Uchambuzi wa Nehemia 8: Gombo Kwenye Uwanja — Wakati Neno la Mungu Linapowajenga Upya Watu

01

1.0 Utangulizi

Kuna wakati kelele za ujenzi lazima zitoe nafasi kwa sauti ya Maandiko. Nyundo zinanyamaza. Malango yanasimama. Watu wanakusanyika. Mtu anakifungua Kitabu. Na ghafla ujenzi wa ndani zaidi unaanza.

Nehemia 8 ni mojawapo ya matukio makuu ya ufanyaji upya katika Biblia. Ukuta umekamilika katika Nehemia 6. Mji umepangwa na kulindwa katika Nehemia 7. Sasa watu wanakusanyika kama mtu mmoja mbele ya Lango la Maji na kumwomba Ezra mwandishi akilete Kitabu cha Torati ya Musa. Hili si somo la hadhara tu. Ni wakati wa agano. Watu waliorudi kutoka uhamishoni, wakajenga ukuta na kuupata tena mji wao, sasa lazima waumbwe upya kwa sauti ya Mungu.

Sura hii inauliza swali linalokifikia kila kizazi cha watu wa Mungu: Ukuta uliojengwa upya una faida gani ikiwa Neno la Mungu halijengi upya moyo ulio ndani yake?

Andiko hili linahusu mji uliojengwa upya kuwa watu wanaosikiliza, kwa sababu urejesho wa kweli huanza wakati Neno la Mungu linapotoka kwenye gombo na kuingia katika ufahamu, ibada, toba, furaha na utii unaoishi.

Nehemia 8 inatukumbusha kwamba Mungu hatengenezi miundo pekee. Anawakusanya watu kulizunguka Neno lake. Anawafundisha kusikiliza, kuelewa, kulia, kufurahi, kutii na kusherehekea. Ukuta umeupa Yerusalemu mipaka, lakini Maandiko yanawapa watu utambulisho. Malango yanaulinda mji, lakini Torati inaufungua moyo.

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Nehemia 8 inasimama katika sehemu kubwa ya mabadiliko ndani ya Ezra–Nehemia. Sehemu zilizotangulia zimekazia urejesho wa kimwili na kijamii: kurudi kutoka uhamishoni, kujenga upya hekalu, kukabili upinzani, kujenga ukuta wa Yerusalemu na kuupanga mji. Sasa simulizi linahamia kwenye ufanyaji upya wa kiroho kupitia kusomwa hadharani, kufasiri, kuungama, kujitoa katika agano na kuabudu [Neh. 8–10].

Sura hii pia inamrudisha Ezra kitovuni. Ezra alikuwa amewasili mapema kama kuhani na mwandishi stadi katika Torati ya Musa, aliyejitoa kuisoma, kuitenda na kuifundisha Torati katika Israeli [Ezra 7:6, 10]. Nehemia amejenga ukuta; sasa Ezra analifungua gombo. Huduma zao kwa pamoja zinaonyesha kuwa watu wa Mungu wanahitaji maisha ya jumuiya yaliyotengenezwa na mafundisho ya agano yaliyofanywa upya. Kuta zinaweza kuwalinda watu dhidi ya hatari ya nje, lakini Maandiko yanawaumba kwa maisha ya uaminifu pamoja na Mungu.

Wakati wa tukio ni muhimu. Watu wanakusanyika siku ya kwanza ya mwezi wa saba [Neh. 8:2]. Katika kalenda ya Israeli, mwezi wa saba ulikuwa umejaa maana takatifu: Sikukuu ya Baragumu, Siku ya Upatanisho na Sikukuu ya Vibanda [Law. 23:23–43]. Hivyo Nehemia 8 si kusanyiko la bahati. Linatokea katika majira ya ibada ya kukumbuka, kutubu na kusherehekea.

Kifasihi, sura inaendelea kwa hatua tano: watu wanakusanyika na kukiomba Kitabu [8:1–3], Ezra anasoma na watu wanaabudu [8:4–6], Walawi wanaifafanua Torati ili watu waelewe [8:7–8], huzuni inaelekezwa kwenye furaha takatifu [8:9–12], kisha watu wanaigundua na kuisherehekea Sikukuu ya Vibanda [8:13–18].

