Uchambuzi wa Nehemia 6: Ukuta na Mnong'ono — Wakati Upambanuzi Unapokataa Kushuka

01

1.0 Utangulizi

Kuna majira ambapo upinzani hauishambulii tena kazi moja kwa moja. Unakuwa mjanja. Unatabasamu. Unatoa mwaliko. Unasikika kuwa na mantiki. Unasema, “Njoo, tukutane.” Unapendekeza mazungumzo, lakini unaficha mtego. Unatumia lugha ya kujali, lakini unapumua hujuma.

Nehemia 6 inatufikisha kwenye hatua ya mwisho ya ujenzi wa ukuta. Mapengo yamezibwa. Ukuta unakaribia kukamilika. Kilichobaki ni kuweka milango kwenye malango [Neh. 6:1]. Katika wakati huohuo, upinzani unakuwa wa hila zaidi. Sanbalati, Tobia, Geshemu na washirika wao wanahama kutoka katika dhihaka na vitisho vya wazi na kutumia udanganyifu, kashfa, vitisho na ujanja wa kiroho.

Sura hii inauliza swali linalochunguza moyo: Watu wa Mungu wanawezaje kubaki waaminifu wakati adui hawezi kuizuia kazi kwa nguvu, na kwa hiyo anajaribu kuwavuruga, kuwachafulia jina na kuwatisha watendaji?

Andiko hili linahusu uvumilivu unaogeuka kuwa upambanuzi, kwa sababu kazi ya urejesho lazima ijifunze si tu kuyakabili matishio ya wazi, bali pia kuikataa mialiko ya udanganyifu.

Nehemia 6 ni sura kwa kila mtu aliyeanza kujenga upya jambo fulani chini ya mkono wa Mungu: familia, kanisa, huduma, tabia, jumuiya iliyojeruhiwa, au maisha baada ya kushindwa. Kazi inapokaribia kukamilika, usumbufu huwa hatari. Mtumishi wa Mungu lazima ajifunze wakati wa kukutana, wakati wa kusema, wakati wa kunyamaza, wakati wa kukataa, na wakati wa kuomba, “Uitie nguvu mikono yangu.”

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Nehemia 6 inaendeleza simulizi la kujenga ukuta lililoanza baada ya Nehemia kuyakagua magofu ya Yerusalemu usiku [Neh. 2]. Sura ya 3 ilionyesha jumuiya ikipangwa kandokando ya ukuta. Sura ya 4 ilionyesha upinzani wa nje kwa njia ya dhihaka, vitisho na hofu. Sura ya 5 ilifunua dhuluma ya ndani miongoni mwa Wayahudi wenyewe. Sasa sura ya 6 inarudi kwenye upinzani wa nje, lakini sura yake imebadilika.

Ukuta unakaribia kumalizika. Nehemia anasema hakuna mwanya uliobaki, ingawa bado hajaweka milango katika malango [Neh. 6:1]. Hili ni muhimu. Maadui wanapungukiwa na muda. Hawawezi kuuzuia ukuta kwa urahisi kupitia dhihaka au vitisho vya silaha, kwa hiyo wanajaribu kumwondoa au kumharibu kiongozi. Lengo lao si kusitisha ujenzi tu; ni kudhoofisha moyo, sifa na ujasiri ulio nyuma ya kazi hiyo.

Sura inaendelea kwa hatua nne. Kwanza, Sanbalati na Geshemu wanamwalika Nehemia mara kwa mara akutane nao katika uwanda wa Ono, wakikusudia kumdhuru [6:1–4]. Pili, Sanbalati anatuma barua ya wazi inayomshtaki Nehemia kwa uasi na tamaa ya kifalme [6:5–9]. Tatu, Shemaya anatoa ushauri unaosikika kama unabii, lakini uliokusudiwa kumfanya Nehemia atende dhambi kwa sababu ya hofu [6:10–14]. Nne, ukuta unakamilika na mataifa yanapoteza ujasiri, lakini ushawishi wa Tobia unaendelea kubaki ndani ya jumuiya [6:15–19].

Sura hii inaingia katika mada pana ya Ezra–Nehemia kuhusu urejesho wa sehemu na mvutano ambao bado haujatatuliwa. Ukuta unakamilika, na hilo ni jambo kubwa la kweli. Lakini sura haimaliziki kwa ushindi usio na doa, bali kwa maridhiano yenye utata. Tobia bado ameunganishwa na familia zenye mamlaka katika Yuda, na barua zinaendelea kusafiri kati yake na wakuu [Neh. 6:17–19]. Ukuta umekamilika, lakini jumuiya bado haijawekwa huru kutoka katika uaminifu uliogawanyika.

