Wanadamu Hubeba Sura ya Mungu: Sababu Kumi…

Je, sisi ni wanyama wenye akili tu, au viumbe tuliokabidhiwa hadhi takatifu?

Utangulizi

Ikiwa thamani ya mwanadamu inategemea akili, nguvu, au kujitegemea, nini hutokea uwezo huo unapopungua?

Ni nini kinacholinda mtoto mchanga, mfungwa, mgeni, na mgonjwa ambaye hawezi tena kukumbuka jina lake?

Pembeni ya kitanda cha hospitali, vipimo tunavyotumia kumpa mtu umuhimu hunyamaza. Mgonjwa hawezi tena kufanya kazi, kutatua tatizo, kumtambua mpendwa wake, au kuzungumza. Lakini familia inatengeneza shuka yake, inamwita kwa jina, na kukataa kusema, “Sasa kuna mtu pungufu hapa.” Uhakika huo unatoka wapi?

Imani ya Kikristo hujibu kwa moja ya madai makubwa zaidi ya Maandiko: kila mwanadamu amebeba sura ya Mungu (Mwanzo 1:26–28). Maneno hayo hayamaanishi Mungu ana mwili wenye umbo la mwanadamu, wala kwamba ndani yetu kuna kipande cha uungu. Hayakatai pia uhusiano wetu wa kibiolojia na viumbe wengine. Tumeumbwa kwa udongo; tunategemea pumzi, chakula, jamii, na rehema ya Mungu. Sura ya Mungu ni hadhi tunayopewa na wito tunaokabidhiwa.

Mara nyingi Wakristo wamelikiri fundisho hili kwa midomo kuliko walivyoliishi. Wamezungumza kuhusu sura ya Mungu huku wakivumilia utumwa, ubaguzi wa rangi, ukatili, unyanyasaji wa wanawake, na kuwadharau watu wenye ulemavu. Kushindwa huko hakulifanyi fundisho hili lisiwe muhimu. Kunaonyesha jinsi tunavyohitaji kulirudisha katikati. Sababu hizi kumi zinajenga hoja kwa pamoja: sisi ni viumbe wenye mwili ndani ya ulimwengu wa wanyama, lakini tumeitwa kuwakilisha utawala wa Mungu wenye hekima na upendo. Hadhi yetu ni takatifu kwa sababu tunaipokea, si kwa sababu tumeifikia.

1. Sura ya Mungu ni zawadi kabla haijawa mafanikio

Katika Mwanzo 1, mwanadamu hajazi fomu ya kuomba sura ya Mungu, hafanyi mtihani, wala hapandi ngazi mpaka kuifikia. Mungu anaitamka juu ya wanadamu: “Na tumfanye mtu kwa mfano wetu, kwa sura yetu” (Mwanzo 1:26–27). Kabla shamba la kwanza halijalimwa na mji wa kwanza haujajengwa, thamani ya mwanadamu inasimama juu ya uamuzi wa Mungu. Sura huanza na neema.

Mpangilio huo una maana. Ikiwa hadhi inapatikana kwa akili, uzalishaji, tabia njema, mali, au mamlaka, wenye nguvu watatengeneza kipimo kinachowaweka juu. Mmoja ataitwa aliyeendelea, mwingine mzigo. Mwanzo unakiondoa kipimo hicho mikononi mwetu. Sura ya Mungu si medali inayovaliwa na watu wachache waliofanikiwa. Ni jina la wito uliopewa familia nzima ya wanadamu.

Ujumbe wa Maisha: Thamani yako ya ndani kabisa si mshahara, alama ya mtihani, cheo, au sifa za hadharani. Inaanza kwa Mungu anayeyaita maisha ya mwanadamu uumbaji unaobeba sura yake.

2. Sura ya Mungu ni wito wa kifalme unaoonekana katika huduma

Mwanzo huweka “sura” karibu na agizo la kutawala viumbe wengine (Mwanzo 1:26–28). Kwa hiyo, katika simulizi la Biblia, sura si tabia isiyoonekana iliyohifadhiwa mahali ndani yetu. Ni utume. Wanadamu wamewekwa ili waakisi utunzaji wenye hekima wa Muumba ndani ya dunia, kama balozi anayemwakilisha mfalme katika eneo la mbali. Dunia nzima inakuwa mahali ambapo tabia ya Mungu inapaswa kuonekana.

