Uchambuzi wa Nehemia 9: Rehema Katika Simulizi Ndefu — Wakati Kuungama Kunapokumbuka Uaminifu wa Mungu

01

1.0 Utangulizi

Kuna nyakati ambapo jumuiya lazima iache kujificha na iseme ukweli. Si ukweli wa vipande. Si ukweli uliopangwa kulinda sifa. Si ukweli unaowalaumu mababu huku ukisamehe kizazi cha sasa. Ukweli wote. Ukweli wa simulizi ndefu. Ukweli wa wema wa Mungu na uasi wa mwanadamu ukiwa umesimama pamoja.

Nehemia 9 inakuja baada ya furaha ya Nehemia 8. Watu wameisikia Torati, wakaielewa, wakalia, wakafurahi, wakashirikiana chakula na kuisherehekea Sikukuu ya Vibanda. Lakini furaha haijaondoa hitaji la maungamo. Neno lililowatia nguvu sasa linawaongoza ndani zaidi. Wanakusanyika kwa kufunga, kuvaa magunia na kujitia udongo vichwani. Wanasoma tena Maandiko. Kisha wanaungama—si dhambi binafsi tu, bali kushindwa kwa muda mrefu kwa watu wao katika agano.

Sura hii inauliza swali linalochunguza moyo: Watu wa Mungu wanawezaje kuungama dhambi bila kupoteza tumaini?

Andiko hili linahusu furaha inayogeuka kuwa maungamo ya kweli, kwa sababu ufanyaji upya unaodumu unahitaji watu waikumbuke rehema ya Mungu pamoja na uasi wa moyo wa mwanadamu.

Nehemia 9 ni mojawapo ya sala kuu za kihistoria katika Biblia. Inasimulia upya habari ya Israeli kuanzia uumbaji, Ibrahimu, Kutoka, Sinai, jangwa, nchi, waamuzi, wafalme, manabii, uhamisho na dhiki yao ya wakati huo. Lakini hii si historia ya kukidhi udadisi. Ni historia iliyogeuka kuwa ibada. Ni kumbukumbu iliyogeuka kuwa toba. Ni teolojia iliyopiga magoti.

02

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Nehemia 9 ni sehemu ya mwendo wa ufanyaji upya wa kiroho wa Nehemia 8–10. Katika sura ya 8, Ezra aliisoma Torati hadharani, Walawi wakaeleza maana yake, na watu wakaitikia kwa machozi pamoja na furaha takatifu. Kisha waliisherehekea Sikukuu ya Vibanda, wakikumbuka jinsi Mungu alivyowategemeza jangwani. Sasa, siku ya ishirini na nne ya mwezi huohuo, watu wanakusanyika tena kwa ajili ya maungamo [Neh. 9:1].

Wakati huu ni muhimu. Mwezi wa saba ulijaa kumbukumbu takatifu [Law. 23]. Kupitia Sikukuu ya Vibanda, watu wameishi tena sehemu ya simulizi la Israeli jangwani. Sasa wanaifasiri hali yao ya wakati huo kwa njia ya simulizi lote la agano. Wamerudi nchini, lakini hawako huru kikamilifu. Wanaishi chini ya utawala wa Uajemi. Nchi inazaa matunda, lakini sehemu kubwa ya faida yake inakwenda kwa wafalme wa kigeni [Neh. 9:36–37]. Kurudi kumetokea, lakini kivuli cha uhamisho bado kimetanda juu ya maisha yao.

Kifasihi, sura ina sehemu mbili kuu. Aya 1–5 zinaeleza kusanyiko: kufunga, kujitenga, kusoma Torati, kuungama, kuabudu na Walawi kuwaita watu wamhimidi Bwana. Aya 6–37 zina sala ndefu inayopita katika historia ya Israeli na kurudia kulinganisha uaminifu wa Mungu na kutokuwa waaminifu kwa Israeli. Kisha aya ya 38 inakuwa daraja kuelekea ahadi ya agano ya sura ya 10.

Sala imejaa Maandiko. Inarudia Mwanzo, Kutoka, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Yoshua, Waamuzi, Wafalme, Mambo ya Nyakati na manabii. Watu wanajifunza kujiona ndani ya simulizi la Biblia. Maungamo yao si hisia ya hatia isiyo wazi; ni kumbukumbu ya agano.

Ndani ya simulizi kubwa la Ezra–Nehemia, sura hii inafunua maumivu yaliyo katikati ya kitabu. Mungu amewarudisha watu wake nyumbani, lakini mioyo yao bado inahitaji kujengwa upya. Kuta zinaweza kukamilika. Sikukuu zinaweza kusherehekewa. Lakini watu wasipoukabili mtindo wa zamani wa uasi, urejesho wao utaendelea kuwa dhaifu.