Kwa hiyo Nehemia 6 inausherehekea mkono mwema wa Mungu bila kuangukia katika shangwe ya ushindi iliyo rahisi. Mungu anaitia nguvu kazi. Ukuta unasimama. Maadui wanatetemeka. Lakini kazi ya ndani zaidi ya uaminifu kwa agano bado haijakamilika.

03

3.0 Kutembea Katika Andiko

3.1 Adui Anaposema, “Shuka” [Nehemia 6:1–4]

Sanbalati, Tobia, Geshemu na maadui wengine wanasikia kwamba Nehemia ameujenga upya ukuta na hakuna mwanya uliobaki [Neh. 6:1]. Kutowekwa kwa milango kunamaanisha mji bado unaweza kuvamiwa, lakini mradi unakaribia kukamilika. Katika wakati huu wa hatari, wanatuma ujumbe: “Haya, na tukutane pamoja huko Kefirimu, katika uwanda wa Ono” [Neh. 6:2].

Mwaliko unasikika kama diplomasia. Unatoa nafasi ya mkutano, labda majadiliano. Lakini Nehemia anatambua nia iliyofichwa: “Walikusudia kunitenda mabaya” [6:2]. Hekima haidanganywi na lugha ya adabu wakati historia ya uadui iko wazi.

Nehemia anajibu kwa kauli mojawapo inayokumbukwa zaidi katika kitabu: “Hii ni kazi kubwa ninayoifanya mimi, hata nisiweze kushuka. Mbona kazi ikome hapo nitakapoiacha, nikashuka kwenu?” [6:3].

Hiki si kiburi. Ni kutokupoteza mwelekeo. Nehemia anaelewa tofauti kati ya mazungumzo ya lazima na usumbufu unaoharibu. Ukuta unahitaji milango. Watu wanahitaji ulinzi. Wakati ni mfupi. Anakataa kuiacha kazi yake kwa ajili ya mkutano uliopangwa kuiangusha.

Wanatuma ujumbe huohuo mara nne, naye Nehemia anawajibu kwa namna ileile [6:4]. Kurudiwa ni sehemu ya jaribu. Usumbufu mwingi haushindwi kwa kukataa mara moja kwa kishujaa, bali kwa utii thabiti unaorudiwa tena na tena.

3.2 Uvumi Unapokuwa Silaha [Nehemia 6:5–9]

Mwaliko wa faragha unaposhindwa, Sanbalati anabadili mbinu. Anatuma ujumbe wa tano, safari hii akiwa na barua ya wazi mkononi [Neh. 6:5]. Barua ya wazi haikuwa mawasiliano ya siri. Ilikusudiwa isomwe na wengine ili kueneza shaka, shinikizo na hofu.

Barua inamshtaki Nehemia na Wayahudi kwa kupanga uasi. Inadai kwamba Nehemia anataka kuwa mfalme na manabii wako tayari kumtangaza Yerusalemu [6:6–7]. Shtaka hili ni mlipuko wa kisiasa. Katika milki ya Uajemi, uasi dhidi ya mfalme ungeleta adhabu kali. Sanbalati anaitumia hofu ya milki kama silaha.

Mstari wake wa mwisho ni ujanja uliojificha kama ushauri: “Basi njoo sasa, tukutane pamoja tufanye shauri” [6:7]. Anaumba mgogoro wa uongo, kisha anajitoa mwenyewe kuwa suluhisho.

Nehemia anajibu waziwazi: “Hakuna mambo kama hayo uliyoyasema yaliyofanyika, ila umebuni hayo moyoni mwako mwenyewe” [6:8]. Analitaja jambo hilo kuwa uongo. Hajielezi kupita kiasi. Hanaswi katika mtego wa kujitetea bila mwisho. Analiona lengo lao: “Maana hao wote walitaka kutuogofya, wakisema, Mikono yao italegea katika kazi, isifanyike” [6:9].

Kisha anaomba: “Lakini sasa, Ee Mungu, uitie nguvu mikono yangu” [6:9].

