Ukuta umekamilika, lakini kazi haijaisha. Malango yanaweza kusimamishwa mahali pake, walinzi wanaweza kusimama katika mwanga wa asubuhi, waimbaji wanaweza kuandaa sifa zao, na Walawi wanaweza kuchukua nafasi zao—lakini mji haujarejeshwa kikamilifu hadi watu watakapokumbuka wao ni nani mbele za Mungu. Mawe yamekwisha kukusanywa; sasa majina nayo lazima yakusanywe pia, yakiandikwa katika daftari takatifu la wale ambao bado ni wa ile ahadi.
01
1.0 Utangulizi
Kuna hatari tulivu baada ya mafanikio. Ukuta unapokamilika, moyo unaweza kudhani simulizi limekwisha. Mgogoro umepita. Maadui wamenyenyekezwa. Mji una malango tena. Wafanyakazi wanaweza kuvuta pumzi.
Lakini Nehemia 7 inatufundisha kwamba kukamilika si sawa na urejesho. Ukuta uliokamilika ni mwanzo tu wa maisha yaliyopangwa upya. Sasa mji unahitaji walinzi, waabudu, viongozi, wakazi, nasaba na utambuzi mpya wa utambulisho wa agano. Yerusalemu umelindwa dhidi ya aibu ya nje; sasa lazima ujazwe watu wanaojua wao ni nani mbele za Mungu na namna wanavyohusika.
Sura hii inauliza swali la kina: Ni watu wa namna gani wanaopaswa kuishi ndani ya kuta ambazo Mungu ametusaidia kujenga upya?
Andiko hili linahusu kuta zilizokamilika kugeuka kuwa jumuiya ya agano, kwa sababu urejesho wa Mungu hauishii kwenye majengo bali unaelekea kwenye ibada iliyopangwa, utambulisho unaokumbukwa na ushirika wa uaminifu.
Nehemia 7 inaweza kuonekana kama utawala na nasaba, lakini ni zaidi ya nyaraka za kale. Ni kazi ya polepole ya kujenga upya kumbukumbu ya watu. Malango yamewekwa, lakini wakazi wa mji bado ni wachache. Ukuta unasimama, lakini jumuiya lazima ikusanywe. Kazi ya mawe sasa inakuwa kazi ya majina.
02
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi
Nehemia 7 inakuja baada ya kukamilika kwa ukuta kwa namna ya kushangaza katika Nehemia 6. Maadui walitambua kwamba kazi hiyo ilikamilishwa kwa msaada wa Mungu [Neh. 6:16]. Hata hivyo, aya za mwisho za sura ya 6 zilionya kwamba maridhiano yasiyofaa bado yalibaki ndani ya jumuiya, hasa kupitia uhusiano wa Tobia na wakuu wa Yuda [Neh. 6:17–19]. Ukuta ulikuwa umekamilika, lakini watu bado walihitaji kuwa macho na kufanyiwa matengenezo.
Sura ya 7 ni daraja la mpito. Inafunga simulizi la kujenga ukuta na kuandaa ufanyaji upya unaozunguka Torati katika Nehemia 8–10. Sura inaanza na mipango ya vitendo: walinda malango, waimbaji, Walawi, uteuzi wa viongozi na maagizo ya usalama [7:1–4]. Kisha Mungu anatia moyoni mwa Nehemia kuwakusanya wakuu, maafisa na watu kwa nasaba [7:5]. Hili linaongoza kwenye orodha ndefu ya wale waliorudi kwanza kutoka uhamishoni [7:6–73], orodha inayofanana sana na Ezra 2.
Orodha inaweza kusikika polepole kwa wasomaji wa leo, lakini katika ulimwengu wa Ezra–Nehemia inatimiza kusudi muhimu la kitheolojia. Jumuiya iliyorudi si umati uliotokea kwa bahati. Wameunganishwa na kurudi kwa awali. Utambulisho wao umetia mizizi katika kumbukumbu, nasaba, uhalali wa kikuhani, huduma ya hekalu na mwendelezo wa agano. Lazima watu wajue kuwa ni sehemu ya simulizi la rehema ya Mungu.