03

3.0 Kutembea Katika Andiko

3.1 Furaha Inapoongoza Kwenye Maombolezo ya Kweli [Nehemia 9:1–3]

Watu wanakusanyika kwa kufunga, magunia na udongo vichwani mwao [Neh. 9:1]. Hizi ni ishara za nje za huzuni, unyenyekevu na toba. Furaha ya sura ya 8 haikuwa sherehe nyepesi. Imefungua mlango wa ukweli wa ndani zaidi.

Wana wa Israeli wanajitenga na wageni na kusimama wakiungama dhambi zao pamoja na maovu ya baba zao [9:2]. Kujitenga huku kunapaswa kusomwa ndani ya masuala ya agano ya Ezra–Nehemia, ambako utambulisho, ibada na utii viko chini ya shinikizo. Kusudi si kiburi cha kikabila, bali uwazi wa agano. Watu wanauliza wao ni nani mbele za Mungu na uaminifu unawataka nini sasa.

Wanatumia robo ya siku wakisoma katika Kitabu cha Torati, na robo nyingine wakiungama na kuabudu [9:3]. Maandiko na maungamo ni ndugu. Neno linafunua ukweli; maungamo yanauitikia ukweli. Ibada inazuia maungamo yasianguke katika kukata tamaa, kwa sababu Mungu anayefunua dhambi ndiye pia Mungu ambaye rehema yake inalidumisha simulizi.

3.2 Ibada Inapoanza na Muumba [Nehemia 9:4–6]

Walawi wanawaita watu wasimame na kumhimidi Bwana tangu milele hata milele [Neh. 9:5]. Kabla hawajasimulia dhambi ya Israeli, wanalibariki jina la Mungu. Hili ni muhimu. Maungamo ya kibiblia hayaanzi na kujichukia, bali na ibada.

Sala inaanza na uumbaji: “Wewe ndiwe Bwana, wewe peke yako; wewe ulizifanya mbingu, mbingu za mbingu, na jeshi lake lote, nchi na vitu vyote vilivyomo” [9:6]. Mungu wa Israeli si mungu wa kabila aliyefungiwa katika mji mmoja. Yeye ni Muumba wa mbingu na nchi. Majeshi ya mbinguni yanamwabudu. Uhai wote unamtegemea.

Mwanzo huu unaliweka simulizi la Israeli ndani ya simulizi kubwa la uumbaji. Mungu aliyemwita Ibrahimu ndiye Mungu aliyeviumba vitu vyote. Mungu aliyewarudisha wahamishwa nyumbani ndiye Mungu anayevitegemeza vyote. Kwa hiyo maungamo yanafanywa mbele za Bwana wa kila kitu.

3.3 Agano Linapoanza na Neema [Nehemia 9:7–8]

Sala inatoka kwenye uumbaji na kumfikia Ibrahimu. Mungu alimchagua Abramu, akamtoa Uru, akampa jina Ibrahimu, akauona moyo wake kuwa mwaminifu, na akafanya agano la kuwapa wazao wake nchi [Neh. 9:7–8].

Mkazo uko kwenye hatua ya Mungu. Mungu alichagua. Mungu alitoa. Mungu alipa jina. Mungu alifanya agano. Mungu alitimiza. Simulizi la Israeli linaanza kwa neema kabla halijawa amri. Utii wa agano daima ni mwitikio kwa rehema iliyotangulia.

Sala inasema, “Umetimiza maneno yako; maana wewe u mwenye haki” [9:8]. Haki ya Mungu hapa ni uaminifu kwa agano. Anatenda alichosema. Anatimiza ahadi hata vizazi vinapojikwaa. Watu wanaungama kutoka ndani ya simulizi linaloshikiliwa pamoja na uaminifu wa Mungu.

3.4 Rehema ya Kutoka Inapokutana na Uasi wa Jangwani [Nehemia 9:9–21]

Kisha sala inasimulia upya habari ya Kutoka. Mungu aliiona taabu katika Misri, akasikia kilio kwenye Bahari ya Shamu, akafanya ishara dhidi ya Farao, akaigawanya bahari na kuwaongoza watu wake kwa wingu na moto [Neh. 9:9–12]. Lugha hii inarudia simulizi la msingi la ukombozi wa Israeli [Kut. 1–15].

Kisha inakuja Sinai. Mungu alishuka, akanena kutoka mbinguni, akatoa hukumu za adili, sheria za kweli, amri na maagizo mema, Sabato na mkate kutoka mbinguni [Neh. 9:13–15]. Torati haionyeshwi kuwa mzigo wa kifo, bali mafundisho mema kutoka kwa Mkombozi.