Katika simulizi kubwa la Ezra–Nehemia, sura hii inabeba tumaini na kutokukamilika. Ina tumaini kwa sababu watu wanalitamani Neno na kulipokea kwa kicho. Haijakamilika kwa sababu kusikia lazima kugeuke kuwa utii, na utii lazima ukue kuwa mabadiliko yanayodumu. Sura inang'aa kwa ufanyaji upya, lakini mwisho wa kitabu utaonyesha baadaye kuwa hata nyakati zenye nguvu hadharani zinahitaji mabadiliko ya moyo yaliyo ndani zaidi.

03

3.0 Kutembea Katika Andiko

3.1 Watu Wanapokusanyika Kama Mtu Mmoja [Nehemia 8:1–3]

Sura inaanza kwa umoja: “Watu wote wakakusanyika kama mtu mmoja katika uwanja uliokuwa mbele ya Lango la Maji” [Neh. 8:1]. Maneno “kama mtu mmoja” yana nguvu. Watu waliotawanywa na uhamisho, kudhoofishwa na upinzani, kugawanywa na dhuluma na kuchoshwa na ujenzi sasa wanasimama pamoja mahali pamoja.

Wanamwambia Ezra akilete Kitabu cha Torati ya Musa, ambayo Bwana aliwaamuru Israeli [8:1]. Tambua kuwa tamaa hii inatoka kwa watu. Wanalitaka Neno. Ufanyaji upya hauamki moyoni mwa kiongozi pekee, bali pia ndani ya kusanyiko. Njaa ya Maandiko yenyewe ni zawadi ya neema.

Ezra anaileta Torati mbele ya wanaume, wanawake na wote walioweza kuelewa [8:2]. Huu ni wakati wa jumuiya yote. Neno halijahifadhiwa kwa wataalamu. Wanaume, wanawake na watoto wenye ufahamu wanakusanyika kama wasikilizaji wa agano. Watu wanasimama tangu mapambazuko mpaka adhuhuri wakati Ezra anaposoma [8:3]. Masikio yao yanaelekezwa kwenye Kitabu.

Hii ndiyo alama ya kwanza ya ufanyaji upya: si msisimko, si kelele, si maonyesho ya kidini, bali usikivu. Jumuiya iliyorudi inakuwa watu wanaosikiliza.

3.2 Kitabu Kinapofunguliwa na Watu Kusimama [Nehemia 8:4–6]

Ezra anasimama juu ya mimbari ya mbao iliyotengenezwa kwa kusudi hilo [Neh. 8:4]. Viongozi waliotajwa wanasimama karibu naye, na mbele yake kuna kusanyiko. Anapokifungua Kitabu, watu wote wanasimama [8:5]. Mkao wao unakuwa teolojia. Wanasimama kwa sababu Mungu anasema.

Ezra anamhimidi Bwana, Mungu mkuu, na watu wanajibu, “Amina, Amina,” huku wakiinua mikono yao [8:6]. Kisha wanainamisha vichwa na kumwabudu Bwana nyuso zao zikielekea chini. Mwendo wake ni mzuri: Kitabu kinafunguliwa, watu wanasimama, sifa inapanda, mikono inainuliwa, vichwa vinainama na nyuso zinagusa ardhi.

Maandiko hapa hayazai kutazama bila kujihusisha. Yanazaa ibada. Watu hawaitazami Torati kama taarifa pekee. Wanakutana na sauti ya agano ya Mungu aliye hai.

Tukio hili linakumbusha Sinai, ambako Israeli walikusanyika kuyasikia mafundisho ya agano ya Mungu [Kut. 19–20]. Lakini pia linabeba huzuni ya uhamisho. Hii ni Sinai ya baada ya uhamisho katika mji uliovunjika lakini unaojengwa upya. Watu wanasimama tena chini ya Neno lililowaonya, kuwahukumu, kuwahifadhi na sasa kuwaita warudi.