Wakati huohuo, sura inabeba mvutano wa urejesho usiokamilika. Yerusalemu ulikuwa “mpana na mkubwa,” lakini “watu waliokuwamo walikuwa wachache, wala nyumba hazikujengwa” [Neh. 7:4]. Mji una muundo bila ujazo. Una kuta bila wakazi wa kutosha. Una malango, lakini unahitaji maisha ndani yake. Picha hii inakamata teolojia ya kina ya Ezra–Nehemia: urejesho wa nje ni halisi, lakini haujakamilika.
Kwa hiyo Nehemia 7 inasimama kama mlango. Nyuma yake kuna kazi ya kujenga ukuta. Mbele yake kuna kusomwa kwa Maandiko hadharani, maungamo, kufanywa upya kwa agano na mapambano yanayoendelea ya kuwa watu watakatifu.
03
3.0 Kutembea Katika Andiko
3.1 Malango Yanapohitaji Walinzi na Waabudu [Nehemia 7:1]
Sura inaanza: “Basi ukuta ulipokwisha kujengwa, nami nilipokuwa nimeisimamisha milango, na walinda malango, na waimbaji, na Walawi walipokuwa wamewekwa” [Neh. 7:1]. Sentensi ni rahisi, lakini mpangilio wake ni muhimu.
Milango inawekwa katika malango. Ukuta si tena mstari wa mawe tu; sasa unafanya kazi. Lakini mara moja Nehemia anawaweka walinda malango, waimbaji na Walawi. Usalama na ibada vinasimama pamoja. Mji unahitaji njia za kuingia zilizolindwa, lakini pia unahitaji sifa iliyopangwa na huduma ya kikuhani.
Muunganiko huu unatukumbusha kwamba urejesho wa kibiblia si wa kujilinda tu. Yerusalemu haujengwi upya ili kuwazuia maadui pekee. Unajengwa ili ibada ilindwe, maisha ya jumuiya yapangwe na watu waishi kama walio wa Bwana.
Katika simulizi la Israeli, walinda malango walilinda vizingiti vitakatifu na vya kiraia. Waimbaji waliwaongoza watu katika sifa. Walawi walifanya majukumu yanayohusiana na hekalu. Uteuzi wao unaonyesha kuwa ukuta uliokamilika sasa lazima uitumikie jumuiya inayoabudu. Ulinzi bila ibada hugeuka kuwa hofu. Ibada bila maisha yaliyopangwa huwa dhaifu. Yerusalemu unahitaji yote mawili.
3.2 Uongozi Unapohitaji Uaminifu na Kumcha Mungu [Nehemia 7:2]
Nehemia anawaweka Hanani, ndugu yake, na Hanania, mkuu wa ngome, kuwa wasimamizi wa Yerusalemu. Hanani ndiye aliyeleta taarifa ya kwanza kuhusu taabu ya Yerusalemu [Neh. 1:2–3]. Sasa anaaminiwa kuongoza katika mji uliotengenezwa. Aliyesaidia kuamsha mzigo sasa anasaidia kulinda matokeo yake.
Hanania anaelezwa kuwa “mtu mwaminifu, mwenye kumcha Mungu kuliko wengi” [Neh. 7:2]. Maelezo haya ndiyo kitovu. Nehemia hawachagui viongozi kwa sababu tu wanapatikana, wanavutia, ni matajiri au wana uhusiano mzuri. Anathamini uaminifu na kumcha Mungu.
Kumcha Mungu kulionekana tayari katika Nehemia 5, ambapo kulimzuia Nehemia asiwanyonye watu kama watawala waliomtangulia walivyofanya [Neh. 5:15]. Hapa kunakuwa sifa ya kiongozi. Mji uliojengwa upya unahitaji viongozi ambao mioyo yao inatawaliwa na kicho. Ujuzi ni muhimu, lakini tabia ni muhimu zaidi. Mamlaka mikononi mwa mtu asiye na hofu ya Mungu hugeuka haraka kuwa hatari ndani ya malango.