Lakini Israeli walijibu kwa kiburi, shingo ngumu, kutokutii, kusahau na kutamani kurudi utumwani [9:16–17]. Walitengeneza ndama wa dhahabu na kufanya makufuru makuu [9:18]. Sala haipunguzi uzito wa dhambi.

Hata hivyo, kiitikio cha rehema kinang'aa: “Lakini wewe u Mungu uliye tayari kusamehe, mwenye neema, mwenye huruma, si mwepesi wa hasira, u mwingi wa rehema” [9:17]. Hata baada ya ndama, Mungu hakuwaacha. Nguzo ilibaki. Mana iliendelea. Maji yalitiririka. Mavazi hayakuchakaa. Miguu haikuvimba [9:19–21].

Hiki ndicho kiini cha sura: uasi wa mwanadamu una ukaidi, lakini rehema ya Mungu ina uthabiti wa ndani zaidi.

3.5 Nchi Iliyotolewa Inapokuwa Neema Iliyosahaulika [Nehemia 9:22–31]

Sala inaendelea na ushindi pamoja na makazi katika nchi. Mungu alitoa falme, mataifa na nchi, akawazidisha watoto kama nyota na kuwaingiza katika urithi wenye utajiri [Neh. 9:22–25]. Waliteka miji yenye ngome, wakafurahia nyumba zilizojaa vitu vizuri, visima, mashamba ya mizabibu, mizeituni na miti ya matunda. Walikula, wakashiba, wakanenepa na kujifurahisha katika wema mkuu wa Mungu [9:25].

Lakini wingi ukageuka kuwa kusahau. “Walakini hawakutii, bali walikuasi” [9:26]. Waliitupa sheria ya Mungu nyuma yao na kuwaua manabii waliowaonya. Matokeo yakawa kukandamizwa na maadui [9:27].

Mzunguko unafanana na Waamuzi: uasi, kukandamizwa, kulia, kuokolewa na kurudi tena dhambini [9:27–28]. Mungu aliwaokoa mara nyingi kwa kadiri ya rehema zake, lakini walirudi tena na tena kutenda maovu. Sala inalitamka janga la neema iliyopokelewa lakini isiyothaminiwa.

Mungu aliwaonya kwa Roho wake kupitia manabii [9:30]. Hii ni kauli nzuri na ya kutisha. Neno la kinabii halikuwa ukosoaji wa kibinadamu tu; lilikuwa Roho akiwaita watu. Lakini hawakusikiliza. Kwa hiyo Mungu akawatia mikononi mwa mataifa ya nchi [9:30]. Hata hivyo, kwa rehema zake nyingi, hakuwakomesha kabisa [9:31].

Hukumu ilikuja, lakini rehema ilihifadhi mabaki.

3.6 Wakati wa Sasa Unaposimama Chini ya Uzito wa Zamani [Nehemia 9:32–37]

Sasa sala inageukia wakati wao: “Basi sasa, Ee Mungu wetu, Mungu mkuu, mwenye uweza, na wa kuogofya, mwenye kulishika agano na rehema...” [Neh. 9:32]. Hili linarudia sala ya kwanza ya Nehemia [Neh. 1:5]. Watu wanamwomba Mungu asiione kuwa ndogo taabu yote iliyowapata wafalme, wakuu, makuhani, manabii, baba zao na watu wote [9:32].

Wanaungama kuwa Mungu amekuwa mwenye haki katika yote yaliyowapata: “Maana wewe umetenda kwa uaminifu, lakini sisi tumetenda mabaya” [9:33]. Hii ni mojawapo ya kauli zilizo wazi zaidi za maungamo ya agano katika Biblia. Hawamshtaki Mungu kwa dhuluma. Wanakubali kuwa wafalme, viongozi, makuhani na baba zao hawakuitii Torati [9:34].

Kisha inakuja hali ya wakati huo yenye maumivu: “Tazama, sisi tu watumwa leo” [9:36]. Wako nchini, lakini si watawala huru wa nchi. Matunda ya nchi yanakwenda kwa wafalme ambao Mungu amewaweka juu yao kwa sababu ya dhambi zao [9:37]. Wamo katika dhiki kubwa.

Hili ndilo jeraha la Ezra–Nehemia. Kurudi kumetokea, lakini si utimilifu wa tumaini la kinabii. Watu wako nyumbani, lakini bado chini ya utawala wa kigeni. Mji una kuta, lakini uhuru wa ndani zaidi haujafika kikamilifu. Simulizi linatamani ukombozi mkubwa zaidi.