Lakini kutawala kumetumiwa mara nyingi kuhalalisha ukandamizaji. Picha pana ya Biblia inasahihisha kosa hilo. Mungu anapotawala, anawapa viumbe chakula, anasikia kilio cha waliodhulumiwa, anawalinda wanyonge, na anahukumu ukatili (Zaburi 72:1–14; Zaburi 145:8–16). Adamu anawekwa bustanini kuitumikia na kuilinda, si kuichuna mpaka ibaki tupu (Mwanzo 2:15). Mamlaka inayowaponda dhaifu inampinga Mungu inayodai kumwakilisha.

Ujumbe wa Maisha: Kubeba sura ya Mungu si ruhusa ya kusimama juu ya uumbaji ukiwa na mjeledi; ni wito wa kusimama ndani yake ukiwa na wajibu.

3. Uhusiano wetu na wanyama haufuti wito wetu

Kibiolojia, wanadamu ni sehemu ya ulimwengu wa wanyama. Ushahidi wa visukuku, maumbile ya mwili, na vinasaba unatuweka kati ya jamii ya primates na kutuunganisha na nyani wakubwa kupitia asili ya pamoja.[^1] Maandiko nayo hayatufanyi kuwa viumbe wa malighafi nyingine: wanyama na wanadamu wameumbwa kutoka ardhini na wote wanategemea pumzi ya Mungu inayotoa uhai (Mwanzo 2:7, 19; Zaburi 104:27–30). Sisi ni watu wa udongo, si malaika waliovaa ngozi.

Wengine huogopa kwamba historia ya mageuzi inawafanya wanadamu kuwa “wanyama tu.” Lakini neno tu tayari ni hukumu ya kifalsafa ambayo biolojia haiwezi kuithibitisha. Kueleza asili ya miili yetu hakumalizi swali kama Mungu anaweza kuwaita viumbe wenye miili waingie katika agano, wajibu, na ushirika naye. Mtoto anayekua tumboni hapunguki kuwa zawadi kwa sababu tiba inaweza kueleza hatua za ukuaji wake. Vivyo hivyo, maelezo ya mchakato wa kibiolojia hayawezi peke yake kuamua maana ya kitheolojia ya kiumbe anayezaliwa kupitia mchakato huo. Baraza la Taifa la Sayansi la Marekani linakiri kwamba kukubali mageuzi kunaweza kuendana na imani ya kidini.[^2]

Ujumbe wa Maisha: Huna haja ya kuikana ardhi iliyo chini ya miguu yako ili kuupokea wito ambao Mungu anautamka juu yako.

4. Sura ya Mungu ni ya familia nzima ya wanadamu kwa usawa

Mwanzo unasema mara moja kwamba Mungu aliwaumba wanadamu, “mwanamume na mwanamke,” kwa sura yake (Mwanzo 1:27). Hakuna jinsia iliyopewa sehemu kubwa zaidi. Baadaye Maandiko yanapanua upeo: wanadamu wana Muumba mmoja, mataifa yanashiriki asili moja, na familia ya Mungu iliyokombolewa inakusanya watu kutoka kila kabila, lugha, jamaa, na taifa (Matendo 17:26; Ufunuo 7:9–10). Tofauti ni halisi, lakini haipaswi kuwa ngazi ya kupimia thamani.

Historia inaonyesha jinsi rangi ya ngozi, kabila, tabaka, uraia, elimu, na mali vinavyogeuzwa kwa urahisi kuwa uzio unaozunguka hadhi. Sura ya Mungu inautoboa uzio huo. Mgeni kwenye kizuizi cha barabarani, mkimbizi mpakani, na mfanyakazi mwenye lafudhi tusiyoizoea hahitaji kwanza kufanana nasi ndipo astahili haki. Lugha ya kisasa ya hadhi sawa ya binadamu—kama inavyoelezwa katika Kifungu cha Kwanza cha Tamko la Kimataifa la Haki za Binadamu—inaendana na msukumo huu wa kimaadili, hata kama watu hutofautiana kuhusu msingi wake wa mwisho.[^3]

Ujumbe wa Maisha: Popote jamii inapogawanya watu kuwa wanadamu zaidi na wanadamu pungufu, sura ya Mungu husimama kama maandamano matakatifu.