3.3 Ufahamu Unapokuwa Daraja la Utii [Nehemia 8:7–8]

Walawi wanatembea kati ya watu na kuwasaidia kuielewa Torati [Neh. 8:7]. Aya ya 8 ni mojawapo ya picha zilizo wazi zaidi katika Biblia kuhusu huduma ya kufundisha: “Wakasoma katika kitabu, katika Torati ya Mungu, kwa sauti ya kufafanua; wakaeleza maana yake, hata wakayafahamu yaliyosomwa.”

Kusoma hakutoshi ikiwa watu hawaelewi. Kicho hakitoshi ikiwa maana imefichika. Neno lazima lifunguliwe, lifafanuliwe, liletwe karibu na ufahamu na maisha ya watu.

Hii si burudani. Ni ufafanuzi mwaminifu. Walimu hawabadilishi andiko kwa mawazo yao. Wanasoma Kitabu na kuieleza maana. Kazi yao ni kuifanya sauti ya Neno la Mungu isikike kwa uwazi.

Katika jumuiya inayojengwa baada ya uhamisho, ufahamu ni wa lazima. Watu wanahitaji kujua si tu kile Mungu alichosema, bali pia namna mafundisho yake yanavyoumba ibada, haki, Sabato, maisha ya familia, ukarimu, utakatifu na ushuhuda wa hadhara. Neno lazima litoke masikioni liingie akilini, litoke akilini liingie moyoni, na litoke moyoni liingie katika desturi.

3.4 Machozi Yanapokutana na Furaha Takatifu [Nehemia 8:9–12]

Watu wanapoisikia Torati, wanaanza kulia [Neh. 8:9]. Mwitikio huu unaeleweka. Maandiko hufunua. Torati inaonyesha pengo kati ya wito wa agano wa Mungu na maisha halisi ya Israeli. Watu wanasikia Neno na kuhisi uzito wa kushindwa kwao.

Lakini Nehemia, Ezra na Walawi wanawaambia, “Siku hii ni takatifu kwa Bwana, Mungu wenu; msiomboleze wala msilie” [8:9]. Hawaidharau toba. Baadaye, katika Nehemia 9, watu watakusanyika kwa ajili ya maungamo. Lakini siku hii ni ya sikukuu takatifu, na mwitikio unaofaa ni furaha.

Nehemia anasema, “Enendeni zenu, mkale kilichonona, na kunywa vilivyo vitamu, tena mpelekeeni sehemu yeye asiyewekewa kitu; maana siku hii ni takatifu kwa Bwana wetu; wala msihuzunike; kwa kuwa furaha ya Bwana ndiyo nguvu zenu” [8:10].

Hii si furaha ya juu juu. Ni furaha ya agano iliyotia mizizi katika neema. Mungu ambaye Neno lake linaifunua dhambi pia anawakaribisha watu wake katika sherehe takatifu. Siku ni takatifu; kwa hiyo furaha si kizuizi cha utakatifu, bali ni sehemu yake.

Amri ya kuwapelekea sehemu wale ambao hawakuandaliwa inaonyesha kuwa furaha lazima igeuke ukarimu. Hakuna anayepaswa kusherehekea peke yake huku mwingine akikosa. Furaha ya Bwana inaandaa meza pana ya kuwakaribisha walio dhaifu.

Watu wanatii. Wanakula, wanakunywa, wanapeleka sehemu na kushangilia sana kwa sababu wameyafahamu maneno waliyotangaziwa [8:12]. Ufahamu hauleti huzuni tu, bali pia furaha. Neno hujeruhi ili kuponya; hushawishi kuhusu dhambi ili kurejesha.

3.5 Neno Linapokuwa Sherehe Inayoishi [Nehemia 8:13–18]

Siku ya pili, wakuu wa jamaa, makuhani na Walawi wanakusanyika ili wayazingatie maneno ya Torati [Neh. 8:13]. Wanagundua kwamba Israeli walipaswa kukaa katika vibanda wakati wa sikukuu ya mwezi wa saba [8:14]. Kwa hiyo watu wanatoka, wanakusanya matawi na kujenga vibanda juu ya dari, katika nyua, nyua za hekalu, viwanja na malango [8:15–16].