3.7 Maungamo Yanapoelekea Kwenye Ahadi ya Agano [Nehemia 9:38]

Sura inamalizika kwa uamuzi: “Na kwa sababu ya hayo yote twaweka agano la hakika, na kuliandika” [Neh. 9:38]. Maungamo hayakusudiwi kuyeyuka katika hisia. Yanaelekea kwenye kujitoa kwa vitendo.

Viongozi, Walawi na makuhani wanatia mihuri yao. Hivi karibuni watu wataahidi utii mahususi katika sura ya 10. Kama utii wao utadumu ni swali lingine, lakini mwendo wao ni sahihi: Maandiko yanaongoza kwenye maungamo; maungamo yanaongoza kwenye kujitoa katika agano.

Toba ya kweli huuliza, “Ni nini lazima kibadilike sasa?”

04

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

4.1 Maungamo Lazima Yatie Mizizi Katika Tabia ya Mungu

Nehemia 9 haianzi na kushindwa kwa Israeli, bali na utukufu wa Mungu. Mungu ni Muumba, Mfanya-agano, Mkombozi, Mtoa-Torati, Mpaji, Msamehevu, Mtegemezaji na Mwamuzi mwaminifu. Hili linalinda maungamo dhidi ya kukata tamaa.

Tukiungama dhambi bila kuiona rehema ya Mungu, tunaweza kuanguka. Tukizungumza kuhusu rehema bila kuungama dhambi, tunabaki juu juu. Maungamo ya kibiblia yanashikilia yote mawili pamoja.

4.2 Biblia Inatupa Kumbukumbu ya Kutubu

Sala inawafundisha watu namna ya kukumbuka. Hawaifasiri hali yao kwa hisia au siasa pekee. Wanaifasiri kwa Maandiko. Mwanzo, Kutoka, Sinai, jangwa, nchi, manabii na uhamisho vinakuwa sarufi ya maungamo yao.

Watu wa Mungu wanahitaji kumbukumbu ya kibiblia. Bila hiyo, tunayasoma vibaya maumivu na baraka zetu. Pamoja nayo, tunajifunza kusema: Mungu amekuwa mwaminifu; sisi mara nyingi tumekuwa na shingo ngumu; rehema ndiyo tumaini letu pekee.

4.3 Dhambi Inajirudia, Lakini Rehema ni ya Kina Zaidi

Sura inarudia kusema, “walikuasi,” “walitenda kwa kiburi,” “hawakutii.” Lakini pia inasema, “hukuwaacha,” “ukawapa Roho wako mwema,” “ukasikia,” “ukaokoa,” “wewe u mwenye neema na huruma.”

Lengo si kupunguza uzito wa dhambi. Ni kuukuza uvumilivu wa Mungu. Bwana haachi kusudi lake la agano hata watu wake wanapotanga. Hili linatuandaa kuuona utimilifu wa rehema katika Kristo, anayeingia katika simulizi la Israeli akiwa Mwaminifu na kubeba kushindwa kwa agano ili kuleta ufanyaji upya ulio ndani zaidi.

4.4 Kurudi Hakutoshi Bila Mabadiliko ya Moyo

Nehemia 9 inataja jeraha kuu la Ezra–Nehemia. Watu wamerudi nchini lakini bado wako katika dhiki. Wana kuta, lakini wanabaki watumwa chini ya wafalme wa kigeni. Wana Maandiko, lakini wanahitaji utii. Wana maungamo, lakini wanahitaji mioyo iliyobadilishwa.

Tamaa hii inaelekeza kwenye ahadi za Yeremia na Ezekieli: agano jipya, moyo mpya, Roho mpya na sheria ya Mungu iliyoandikwa ndani [Yer. 31:31–34; Eze. 36:26–27]. Sura inatuacha tukiomba ufanyaji upya ulio ndani zaidi ya nadhiri za hadharani.

05

5.0 Matumizi Katika Maisha

• Ruhusu Maandiko yakufundishe kuungama. Usiungame kwa hisia pekee. Ruhusu Neno la Mungu litaje dhambi, rehema, agano na tumaini.

• Anza na tabia ya Mungu. Toba ya kweli inawezekana unapokumbuka kuwa Mungu ni mwenye neema na huruma, si mwepesi wa hasira, na ni mwingi wa upendo thabiti.

• Sema ukweli wa simulizi lote. Usiungame matendo yaliyotengwa tu, bali pia mitindo, historia, mazoea na kukataa kusikiliza kunakorudiwa.

• Jihusishe ndani ya simulizi. Epuka maungamo yanayowalaumu vizazi vya nyuma au watu wengine pekee. Jifunze kusema, “Tumetenda dhambi.”

