Wanadamu Hubeba Sura ya Mungu

Utangulizi

Je, sisi ni wanyama wenye akili tu, au viumbe tuliokabidhiwa hadhi takatifu?

Ikiwa thamani ya mwanadamu inategemea akili, nguvu, au kujitegemea, nini hutokea uwezo huo unapopungua?

Ni nini kinacholinda mtoto mchanga, mfungwa, mgeni, na mgonjwa ambaye hawezi tena kukumbuka jina lake?

Utangulizi

Pembeni ya kitanda cha hospitali, vipimo tunavyotumia kumpa mtu umuhimu hunyamaza.

Mgonjwa anaweza asiweze tena kufanya kazi, kutatua tatizo, kumtambua mpendwa wake, au hata kuzungumza.

Lakini familia inamfunika vizuri, inamwita kwa jina, na inakataa kusema, “Sasa kuna mtu pungufu hapa.”

Uhakika huo unatoka wapi?

Imani ya Kikristo hujibu kwa moja ya madai makubwa zaidi ya Maandiko: kila mwanadamu hubeba sura ya Mungu (Mwanzo 1:26–28).

Maneno hayo hayamaanishi kwamba Mungu ana mwili wenye umbo la mwanadamu.

Wala hayakatai uhusiano wetu wa kibiolojia na viumbe wengine.

Tumeumbwa kutoka udongoni; tunategemea pumzi, chakula, jamii, na rehema ya Mungu.

Sura ya Mungu ni hadhi tunayopewa na wito tunaokabidhiwa.

Mara nyingi Wakristo wamelikiri fundisho hili kwa midomo kuliko walivyoliishi.

Wamezungumza kuhusu sura ya Mungu huku wakivumilia utumwa, ubaguzi wa rangi, ukatili, unyanyasaji wa wanawake, na kuwadharau watu wenye ulemavu.

Kushindwa huko hakulifanyi fundisho hili lisiwe muhimu.

Kunaonyesha jinsi tunavyohitaji kulirudisha katikati ya maisha yetu.

Sababu hizi kumi zinajenga hoja kwa pamoja: sisi ni viumbe wenye mwili ndani ya ulimwengu wa wanyama, lakini tumeitwa kuwakilisha utawala wa Mungu wenye hekima na upendo.

Hadhi yetu ni takatifu kwa sababu tumeipokea, si kwa sababu tumeifikia.

Sura ya Mungu ni zawadi kabla haijawa mafanikio

Katika Mwanzo 1, mwanadamu hajazi fomu ya kuomba sura ya Mungu, hafanyi mtihani, wala hapandi ngazi hadi aistahili.

Mungu anaitamka juu ya wanadamu:

“Na tumfanye mtu kwa mfano wetu, kwa sura yetu” (Mwanzo 1:26–27).

Kabla shamba la kwanza halijalimwa na mji wa kwanza haujajengwa, thamani ya mwanadamu tayari imesimama juu ya uamuzi wa Mungu.

Sura huanza na neema.

Mpangilio huo una maana kubwa.

Ikiwa hadhi inapatikana kwa akili, uzalishaji, tabia njema, mali, au mamlaka, wenye nguvu watatengeneza kipimo kinachowaweka juu.

Mmoja ataitwa mwenye thamani.

Mwingine ataitwa mzigo.

Mwanzo unaondoa kipimo hicho mikononi mwetu.

Sura ya Mungu si medali inayovaliwa na watu wachache waliofanikiwa.

Ni jina la wito uliopewa familia nzima ya wanadamu.

Ujumbe wa Maisha: Thamani yako ya ndani kabisa si mshahara, alama ya mtihani, cheo, au sifa za hadharani. Inaanza kwa Mungu anayeyaita maisha ya mwanadamu uumbaji unaobeba sura yake.

Sura ya Mungu ni wito wa kifalme unaoonekana katika huduma

Mwanzo unaweka neno sura karibu na agizo la kutawala viumbe wengine (Mwanzo 1:26–28).

Kwa hiyo, katika simulizi la Biblia, sura ya Mungu si sifa isiyoonekana iliyofichwa mahali fulani ndani yetu.

Ni utume.

Wanadamu wamewekwa duniani ili waakisi utunzaji wenye hekima wa Muumba, kama balozi anayemwakilisha mfalme katika eneo la mbali.

Dunia nzima inakuwa mahali ambapo tabia ya Mungu inapaswa kuonekana.

Lakini neno kutawala limetumiwa mara nyingi kuhalalisha ukandamizaji.

Picha pana ya Biblia inasahihisha kosa hilo.

Mungu anapotawala, anawapa viumbe chakula, anasikia kilio cha waliodhulumiwa, anawalinda wanyonge, na anahukumu ukatili (Zaburi 72:1–14; Zaburi 145:8–16).