Sikukuu ya Vibanda ilikumbuka safari ya Israeli jangwani, wakati Mungu aliwafanya watu wake wakae katika makao ya muda baada ya kuwatoa Misri [Law. 23:42–43]. Kwa wahamishwa waliorudi, sikukuu hii ilikuwa na maana ya kina. Mababu zao waliishi katika vibanda baada ya Kutoka; sasa wao pia ni watu waliotolewa utumwani na wanaojifunza kuishi kwa riziki ya Mungu.

Sura inasema kwamba tangu siku za Yoshua mwana wa Nuni mpaka siku hiyo, watu hawakuwa wameisherehekea kwa namna hiyo, na kulikuwa na furaha kubwa sana [Neh. 8:17]. Maana si kwamba sikukuu haikuwahi kuadhimishwa kabisa, bali kwamba sherehe hii iliyofanywa upya, ya jumuiya nzima na iliyoamshwa na Maandiko ilikuwa na ukamilifu na nguvu ya pekee.

Siku baada ya siku, Ezra anasoma katika Kitabu cha Torati, nao wanaifanya sikukuu siku saba, na siku ya nane wana kusanyiko takatifu [8:18]. Neno linakuwa mdundo. Maandiko yanakuwa kalenda. Kusikia kunakuwa matendo. Watu hawaikubali amri kwa maneno tu; wanaishi ndani yake.

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Neno Linajenga Kile Ambacho Kuta Haziwezi

Nehemia alijenga ukuta, lakini Ezra analifungua gombo. Yote mawili yanahitajika, lakini yanafanya kazi tofauti. Kuta zinashughulikia udhaifu wa nje; Neno linashughulikia utambulisho, kumbukumbu, dhambi, ibada na utii.

Jumuiya inaweza kuwa na utaratibu lakini ikose malezi. Inaweza kuwa na ulinzi lakini ikose utakatifu. Nehemia 8 inaonyesha kuwa urejesho wa kweli lazima utoke kwenye muundo na kuingia katika Maandiko, kutoka usalama na kuingia katika kujisalimisha, kutoka malango yaliyotengenezwa na kuingia katika mioyo iliyofanywa upya.

4.2 Ufahamu ni Hitaji la Kiroho

Walawi wanasoma wazi na kueleza maana. Hili linathibitisha kazi takatifu ya kufundisha. Neno la Mungu halikusudiwi kufungwa ndani ya sauti isiyo na maana. Lazima watu waelewe.

Kwa wachungaji, walimu, wazazi na viongozi wa huduma, huu ni wito. Lifafanue Neno kwa uaminifu. Leta uwazi. Wasaidie watu kuliunganisha andiko na ibada pamoja na maisha. Usitumie Maandiko kama mapambo. Yafungue ili watu wamsikie Mungu.

4.3 Kushawishiwa na Furaha ni Ndugu

Watu wanalia, lakini pia wanaambiwa wafurahi. Ufanyaji upya wa kibiblia unajumuisha yote mawili. Ikiwa kuna huzuni peke yake, nafsi inaweza kuanguka chini ya hukumu. Ikiwa kuna sherehe peke yake, dhamiri inaweza kutokuamka. Neno la Mungu hufanya yote mawili: hukata na kuponya, hufunua na kurejesha, hunyenyekeza na kutia nguvu.

“Furaha ya Bwana ndiyo nguvu zenu” haimaanishi kuipuuza dhambi. Inamaanisha kuwa furaha ya neema ya Mungu, rehema yake ya agano na uwepo wake unaorejesha hutupa nguvu za kutubu, kutii na kusherehekea.

4.4 Utii ni Tunda la Kusikia

Watu wanaigundua Sikukuu ya Vibanda na kisha wanaisherehekea. Huu ndio mwendo wa kweli wa kushughulika na Maandiko: kusoma, kuelewa, kuitikia na kutii. Neno halijakamilisha kazi yake ndani yetu mpaka liwe uaminifu unaoonekana.

Sura hii inaelekeza mbele kwenye huduma ya Yesu, anayeishi Torati kama Israeli mwaminifu, anawatangazia maskini habari njema, anawakusanya wasikilizaji kuuzunguka ufalme wa Mungu, na kufundisha kuwa mwenye hekima huyasikia maneno yake na kuyatenda [Mt. 7:24–27]. Pia inaelekeza kwa Roho anayeandika mafundisho ya Mungu si katika magombo tu, bali moyoni [Yer. 31:31–34; Eze. 36:26–27].

