inaweza kuonekana isiyofaa kwa masikio ya leo, lakini katika muktadha wake si kujisifu tupu. Nehemia anaileta huduma yake mbele za Mungu, si kujitangaza mbele ya watu, bali kama ombi kwa Hakimu wa Mungu anayeona dhabihu zilizofichwa. Amekataa upendeleo, amebeba mzigo, amekabiliana na udhalimu, na amewatumikia watu kwa gharama.

Hata hivyo, sala hii pia inadokeza utata wa tabia ya Nehemia katika kitabu. Ni jasiri na mwaminifu, lakini sala zake zinazorudia “unikumbuke” pia zinaonyesha mtumishi anayetamani Mungu aione kazi yake. Ezra–Nehemia haitupi mashujaa wasio na dosari. Inatupa viongozi halisi wanaofanya kazi halisi katika ulimwengu uliovunjika, wakielekeza zaidi ya nafsi zao kwenye neema ya ndani ambayo watu wa Mungu bado wanahitaji.

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Urejesho Usio na Haki ni Urejesho Usiokamilika

Nehemia 5 inaweka wazi kuwa kujenga upya si kuhusu kuta pekee. Mji unaweza kutengenezwa kimajengo na bado ukawa mgonjwa kimaadili. Urejesho wa Mungu lazima ufikie sokoni, nyumbani, mezani, shambani, katika makubaliano ya mkopo, mshahara, deni, na utamaduni wa uongozi.

Kwa muda mrefu manabii walisisitiza jambo hili. Ibada isiyo na haki humchukiza Mungu [Isa. 1:11–17; Amo. 5:21–24; Mik. 6:8]. Nehemia anasimama katika mkondo huo wa kinabii. Maskini hawapaswi kukanyagwa wakati miradi ya kidini inaendelea.

Watu Waliokombolewa na Mungu Hawapaswi Kuunda Kifungo Upya

Moyo wa karipio umeumbwa na Kutoka. Mungu aliwakomboa Israeli kutoka utumwani; kwa hiyo Waisraeli hawapaswi kutumikishana kwa tamaa. Ukombozi huunda maadili. Waliowekwa huru lazima wawe wakombozi, si wakandamizaji.

Hili linaelekea mbele kwenye injili. Katika Kristo, Mungu anawakomboa watu kutoka dhambi, mauti, na kifungo. Kwa hiyo jumuiya ya Kristo haipaswi kuwa mahali ambapo mamlaka inawakandamiza wanyonge, deni linakuwa mnyororo, au viongozi wanajilisha kwa kundi [Marko 10:42–45; 1 Pet. 5:2–3].

Toba Lazima Iwe Urejeshaji

Wakuu hawasemi tu, “Tunasikitika.” Wanarudisha mashamba, mizabibu, nyumba, na riba. Toba ya kibiblia inalenga kutengeneza madhara panapowezekana. Neema haifanyi urejeshaji kutohitajika; neema inaufanya uwe wa furaha na wa kweli.

Pale madhara yalipofanyika, ungamo linapaswa kuuliza: Nini kilichukuliwa? Nani alijeruhiwa? Nini kinaweza kurudishwa? Nini lazima kibadilike ili madhara yasiendelee?

Uongozi Hujaribiwa kwa Namna Unavyotumia Mamlaka

Mfano wa Nehemia unaonyesha kwamba uongozi haupimwi kwa maono, ujasiri, au uzalishaji pekee. Unapimwa kwa namna mamlaka inavyotumiwa kutumikia au kujinufaisha. Kumcha Mungu kunazuia tamaa.

Katika ulimwengu ambamo viongozi wengi hutumia nafasi kuchukua, Nehemia anaonyesha kujizuia kwa gharama. Anajua kuwa watu si ngazi ya kufikia tamaa yake. Ni watu wa Mungu, na uongozi lazima upunguze mzigo wao, si kuuongeza.

05

5.0 Matumizi Katika Maisha

Sikiliza kilio kabla ya kuutetea mradi. Watu wanapoumia, usiwanyamazishe kwa jina la maendeleo.

Chunguza uchumi wa utii wako. Uliza kama fedha, mikopo, biashara, uongozi, na desturi za nyumba yako zinaonyesha rehema ya Mungu.

Tumia hasira kwa hekima. Acha hasira ya haki iwe utambuzi wa maombi na tendo la ujasiri, si mwitikio wa uharibifu.

Ifanye toba iwe halisi. Pale ulipomdhuru mtu, uliza ni nini kinaweza kurudishwa, kurejeshwa, kutengenezwa, au kubadilishwa.

Usijenge huduma juu ya watu wanaonyonywa. Mungu haheshimiwi wakati mafanikio ya kanisa, familia, au taasisi yanabebwa na wafanyakazi waliokandamizwa.

Ruhusu mamlaka iwe huduma. Uongozi ni mtakatifu unapowalinda walio hatarini na kukataa kujilisha kwa udhaifu wao.

Kumbuka kuwa haki ni sehemu ya ushuhuda. Ulimwengu unaona kama kuta zetu zilizojengwa upya zinaendana na mahusiano yaliyotengenezwa.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni nani anayelia karibu na ukuta unaojaribu kujenga?

2. Ni wapi maendeleo katika eneo moja la maisha yako yanaweza kuficha udhalimu katika eneo jingine?

3. Je, umenufaika na mfumo, tabia, au uhusiano unaowalemesha wengine bila haki?

4. Toba halisi ingeonekanaje—si maneno tu, bali urejeshaji?

5. Unatumiaje mamlaka, ushawishi, fedha, au nafasi ambayo Mungu amekukabidhi?

07

7.0 Sala ya Kujibu

Bwana Mungu wa mbinguni, Mkombozi wa watumwa na Mtetezi wa maskini, fungua masikio yetu yasikie vilio tulivyovipuuza.

Usituache tujenge kuta huku ndugu na dada zetu wakiwa na njaa kando yetu. Usituache tusherehekee maendeleo wakati mizigo iliyofichwa inawakandamiza wanyonge. Usiruhusu ibada yetu iinuke wakati haki yetu imelala.

Tufundishe kukucha wewe zaidi ya faida, kuwapenda watu zaidi ya upendeleo, na kurudisha kile ambacho mikono yetu imechukua.

Wape viongozi mioyo safi, meza zilizo wazi, na tamaa zilizozuiwa. Zifanye jumuiya zetu ziwe mahali ambapo maskini hawaaibiki, deni haligeuki kuwa kifungo, mamlaka inatumika kutumikia, na toba inatengeneza.

Jenga ndani yetu haki iliyo ya kina kuliko sera, rehema yenye nguvu kuliko maslahi binafsi, na utakatifu unaofikia soko, nyumba, shamba, meza, na moyo.

Kwa njia ya Yesu Kristo, aliyekuwa maskini kwa ajili yetu, aliyekuja si kutumikiwa bali kutumikia, na anayejenga watu wa rehema na kweli, Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Nehemia 5 inafunua hatari iliyo ndani ya ukuta. Jumuiya haiwezi kujenga kwa uaminifu wakati maskini wananyonywa. Lakini katika Nehemia 6, upinzani wa nje unarudi kwa mikakati mipya: usumbufu, mwaliko wa uongo, vitisho, kashfa, na uongo wa kinabii.

Mwendo unaendelea: vitisho vya nje vinajaribu ujasiri, udhalimu wa ndani unajaribu uadilifu, na sasa udanganyifu utajaribu utambuzi.

Ukuta unakaribia kukamilika, lakini vita ya uongozi wa uaminifu haijaisha.

09

9.0 Bibliografia

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.