5. Thamani ya mwanadamu haiwezi kupimwa kwa uwezo

Akili, lugha, ubunifu, na ufahamu wa mema na mabaya ni vipawa vya kushangaza. Vinaweza kutusaidia kuelewa namna sura ya Mungu inavyoonekana katika maisha, lakini haviwezi kuwa msingi salama wa hadhi. Mtoto mchanga hafikiri kama mtu mzima. Mtu aliyelala hafanyi uamuzi wa kimaadili. Jeraha la ubongo au ugonjwa wa kusahau unaweza kuondoa maneno na kumbukumbu. Ikiwa uwezo ndio unaotengeneza hadhi, thamani ya mtu itapanda na kushuka pamoja na taarifa ya daktari.

Mwanzo unaifunga thamani yetu katika zawadi ya Mungu kwa wanadamu, si katika alama anazopewa kila mtu. Hilo linawalinda wale ambao uwezo wao unatofautiana na kile jamii inachoita kawaida. Mkataba wa Haki za Watu wenye Ulemavu unazungumzia “hadhi ya asili” ya watu wenye ulemavu na ushiriki wao kamili na sawa katika haki za binadamu.[^4] Jumuiya za Kikristo zinapaswa kuwa miongoni mwa sehemu za kwanza ambako hadhi hiyo inaonekana: milango inayofikika, usikivu wenye subira, nafasi ya uongozi, na utunzaji usiochanganya kutegemea msaada na kushindwa kuwa mtu kamili.

Ujumbe wa Maisha: Mtu hapunguki kuwa mtakatifu akili inapopungua kasi, mwili unapodhoofika, au msaada unapohitajika.

6. Sura ya Mungu huishi katika mahusiano, si upweke

Biblia inapotaja sura kwa mara ya kwanza, inazungumza juu ya wanadamu kwa wingi na kuhusu mwanamume na mwanamke pamoja (Mwanzo 1:26–27). Hakuna mtu mmoja anayeweza kuonyesha peke yake kila jambo ambalo wanadamu wameitwa kuliakisi. Tunakuwa sisi kupitia mahusiano ambayo hatukuyatengeneza: mtoto hupokea lugha kutoka kwa wengine, mkulima hutegemea mvua na majirani, na hata mfikiri anayejitegemea zaidi anaishi kwa maarifa aliyopokea kutoka kwa jamii.

Hii haimaanishi kila uhusiano ni mwema. Familia hujeruhi, jamii hutenga, na umati unaweza kukuza uovu. Lakini jibu si mtu aliyejifungia ambaye hamdaiwi chochote na yeyote. Mungu wa Utatu anayefunuliwa katika simulizi la Kikristo ni upendo, na Yesu anakusanya familia mpya ambamo wageni wanakuwa ndugu (Yohana 17:20–23; Wagalatia 3:28). Sura hukomaa kupitia upendo wa kweli, uwepo mwaminifu, msamaha, mipaka yenye afya, na kuhudumiana.

Ujumbe wa Maisha: Hadhi takatifu ni ya mtu binafsi, lakini si mali ya kujifungia; inakuita uwe jirani.

7. Uwezo wa kufanya maamuzi hutufanya tuwajibike

Wanadamu hawajibu vichocheo tu. Tunatafakari, tunaahidi, tunasaliti, tunatubu, tunarekebisha, na kuuliza kama matendo yetu ni ya haki. Biolojia na utamaduni huathiri kila uamuzi, wakati mwingine kwa nguvu sana. Lakini maisha ya kawaida bado yanategemea imani kwamba sababu na uchaguzi vina maana. Tunasifu ujasiri, tunafichua rushwa, tunawafundisha watoto, na kuwawajibisha viongozi kwa sababu tunaamini watu wanaweza kuitikia kweli na wajibu.

Sura ya Mungu inaweka maisha hayo ya kimaadili ndani ya upeo mpana. Wanadamu wamekabidhiwa amana, nao watajibu kwa namna walivyotumia mamlaka, miili yao, ardhi, maneno, na majirani (Mwanzo 4:9–10; Mika 6:8; Warumi 14:12). Uwajibikaji lazima uambatane na huruma: majeraha ya ndani, kulazimishwa, ugonjwa, na uwezo uliopungua vinaweza kuathiri ukubwa wa hatia. Haki ya Biblia si ukali usioona mazingira. Hata hivyo, tukifuta kabisa uwezo wa kuwajibika, tutafuta pia kukiri, msamaha, kukua, na uwezekano wa kupata hekima.