• Ruhusu rehema iongoze kwenye mabadiliko. Maungamo yaelekee kwenye utii halisi, mahusiano yaliyotengenezwa, haki iliyorejeshwa na kujitoa upya kwa Mungu.

• Usichanganye kurudi na uhuru. Unaweza kuwa umerudi mahali sahihi kwa nje huku bado ukihitaji ufanyaji upya wa ndani.

• Kumbuka kwamba Mungu hawaachi watu wake. Hata nidhamu inapokuwa halisi, rehema inaacha mlango wa kurudi wazi.

06

6.0 Maswali ya Kutafakari

1. Ni sehemu gani ya simulizi lako inayohitaji kusimuliwa upya katika nuru ya uaminifu wa Mungu badala ya aibu pekee?

2. Ni wapi unaona mitindo inayorudiwa ya uasi, kusahau au ugumu wa kiroho katika maisha au jumuiya yako?

3. Mungu ameonyeshaje rehema hata wakati wewe au jumuiya yako mliposhindwa kusikiliza?

4. Je, uko tayari kuungama, “Tumetenda dhambi,” au mara nyingi unaungama dhambi za wengine?

5. Ni kujitoa gani kwa vitendo katika agano kunakopaswa kukua kutoka katika maungamo yako?

07

7.0 Sala ya Mwitikio

Bwana Mungu wa mbinguni, Muumba wa vitu vyote na Mlinzi wa rehema ya agano, tunasimama mbele zako kwa mikono iliyo wazi na mioyo inayosema kweli.

Wewe umekuwa mwaminifu. Mara nyingi sisi tumesahau. Umetupa mkate kutoka mbinguni, nasi tumenung'unika jangwani. Umetoa maneno mema, nasi tumegeuza masikio yetu. Umetuma maonyo, nasi tumezitumainia tamaa zetu.

Hata hivyo, hukuwaacha watu wako. Ulibaki mwenye neema na huruma, si mwepesi wa hasira, na mwingi wa upendo thabiti.

Tufundishe kukumbuka kwa usahihi. Tufundishe kuungama bila kujificha. Tufundishe kuhuzunika bila kukata tamaa. Tufundishe kuipokea rehema bila kufanya amani na dhambi.

Liandike Neno lako ndani zaidi ya kumbukumbu. Liandike moyoni mwetu. Kwa Roho wako, tufanye watu ambao hawarudi tu nchini, wala kujenga kuta, wala kutia sahihi agano, bali wanakupenda kwa moyo wote na kutembea katika njia zako kwa furaha.

Kwa njia ya Yesu Kristo, Mwana mwaminifu, Israeli wa kweli na rehema ya Mungu iliyofanyika mwili. Amina.

08

8.0 Dirisha la Kinachofuata

Nehemia 9 inamalizika maungamo yakigeuka kuwa kujitoa. Watu wamekumbuka simulizi ndefu: uumbaji, agano, Kutoka, jangwa, nchi, uasi, hukumu, rehema na dhiki yao ya sasa. Sasa wataweka majina yao kwenye ahadi iliyoandikwa.

Katika Nehemia 10, toba inakuwa mahususi. Watu watajitoa kuishi maisha yaliyoundwa na Torati: uaminifu katika ndoa, utii wa Sabato, kuitegemeza hekalu, sadaka, zaka na wajibu wa agano.

Mwendo unaendelea: Maandiko yanaamsha ufahamu, ufahamu unazaa maungamo, maungamo yanaongoza kwenye agano, na agano lazima liwe utii unaoishi.

Sasa swali linakuwa: Je, watu wataishi yale waliyoomba?

09

9.0 Bibliografia

Boda, Mark J. Praying the Tradition: The Origin and Use of Tradition in Nehemiah 9. Berlin: de Gruyter, 1999.

Clines, David J. A. Ezra, Nehemiah, Esther. New Century Bible Commentary. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

Kidner, Derek. Ezra and Nehemiah. Tyndale Old Testament Commentaries. Downers Grove: InterVarsity Press, 1979.

Throntveit, Mark A. Ezra-Nehemiah. Interpretation. Louisville: John Knox Press, 1992.

Williamson, H. G. M. Ezra, Nehemiah. Word Biblical Commentary 16. Waco: Word Books, 1985.

Williamson, H. G. M. Ezra and Nehemiah. Old Testament Guides. Sheffield: JSOT Press, 1987.

Yamauchi, Edwin M. “Ezra-Nehemiah.” Katika The Expositor’s Bible Commentary, toleo lililorekebishwa. Grand Rapids: Zondervan, 2010.