Ukuta unaweza kukamilika katika siku hamsini na mbili, lakini uongozi wa kuaminika hujengwa kwa muda. Nehemia anajua kuwa kesho ya mji haitegemei mawe imara pekee, bali pia wasimamizi waaminifu.
3.3 Mji Unapopaswa Kujifunza Kuwa Macho [Nehemia 7:3–4]
Nehemia anaagiza malango ya Yerusalemu yasifunguliwe mpaka jua liwe limepanda sana, na milango ifungwe na kutiwa makome walinzi wakiwa bado vituoni [Neh. 7:3]. Wakazi wanawekwa kuwa walinzi, wengine mahali pao na wengine mbele ya nyumba zao.
Maagizo haya ni ya vitendo. Mji bado uko hatarini. Malango ni njia za kuingia kwa maisha na pia kwa hatari. Yerusalemu usidhani kuwa kuta zilizokamilika zimeondoa hitaji la kuwa macho.
Maelezo ya watu kulinda karibu na nyumba zao yanakumbusha mpangilio wa sura ya 3, ambako wengi walitengeneza sehemu karibu na nyumba zao. Kwa mara nyingine, uwajibikaji unakuwa wa eneo lako. Wanaoishi ndani ya mji lazima wasaidie kuyalinda maisha ya mji.
Aya ya 4 inaeleza tatizo: “Mji ulikuwa mpana na mkubwa; lakini watu waliokuwamo walikuwa wachache, wala nyumba hazikujengwa.” Hii ni mojawapo ya picha zenye huzuni tulivu katika sura. Yerusalemu una nafasi, lakini hauna ujazo. Una mipaka, lakini hauna msongamano wa maisha. Una kuta, lakini unahitaji kaya.
Huu ni urejesho ambao haujakamilika. Mji uliotengenezwa bila watu ni kama mwili wenye mifupa lakini wenye pumzi kidogo. Ukuta umeondoa tabaka moja la aibu, lakini mji bado unahitaji makao, ibada, familia, haki na maisha yaliyoundwa na Maandiko.
3.4 Mungu Anapoweka Nasaba Moyoni [Nehemia 7:5]
Kisha Nehemia anasema, “Mungu wangu akanitia moyoni mwangu niwakusanye wakuu, na mashehe, na watu, ili waandikwe kwa nasaba” [Neh. 7:5]. Huu ni wakati tulivu lakini muhimu. Hatua inayofuata si kazi ya kiutawala tu. Nehemia anaiona kuwa msukumo wa Mungu.
Huenda nasaba zisisikike kuwa za kiroho kwetu, lakini zilikuwa muhimu sana kwa wahamishwa waliorudi. Uhamisho ulikuwa umetawanya familia, kuvuruga urithi, kuchanganya madai ya kikuhani na kutikisa utambulisho. Kuwaandikisha watu kwa nasaba kulikuwa kuuliza: Sisi ni nani? Tunahusika wapi? Tunaendelezaje simulizi la rehema ya agano la Mungu?
Nehemia anapata “kitabu cha nasaba ya hao waliotangulia kukwea” [7:5]. Hili linaunganisha wakati wa sasa na kurudi kwa awali chini ya Zerubabeli. Watu walio ndani ya ukuta uliojengwa upya wanapaswa kukumbuka kuwa wamesimama katika mto wa rehema ulioanza kabla yao.
Ukuta unawapa mji. Nasaba inawapa kumbukumbu. Bila kumbukumbu, miundo huwa tupu. Bila utambulisho, watu hupeperuka. Urejesho wa Mungu haukusanyi mawe tu, bali pia majina.
3.5 Wahamishwa Waliorudi Wanapotajwa Tena [Nehemia 7:6–60]
Orodha ndefu inaanza na wale waliokwea kutoka uhamishoni baada ya kuchukuliwa mateka na Nebukadreza, mfalme wa Babeli [Neh. 7:6]. Sentensi hii inaweka orodha yote ndani ya simulizi la hukumu na rehema. Watu walichukuliwa. Sasa wamerudi.