Sala hii ni fupi, lakini inatosha. Katika sura ya 1, Nehemia aliomba sala ndefu ya agano. Katika sura ya 2, aliomba kwa haraka kabla ya kumjibu mfalme. Hapa, katika sura ya 6, anaomba nguvu ili mikono yake ibaki kazini. Sala imekuwa pumzi ya uongozi.

3.3 Hofu Inapojivika Mavazi ya Unabii [Nehemia 6:10–14]

Jaribu linalofuata ni hatari zaidi kwa sababu linasikika la kiroho. Nehemia anamtembelea Shemaya, aliyekuwa amejifungia nyumbani. Shemaya anasema, “Tukutane nyumbani mwa Mungu, ndani ya hekalu, tukafunge milango ya hekalu; kwa maana watakuja kukuua” [Neh. 6:10].

Kwa mara ya kwanza, huu unaweza kusikika kama ushauri wa ulinzi. Unatumia hata eneo la kidini—hekalu—kuwa kimbilio. Lakini Nehemia anatambua kuna jambo lisilo sawa. Anajibu, “Je, mtu kama mimi nikimbie? Naye ni nani, akiwa kama nilivyo mimi, atakayeingia hekaluni ili kuponya maisha yake? Sitaingia” [6:11].

Huenda kuna masuala mawili hapa. Kwanza, Nehemia anakataa woga. Akiwa kiongozi wa kazi ya kujenga upya, hatawaacha watu kwa hofu. Pili, kuingia hekaluni isivyostahili kungekuwa dhambi. Nehemia si kuhani. Kujificha hekaluni kungevunja mipaka mitakatifu na kuharibu uadilifu wake.

Kisha anatambua kuwa Mungu hakumtuma Shemaya. Tobia na Sanbalati walikuwa wamemwajiri [6:12]. Kusudi lilikuwa kumwogofya Nehemia, kumfanya atende dhambi, kisha wapate jina baya la kumshutumu nalo [6:13].

Hili ni tukio la kutufanya tutafakari kwa uzito. Si kila neno la kidini linatoka kwa Mungu. Si kila onyo linalosikika la kinabii ni la uaminifu. Hofu inaweza kuvaa mavazi matakatifu. Ujanja unaweza kuazima lugha ya usalama. Nehemia ananusurika kwa sababu anaijua tabia ya wito wake na mipaka ya Neno la Mungu.

Anaomba tena, akimwomba Mungu awakumbuke Tobia, Sanbalati, nabii wa kike Noadia na manabii wengine waliojaribu kumwogofya [6:14]. Upinzani sasa umeingia katika eneo la ushawishi wa kidini. Ukuta unajengwa, lakini upambanuzi wa kiroho ni wa lazima.

3.4 Ukuta Unapokamilika na Mataifa Kutetemeka [Nehemia 6:15–16]

Hatimaye, ukuta unakamilika siku ya ishirini na tano ya Eluli, katika siku hamsini na mbili [Neh. 6:15]. Kasi hiyo inastaajabisha. Mji ulioachwa wazi kwa muda mrefu sasa umerekebishiwa mipaka yake. Aibu iliyotajwa katika sura ya 1 inaanza kuondoka.

Maadui na mataifa yanayozunguka yanaposikia habari hiyo, wanaogopa na kushuka sana machoni pao wenyewe [6:16]. Maadui wale wale waliojaribu kuwaogofya wajenzi sasa wanaogopa wenyewe. Kwa nini? “Walitambua ya kuwa kazi hii ilitendwa na Mungu wetu” [6:16].

Hiki ndicho kitovu cha kitheolojia cha ushindi. Ukuta si ushahidi wa uongozi wa Nehemia au kazi ya watu pekee. Ni ushahidi wa msaada wa Mungu. Huenda mataifa hayamwabudu Mungu wa Israeli, lakini yanatambua kwamba jambo lililo zaidi ya uwezo wa mwanadamu limetokea.

Hata wakati huu si urejesho wa mwisho. Ukuta umekamilika, lakini simulizi linaendelea. Watu bado wanahitaji Maandiko, maungamo, kufanywa upya kwa agano na utii wa ndani zaidi.