05

5.0 Matumizi Katika Maisha

• Kusanyikeni kulizunguka Neno kwa makusudi. Ufanyaji upya huanza watu wa Mungu wanapokuwa wasikilizaji makini tena.

• Heshimu kusoma na kufafanua. Usitosheke na sauti ya dini isiyo na ufahamu. Tafuta maana ya andiko.

• Ruhusu Neno lifunue na kuponya. Machozi yanaweza kuwa sehemu ya ufanyaji upya, lakini usiishie katika huzuni. Ruhusu rehema ya Mungu ikuongoze katika furaha takatifu.

• Ifanye furaha iwe ya ukarimu. Wapelekee sehemu wale ambao hawakuandaliwa. Sherehe ya kweli inawapa nafasi wahitaji.

• Geuza ufahamu kuwa utii. Usiulize tu, “Hili lina maana gani?” Pia uliza, “Sasa tunapaswa kufanya nini?”

• Rejesha midundo mitakatifu. Maandiko yaunde kalenda, milo, mikusanyiko, pumziko, ibada na desturi za jumuiya.

• Kumbuka simulizi lako la jangwani. Kama Israeli ndani ya vibanda, kumbuka kuwa maisha hayategemezwi na makao ya kudumu, bali na uwepo mwaminifu wa Mungu.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Je, unaishi ndani ya miundo iliyojengwa upya huku ukilipuuza Neno linaloufanya moyo upya?

2. Maandiko yanapofunguliwa, unasikiliza kwa makini, kujitetea, kuchoka au kuwa na njaa?

3. Ni wapi Neno la Mungu limekushawishi kuhusu dhambi hivi karibuni, na huzuni hiyo inaweza kugeukaje kuwa furaha ya uaminifu?

4. Ni nani anayehitaji kupokea “sehemu” kutoka katika sherehe yako—chakula, faraja, ukarimu wa nyumbani au msaada wa vitendo?

5. Ni ukweli gani wa Maandiko unaohitaji kutoka katika ufahamu na kuingia katika utii unaoonekana juma hili?

07

7.0 Sala ya Mwitikio

Bwana Mungu wa mbinguni, Msemaji wa rehema ya agano, kifungue Kitabu tena katikati yetu.

Tufanye watu wanaosikiliza. Tupe masikio makini, mioyo minyenyekevu na akili zinazotafuta ufahamu.

Neno lako linapofunua dhambi yetu, usituruhusu tukimbie. Linapoleta machozi, usituruhusu tuzame katika kukata tamaa. Linapotangaza rehema, tufundishe kufurahi kwa nguvu takatifu.

Furaha ya Bwana iwe ujasiri wetu. Meza zetu ziwe za ukarimu. Ibada yetu iwe utii. Kalenda, nyumba, tabia na jumuiya zetu ziundwe na mafundisho yako.

Jenga ndani yetu kile ambacho kuta haziwezi kujenga. Liandike Neno lako moyoni mwetu. Utuumbe tuwe watu ambao maisha yao ni kama uwanja ulio wazi ambako sauti yako inasikika, rehema yako inapokelewa na furaha yako inashirikiwa.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Neno lililo hai, Mwisraeli mwaminifu, Hekalu la kweli na Bwana anayewakusanya watu wake katika furaha. Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Nehemia 8 inamalizika kwa furaha kuu, kusomwa kwa Maandiko na kuadhimishwa kwa Sikukuu ya Vibanda. Lakini furaha haiondoi hitaji la maungamo. Katika Nehemia 9, watu wanakusanyika tena—safari hii kwa kufunga, kuvaa magunia na kujitia udongo vichwani. Neno lililoleta furaha sasa litawaongoza katika sala ndefu ya kuungama kupitia historia.

Mwendo unaendelea: gombo linafunguliwa, ufahamu unaamka, furaha inatia nguvu, utii unaanza, na maungamo yanaifanya kazi ya ufanyaji upya iingie ndani zaidi.

Watu wameisherehekea rehema ya Mungu. Sasa watasema ukweli kuhusu dhambi yao.

09

9.0 Bibliografia

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.