Orodha inajumuisha viongozi, familia, miji, makuhani, Walawi, waimbaji, walinda malango, watumishi wa hekalu na wazao wa watumishi wa Sulemani [7:7–60]. Si orodha ya bahati. Inaonyesha kuwa jumuiya iliyorejeshwa inajumuisha familia za kawaida, mizizi ya kijiografia, watumishi wa ibada na huduma ya hekalu. Watu si wakazi tu; ni jumuiya ya agano iliyopangwa kuzunguka ibada na kumbukumbu.
Baadhi ya majina yanaunganishwa na familia. Mengine yanaunganishwa na miji. Muundo huu wa pande mbili unaonyesha kuwa utambulisho ni wa kifamilia na wa mahali. Uhamisho uliwatenga watu na nchi pamoja na urithi wao. Kurudi kunaanza kuunganisha tena majina na mahali.
Kutajwa mara kwa mara kwa watumishi wa hekalu kunatukumbusha kuwa ibada ndiyo kitovu. Yerusalemu si mji mkuu wa kisiasa tu. Ni mji wa hekalu, mahali ambapo jina la Mungu linakumbukwa. Walinda malango, waimbaji, Walawi na watumishi wote wanashuhudia kuwa maisha yaliyorejeshwa lazima yapangwe kuzunguka uwepo wa Mungu.
Kwa wasomaji wa leo, orodha inaweza kuonekana ya mbali. Lakini katika jumuiya iliyojeruhiwa, majina ni muhimu. Kutajwa ni kukumbukwa. Kuhesabiwa ni kujumuishwa. Kuandikishwa ni kusimama tena miongoni mwa watu ambao Mungu hajaliacha simulizi lao.
3.6 Madai Fulani Yanapopaswa Kusubiri Upambanuzi [Nehemia 7:61–65]
Si kila mtu anayeweza kuthibitisha nyumba ya mababu zake. Baadhi wanarudi kutoka Tel-mela, Tel-harsha, Kerubu, Adoni na Imeri, lakini hawawezi kuonyesha kama familia zao ni za Israeli [Neh. 7:61]. Baadhi ya makuhani pia hawapati majina yao katika kumbukumbu za nasaba na kuondolewa katika ukuhani kama najisi [7:63–64].
Huu ni wakati mgumu. Andiko linajali uhalali wa kikuhani, hasa kwa sababu makuhani walihudumu madhabahuni na hekaluni. Mtawala anawaambia wasile vitu vitakatifu sana mpaka atakaposimama kuhani mwenye Urimu na Thumimu [7:65]. Kwa maneno mengine, jambo hilo halishughulikiwi kwa uzembe. Linangoja ufafanuzi wa Mungu.
Hili linaonyesha kuwa urejesho unahitaji rehema na utaratibu. Jumuiya iliyorudi lazima iwapokee mabaki, lakini pia lazima ilinde utakatifu wa ibada. Utambulisho si jambo la kawaida. Huduma ya kikuhani haijiteuliwi yenyewe.
Hata hivyo, kusubiri bila jibu kunafunua pia mipaka ya urejesho wao wa sasa. Baadhi ya maswali hayawezi kutatuliwa kikamilifu. Vyombo vya upambanuzi havijakamilika. Watu wamerudi, lakini si kila jambo limekuwa wazi. Kwa mara nyingine, Ezra–Nehemia inaturuhusu kuhisi maumivu ya simulizi ambalo bado halijakamilika.
3.7 Ukarimu Unapoitegemeza Jumuiya Iliyojengwa Upya [Nehemia 7:66–73]
Orodha inahitimisha kwa idadi ya kusanyiko lote, watumishi, waimbaji, farasi, nyumbu, ngamia na punda [Neh. 7:66–69]. Kisha baadhi ya viongozi na watu wanatoa kwa ukarimu kwa ajili ya kazi [7:70–72]. Sura inamalizika makuhani, Walawi, walinda malango, waimbaji, baadhi ya watu, watumishi wa hekalu na Israeli wote wakikaa katika miji yao. Mwezi wa saba unapowadia, watu wako katika miji yao [7:73].