3.5 Ukuta Unaposimama Lakini Maridhiano Bado Yanaandika Barua [Nehemia 6:17–19]

Sura inamalizika kwa namna isiyotarajiwa. Badala ya kuishia kwenye ushindi, inatuambia kwamba wakuu wa Yuda wanatuma barua nyingi kwa Tobia, na barua za Tobia zinawajia [Neh. 6:17]. Tobia ameunganishwa kwa ndoa na familia zenye ushawishi za Kiyahudi [6:18]. Wakuu wanamwambia Nehemia matendo mema ya Tobia, kisha wanampelekea Tobia maneno ya Nehemia. Tobia anaendelea kutuma barua za kumwogofya Nehemia [6:19].

Mwisho huu ni muhimu. Ukuta unasimama, lakini mitandao ya ushawishi imechafuliwa. Adui hayuko nje ya malango tu; ana mahusiano ndani ya jumuiya. Uhusiano wa kifamilia, hadhi ya kijamii, urahisi wa kisiasa na uaminifu uliogawanyika vinaendelea kutishia uaminifu kwa agano.

Ezra–Nehemia inakataa tena na tena miisho iliyo nadhifu. Hekalu linaweza kujengwa upya lakini bado likose utukufu. Ukuta unaweza kukamilika lakini bado uwazunguke watu wanaohitaji kufanywa upya ndani. Mradi unaoonekana unafanikiwa, lakini moyo wa jumuiya unabaki kuwa uwanja unaogombaniwa.

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Upambanuzi ni wa Lazima Katika Urejesho

Nehemia 6 inafundisha kwamba kujenga upya kunahitaji zaidi ya nguvu. Kunahitaji upambanuzi. Adui haonekani daima katika uadui wa wazi. Wakati mwingine anakuja kupitia mialiko, uvumi, ushauri, lugha ya kiroho na mahusiano yenye ushawishi.

Upambanuzi huuliza: Je, mwaliko huu unaitumikia kazi ambayo Mungu amenipa? Je, ushauri huu unalingana na Neno la Mungu? Je, onyo hili linazaa ujasiri mwaminifu au hofu ya dhambi? Je, uhusiano huu unaimarisha utii au unadhoofisha uaminifu?

4.2 Mara Nyingi Hofu Hulenga Mikono

Lengo la Sanbalati liko wazi: “Mikono yao italegea katika kazi” [Neh. 6:9]. Hofu inataka kuulegeza utii. Inataka wajenzi wasimame, viongozi wajifiche, jumuiya zigeukiane na kazi ya Mungu ibaki bila kukamilika.

Kwa hiyo sala ya Nehemia inalenga jambo hasa: “Uitie nguvu mikono yangu.” Haombi maisha yasiyo na maadui. Anaomba nguvu za kuendelea na kazi aliyopewa.

4.3 Si Kila Sauti ya Kidini ni Mwaminifu

Ushauri wa Shemaya unasikika wa haraka na wa kiroho, lakini ni wa uongo. Hili ni mojawapo ya maonyo makali zaidi ya sura. Lugha ya kiroho inaweza kutumiwa kuwadanganya watu. Ujumbe unaweza kulitaja hekalu na bado usitoke kwa Mungu.

Watu wa Mungu lazima waupime ushauri kwa Maandiko, tabia, matunda na uaminifu kwa wito wa Mungu [Kum. 13:1–5; Yer. 23:16–22; 1 Yoh. 4:1]. Hofu haiwi hekima moja kwa moja kwa sababu tu imesikika ya kidini.

4.4 Kukamilika ni Halisi, Lakini si Mwisho

Ukuta unakamilika katika siku hamsini na mbili. Huu ni ushindi wa kweli. Mungu amewasaidia watu wake. Aibu yao imejibiwa. Maadui wao wamenyenyekezwa. Lakini aya za mwisho zinatukumbusha kuwa kukamilika kwa yanayoonekana hakumaanishi mabadiliko kamili.

Huu ni mojawapo ya mivutano mikuu ya kitheolojia katika Ezra–Nehemia. Mji unaweza kujengwa upya, lakini jumuiya bado inahitaji mioyo mipya. Ukuta unaweza kuziba mianya ya mawe, lakini hauwezi kuziba mianya ya uaminifu uliogawanyika. Kufanywa upya kwa agano kwa kina zaidi ndiko pekee kunakoweza kulishughulikia hilo.