Ujumbe wa Maisha: Maamuzi yako yana maana kwa sababu maisha yako ni amana; neema haipunguzi wajibu, bali inafungua mlango wa toba na kufanywa upya.

8. Ubunifu wa mwanadamu unaweza kuakisi ukarimu wa Muumba

Muda mfupi baada ya wanadamu kupewa utume, Mwanzo unasimulia bustani, familia, miji, muziki, uhunzi, na ufugaji (Mwanzo 2:15; 4:17–22). Kujenga utamaduni kunaweza kupindishwa kuwa kiburi na vurugu, kama Babeli inavyoonyesha. Lakini kunaweza pia kuhudumia uhai. Muuguzi anatengeneza utaratibu bora wa wagonjwa. Seremala anatengeneza meza ambayo familia itakula pamoja. Mwanamuziki anaipa huzuni wimbo. Mwanasayansi anagundua tiba. Kazi hiyo inaweza kuwa mwangwi mdogo wa ukarimu wa Mungu.

Si kazi inayolipwa au kusifiwa tu iliyo na maana. Kumlea mtoto, kutengeneza paa la jirani, kuandaa chakula, kusafisha chumba, kumfundisha mtu kusoma, na kupanda mti, vyote vinashiriki katika kuijenga dunia tunayoishi pamoja. Wala uzalishaji si kipimo cha thamani ya mfanyakazi; hadhi hutangulia kazi. Kazi ina maana kwa sababu wabeba-sura wanaweza kutoa nguvu na mawazo yao kwa upendo, si kwa sababu matokeo ya kazi yananunua ubinadamu wao.

Ujumbe wa Maisha: Tumia kile kilichowekwa mikononi mwako ili kuacha pembe moja ya ulimwengu wa Mungu ikiwa ya kweli zaidi, yenye matunda, na inayowakaribisha wengine.

9. Dhambi huharibu wito wa sura, lakini haifuti hadhi

Biblia haisemi kuhusu wanadamu kwa ndoto tamu. Kiumbe anayeandika wimbo wa kumbembeleza mtoto anaweza pia kubuni silaha. Kaini anamuua ndugu yake; falme zinawafanya watu matofali; wafalme wanaitumia miili ya wengine kama mali yao. Ikiwa sura ya Mungu ingemaanisha kwamba wanadamu huonyesha tabia ya Mungu bila kupotosha, historia ingeikanusha kabla hata chai ya asubuhi haijapoa.

Hata hivyo, Maandiko bado yanazungumzia sura baada ya uasi wa mwanadamu. Mauaji yanakatazwa kwa sababu mwanadamu ameumbwa kwa sura ya Mungu (Mwanzo 9:6), na Yakobo anakataa kuwahaani watu walioumbwa kwa mfano wake (Yakobo 3:9–10). Dhambi inauchafua utume, lakini haifuti haki ya mtu kulindwa. Hilo linazuia makosa mawili: kuwasifu wanadamu kana kwamba uovu si wa kweli, na kuwadharau kana kwamba maisha yao hayana thamani. Mkosaji bado anawajibika; aliyeumizwa bado ni mtakatifu; hakuna anayekuwa kitu cha kutumiwa.

Ujumbe wa Maisha: Uovu wa mwanadamu lazima uitwe kwa jina lake, lakini hakuna kosa linalotupa ruhusa ya kumtupa mtu kama taka.

10. Yesu anafunua na kurejesha ubinadamu wa kweli

Agano Jipya linamwita Yesu “mfano wa Mungu asiyeonekana” (Wakolosai 1:15) na kumwonyesha kama mwanadamu wa kweli ambaye utawala wake unaonekana katika upendo unaojitoa. Anawagusa waliotengwa kama najisi, anawakaribisha watoto, anakula na waliokataliwa, anakabiliana na mamlaka dhalimu, anawaosha wanafunzi miguu, na kuwasamehe wanaomsulubisha. Ndani yake, utukufu wa Mungu na ubinadamu uliokomaa vinakutana. Sura si ufafanuzi hewani tena; ina uso.