Mwisho huu unaandaa moja kwa moja kusomwa kwa Torati hadharani katika sura ya 8. Watu wamekusanywa kwa utambulisho na kuwekwa tayari. Mwezi wa saba ni muhimu katika kalenda ya ibada ya Israeli, ukiwa na makusanyiko matakatifu na sikukuu [Law. 23:23–43]. Jukwaa limeandaliwa ili Maandiko yanene.
Mwendo ni mzuri. Kuta zinaongoza kwenye malango. Malango yanahitaji walinzi. Walinzi wanahitaji viongozi. Viongozi wanawakusanya watu. Watu wanakumbuka majina yao. Jumuiya inayokumbuka inakuwa tayari kulisikia Neno.
04
4.0 Tafakari ya Kitheolojia
4.1 Kukamilika Lazima Kugeuke Kuwa Malezi
Nehemia 7 inafundisha kuwa kumaliza mradi si sawa na kuwalea watu. Ukuta unakamilika katika sura ya 6, lakini sura ya 7 inageukia mara moja utaratibu, uongozi, kuwa macho, utambulisho na ibada.
Hili ni muhimu kwa kila kizazi. Kanisa linaweza kumaliza jengo na bado likahitaji uanafunzi. Familia inaweza kurejesha uthabiti na bado ikahitaji malezi ya kiroho. Huduma inaweza kuanza kwa mafanikio na bado ikahitaji tabia. Kukamilika lazima kugeuke kuwa malezi, la sivyo mafanikio huwa matupu.
4.2 Mungu Anajali Majina
Nasaba ndefu inatukumbusha kuwa watu wa Mungu si umati usio na majina. Majina ni muhimu kwa Mungu. Familia ni muhimu. Historia ni muhimu. Jumuiya zilizojeruhiwa zinahitaji kukumbukwa na kukusanywa.
Mara nyingi Maandiko hutumia orodha kutufundisha kwamba Mungu hufanya kazi kupitia watu halisi katika wakati halisi. Katika ulimwengu ambako uhamisho unafuta utambulisho, rehema ya Mungu inaandika majina tena. Orodha inakuwa tendo la kumbukumbu takatifu.
4.3 Uongozi Lazima Utawaliwe na Kumcha Mungu
Hanania anachaguliwa kwa sababu ni mwaminifu na anamcha Mungu. Hii si lugha ya mapambo. Ni msingi wa uongozi wa kuaminika. Kumcha Mungu huilinda jumuiya dhidi ya viongozi wanaotumia mamlaka bila kicho.
Nehemia 5 ilionyesha kinachotokea wakati wakuu na maafisa wanawanyonya maskini. Nehemia 7 inajibu kwa kuweka wajibu mikononi mwa watu ambao tabia yao imeundwa na kicho. Mji uliojengwa upya unahitaji viongozi wanaotetemeka mbele za Mungu kuliko wanavyotamani udhibiti.
4.4 Kuta Zinahitaji Walinzi, Lakini Walinzi Wanahitaji Neno
Sura inaanza na walinzi na inamalizika kwa maandalizi ya kusomwa kwa Maandiko. Hili lina uzito wa kitheolojia. Jumuiya inahitaji ulinzi, lakini ulinzi pekee hauwezi kuumba utakatifu. Walinzi wanaweza kulinda malango, lakini Neno la Mungu pekee ndilo linaloweza kuufanya moyo upya.
Kwa hiyo Nehemia 7 inaelekeza mbele. Mji uko tayari, lakini bado haujafanywa upya. Watu wamekusanywa, lakini bado wanahitaji kusikia. Nasaba inaandaa kusanyiko; gombo litaenda kuliamsha.
05
5.0 Matumizi Katika Maisha
Usisimame ukuta unapokamilika. Baada ya hatua kubwa, uliza ni malezi, utaratibu na utii gani vinavyopaswa kufuata.