Kwa hiyo simulizi linaelekeza mbele kwa Mjenzi mkuu zaidi. Yesu hatengenezi kuta tu; anaumba watu wapya. Haulindi mji tu; anakuwa uwepo wa Mungu katikati ya watu wake. Hawafunui wachungaji wa uongo tu; anautoa uhai wake kwa ajili ya kondoo na kumtoa Roho anayeiandika sheria moyoni [Yoh. 10:11; Yer. 31:31–34; Efe. 2:19–22].

05

5.0 Matumizi Katika Maisha

• Usishuke kutoka kwenye kazi ambayo Mungu amekupa. Baadhi ya mialiko ni usumbufu, hata inaposikika kuwa na mantiki.

• Tambua shinikizo linalorudiwa. Mvuto uleule unaporudi tena na tena, uliza kama unakuita kwenye uaminifu au unanyonya nguvu ya utii wako.

• Itaje uongo bila kunaswa nao. Nehemia alijibu kashfa kwa uwazi, lakini hakuruhusu uvumi uitawale kazi yake.

• Omba mikono yenye nguvu. Hofu inapoinuka, mwombe Mungu si tu aondoe shinikizo, bali auimarishe utii wako.

• Pima ushauri wa kiroho. Si kila neno la haraka la kidini linatoka kwa Mungu. Pima ushauri kwa Maandiko, unyenyekevu, kweli na matunda yake.

• Kataa maridhiano yanayoongozwa na hofu. Hofu inaweza kuahidi usalama, lakini mara nyingi huleta dhambi na kupoteza uadilifu.

• Sherehekea kukamilika, lakini uendelee kuutazama moyo. Mradi unaweza kufanikiwa huku uaminifu uliofichika bado ukihitaji matengenezo.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni “mkutano gani wa Ono” unaokujaribu ushuke kutoka katika kazi ambayo Mungu amekupa?

2. Ni uvumi, mashitaka au hofu gani inayojaribu kuifanya mikono yako ilegee katika utii?

3. Ni wapi unahitaji kuomba, “Sasa, Ee Mungu, uitie nguvu mikono yangu”?

4. Ni ushauri gani unaosikika wa kiroho katika maisha yako unaohitaji kupimwa kwa makini zaidi kwa Maandiko na hekima?

5. Ni maendeleo gani yanayoonekana uliyosherehekea huku ukiendelea kuhitaji kukabili maridhiano yaliyofichika au uaminifu uliogawanyika?

07

7.0 Sala ya Mwitikio

Bwana Mungu wa mbinguni, Msaidizi wa watumishi wako, itie nguvu mikono yetu.

Usumbufu unapotuita kwa majina yetu, utuweke waaminifu juu ya ukuta. Kashfa inapoenea kama vumbi katika upepo, ututie nanga katika kweli. Hofu inapojivika kuwa hekima, tupe upambanuzi. Ushauri wa uongo unapoazima lugha takatifu, tufundishe kuijua sauti yako.

Utusamehe kwa nyakati tulizoshuka kwa haraka, tulipojibu kila shtaka kwa wasiwasi, au tulipojificha mahali ambapo hukutuita kuingia.

Tufanye thabiti bila kuwa na kiburi. Tufanye jasiri bila kuwa wakali. Tufanye waangalifu bila kuwa na mashaka kwa kila mtu. Tufanye waaminifu mpaka kazi uliyotupa ikamilike.

Na ukuta unaposimama, usituruhusu kuchanganya kukamilika na mabadiliko. Chunguza uaminifu wetu. Ponya migawanyiko yetu. Fanya mioyo yetu upya. Utujenge tuwe watu ambao nguvu yao si mawe, bali uwepo wako katikati yetu.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Jiwe la pembeni, Shahidi mwaminifu na Mjenzi wa uumbaji mpya. Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Nehemia 6 inamalizika ukuta ukiwa umekamilika, lakini simulizi halijaisha. Sasa mji una mipaka iliyotengenezwa, ingawa wakazi wake bado ni wachache na maisha yake ya kiroho bado yanahitaji kupangwa. Katika Nehemia 7, ukuta uliokamilika unaongoza kwenye milango, walinzi, waimbaji, Walawi na kukusanywa kwa watu kwa nasaba zao.

Mwendo unaendelea: upambanuzi unailinda kazi, kukamilika kunaufungua mji, na mji uliojengwa upya sasa lazima uwe jumuiya iliyopangwa upya.

Ukuta unasimama—lakini ni nani atakayeishi ndani yake, na watakuwa watu wa namna gani?

09

9.0 Bibliografia

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.