Yesu hatoi mfano wa kuiga tu. Kupitia kifo na ufufuo wake, Mungu anaanza kuufanya upya ubinadamu pamoja na uumbaji. Wale waliounganishwa na Kristo wanafanywa upya kwa mfano wa Muumba wao, na mwisho wao ni kufanana na Mwana (Warumi 8:29; Wakolosai 3:10; 2 Wakorintho 3:18). Ufufuo unaonyesha kwamba Mungu hautupi mwili na maisha ya mwanadamu. Anayaponya na kuyabadilisha. Tumaini la Kikristo si kutoroka ubinadamu, bali kuwa wanadamu kamili chini ya utawala wa Mungu wenye upendo.

Ujumbe wa Maisha: Mtazame Yesu ili umwone Mungu ambaye sura yake tunaibeba na ubinadamu ambao tunarejeshwa kuufikia.

Hitimisho na Wito

Je, sisi ni wanyama? Kibiolojia, ndiyo: ni viumbe wa udongo, tunaopumua, wenye historia iliyofungamana na uhai mwingine. Je, sisi ni wanyama wenye akili tu? Jibu la Kikristo ni hapana. Hakuna kifaa cha kisayansi kinachoweza kupima neno tu, kwa sababu hilo si hitimisho la biolojia. Ndani ya hali yetu ya kuwa viumbe, Maandiko yanaona zawadi na wito: Mungu amewaweka wanadamu kuakisi upendo wake wenye hekima, kuwalinda walio hatarini, kuitunza dunia, na kuwajibika kwa matumizi ya mamlaka.

Maono haya yanakataa kiburi na fedheha kwa wakati mmoja. Hatuwezi kuwadharau wanyama kana kwamba kushiriki nao uhai wa viumbe ni tusi. Wala hatuwezi kupanga wanadamu kwa akili, rangi, jinsia, afya, umri, cheo, au manufaa yao. Sura ni ya mtoto kabla ya mafanikio, ya mfungwa baada ya kosa, ya mgonjwa kumbukumbu zinapofifia, na ya adui ambaye ubinadamu wake tungependa kuusahau.

Chagua sehemu moja ambako hadhi inajaribiwa. Jifunze jina la mtu ambaye wengine hawamwoni. Rahisisha mlango kwa mwenye ulemavu. Kataa mzaha unaodhalilisha kabila, jinsia, ulemavu, au taifa. Msikilize mtoto. Mtembelee mgonjwa. Zungumza na mfanyakazi kwa heshima unayompa kiongozi. Fundisho la sura ya Mungu linaaminika linapoondoka ukurasa na kupata mwili katika namna tunavyoutazama uso wa mwanadamu.

Ombi

Mungu Muumba wetu, ulituumba kwa udongo na kutukabidhi sura yako. Utusamehe kwa kuwapima watu kwa mamlaka, manufaa, mwonekano, au kukubaliana nasi. Tufundishe kuona hadhi takatifu ndani ya mtoto, mgeni, aliyejeruhiwa, mkosaji, na aliyesahaulika. Utuumbe tufanane na Yesu, ili mamlaka yetu iwe huduma, maarifa yetu yawe hekima, na uhuru wetu uwe upendo. Amina.

Hadhi ya mwanadamu inatishiwa zaidi wapi katika jamii yako, na ni tendo gani la uaminifu linaweza kuanza kuilinda? Shiriki swali, uzoefu, au ushuhuda wako ili mazungumzo haya yakue na kuingia katika matendo.

Makala iliyopita: Uumbaji Unamshuhudia Mungu: Sababu Kumi za Kuamini Makala ijayo: Shauku ya Mwanadamu ya Kupata Maana: Sababu Kumi za Kuamini

Vyanzo Vilivyotumiwa

[^1]: Smithsonian Institution, Human Origins Program, “Introduction to Human Evolution” na “How Do We Know Humans Are Primates?”.

[^2]: National Academy of Sciences and Institute of Medicine, Science, Evolution, and Creationism (2008).

[^3]: Umoja wa Mataifa, Universal Declaration of Human Rights, Kifungu cha 1.

[^4]: Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa, Convention on the Rights of Persons with Disabilities, Kifungu cha 3.

Wanadamu Hubeba Sura ya Mungu: Sababu Kumi za Kuamini