Chagua viongozi kwa tabia, si mvuto pekee. Uaminifu na kumcha Mungu ni misingi salama kuliko kipaji kisicho na kicho.
Linda malango kwa hekima. Kila maisha yaliyorejeshwa yanahitaji mipaka, uwajibikaji na kuwa macho.
Wajibika karibu na nyumba yako. Afya ya jumuiya nzima inategemea uaminifu katika eneo lako.
Kumbuka majina, si idadi tu. Huduma si takwimu pekee. Mungu hukusanya watu halisi wenye simulizi, majeraha, familia na miito.
Utambulisho wako utie mizizi katika rehema ya Mungu. Wahamishwa waliorudi walirudishwa kwa neema. Sisi pia tunapaswa kukumbuka kuwa ushirika huanza na hatua ya Mungu ya kutukomboa.
Iandae jumuiya kulisikia Neno. Miundo, mifumo na uongozi viwaelekeze watu kwenye Neno la Mungu, si mbali nalo.
06
6.0 Maswali ya Kutafakari
1. Ni “ukuta” gani ambao Mungu amekusaidia kujenga upya, na ni malezi gani yanayopaswa kufuata sasa?
2. Je, malango ya maisha yako yanalindwa kwa hekima, au yameachwa wazi bila uangalifu kwa hatari za zamani?
3. Ni viongozi wa namna gani unaowaamini zaidi—wenye vipawa, wenye nguvu, au waaminifu wanaomcha Mungu?
4. Ni nani anayehitaji kukumbukwa kwa jina katika jumuiya yako badala ya kutazamwa kama namba?
5. Miundo yako ya sasa inaweza kuwaandaaje watu vizuri zaidi kulisikia na kulitii Neno la Mungu?
07
7.0 Sala ya Mwitikio
Bwana Mungu wa mbinguni, Mlinzi wa majina, Mjenzi wa miji na Mkusanyaji wa wahamishwa, tufundishe la kufanya baada ya ukuta kukamilika.
Usituruhusu kuchanganya kukamilika na kukomaa. Usiruhusu malango yetu yasimame bila hekima, mifumo yetu ikue bila ibada, au uongozi wetu uinuke bila kulicha jina lako.
Tufanye walinzi waaminifu wa yale uliyorejesha. Tufundishe kuwakumbuka watu uliowakusanya. Tupe viongozi ambao mioyo yao inatetemeka mbele zako, watumishi ambao mikono yao iko tayari, na jumuiya ambazo maisha yake yamepangwa kuelekea uwepo wako.
Yaandike majina yetu katika rehema. Ponya aibu ya uhamisho. Zijaze nafasi tupu ndani ya kuta zetu. Na utuandae kusimama pamoja chini ya Neno lako, ili mji unaoujenga kutuzunguka uwe watu unaowafanya upya ndani yetu.
Kwa njia ya Yesu Kristo, Mchungaji wa kweli wa kundi, Jiwe la pembeni la hekalu lililo hai, na Yule anayewaita kondoo wake kwa majina. Amina.
08
8.0 Dirisha la Kinachofuata
Nehemia 7 inamalizika watu wakiwa wamekaa katika miji yao mwezi wa saba unapowadia. Ukuta unasimama. Malango yanalindwa. Jumuiya imehesabiwa. Sasa wakati mkuu wa mabadiliko unakuja: watu wanakusanyika kama mtu mmoja katika uwanja ulio mbele ya Lango la Maji, naye Ezra anakifungua Kitabu cha Torati.
Mwendo unaendelea: kuta zilizokamilika zinaongoza kwenye jumuiya iliyopangwa, jumuiya iliyopangwa inakusanyika kwa ajili ya Maandiko, na Maandiko yanauamsha moyo wa watu.
Katika Nehemia 8, mawe yananyamaza—na gombo linaanza kusema.
09
9.0 Bibliografia
Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.
Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.
Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.
Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.
Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.
Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.
Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.
Kuwa wa kwanza kuacha maoni.