Adamu anawekwa bustanini kuitumikia na kuilinda, si kuinyonya hadi ibaki tupu (Mwanzo 2:15).

Mamlaka inayowaponda walio dhaifu inampinga Mungu ambaye inadai kumwakilisha.

Ujumbe wa Maisha: Kubeba sura ya Mungu si ruhusa ya kusimama juu ya uumbaji ukiwa na mjeledi; ni wito wa kusimama ndani yake ukiwa na wajibu.

Uhusiano wetu na wanyama haufuti wito wetu

Kibiolojia, wanadamu ni sehemu ya ulimwengu wa wanyama.

Ushahidi wa visukuku (mabaki ya viumbe wa kale), maumbile ya mwili, na vinasaba unatuweka kati ya primates na kutuunganisha na nyani wengine wakubwa kupitia asili ya pamoja.[1]

Maandiko nayo hayatufanyi kuwa viumbe wa malighafi tofauti kabisa.

Wanyama na wanadamu wameumbwa kutoka ardhini na wote wanategemea pumzi ya Mungu inayotoa uhai (Mwanzo 2:7, 19; Zaburi 104:27–30).

Sisi ni watu wa udongo, si malaika waliovaa ngozi.

Wengine huogopa kwamba historia ya mageuzi inawafanya wanadamu kuwa “wanyama tu.”

Lakini neno tu tayari ni hukumu ya kifalsafa ambayo biolojia yenyewe haiwezi kuithibitisha.

Kueleza asili ya miili yetu hakumalizi swali la kama Mungu anaweza kuwaita viumbe wenye miili waingie katika agano, wajibu, na ushirika naye.

Mtoto anayekua tumboni hapunguki kuwa zawadi kwa sababu tiba inaweza kueleza hatua za ukuaji wake.

Vivyo hivyo, maelezo ya mchakato wa kibiolojia hayawezi peke yake kuamua maana ya kitheolojia ya kiumbe anayezaliwa kupitia mchakato huo.

Baraza la Taifa la Sayansi la Marekani pia linaeleza kwamba kukubali mageuzi kunaweza kuendana na imani ya kidini.[2]

Ujumbe wa Maisha: Huna haja ya kuikana ardhi iliyo chini ya miguu yako ili kuupokea wito ambao Mungu anautamka juu yako.

Sura ya Mungu ni ya familia nzima ya wanadamu kwa usawa

Mwanzo unasema wazi kwamba Mungu aliwaumba wanadamu, “mwanamume na mwanamke,” kwa sura yake (Mwanzo 1:27).

Hakuna jinsia iliyopewa sehemu kubwa zaidi ya sura hiyo.

Baadaye Maandiko yanapanua upeo huu: wanadamu wana Muumba mmoja, mataifa yanashiriki asili moja, na familia ya Mungu iliyokombolewa inakusanya watu kutoka kila kabila, lugha, jamaa, na taifa (Matendo 17:26; Ufunuo 7:9–10).

Tofauti ni halisi, lakini hazipaswi kuwa ngazi ya kupimia thamani.

Historia inaonyesha jinsi rangi ya ngozi, kabila, tabaka, uraia, elimu, na mali vinavyoweza kugeuzwa kuwa uzio unaozunguka hadhi.

Sura ya Mungu inautoboa uzio huo.

Mgeni kwenye kizuizi cha barabarani,

mkimbizi mpakani,

na mfanyakazi mwenye lafudhi tusiyoizoea

hawahitaji kwanza kufanana nasi ndipo wastahili haki.

Lugha ya kisasa ya hadhi sawa ya binadamu—kama inavyoonekana katika Kifungu cha Kwanza cha Tamko la Kimataifa la Haki za Binadamu—inaendana na msukumo huu wa kimaadili, hata kama watu hutofautiana kuhusu msingi wake wa mwisho.[3]

Ujumbe wa Maisha: Popote jamii inapogawanya watu kuwa wanadamu zaidi na wanadamu pungufu, sura ya Mungu husimama kama maandamano matakatifu.

Thamani ya mwanadamu haiwezi kupimwa kwa uwezo

Akili, lugha, ubunifu, na ufahamu wa mema na mabaya ni vipawa vya kushangaza.

Vinaweza kutusaidia kuelewa jinsi sura ya Mungu inavyoonekana katika maisha, lakini haviwezi kuwa msingi salama wa hadhi.

Mtoto mchanga hafikiri kama mtu mzima.

Mtu aliyelala hafanyi maamuzi ya kimaadili.

Jeraha la ubongo au ugonjwa wa kupoteza kumbukumbu unaweza kuondoa maneno na kumbukumbu.

Ikiwa uwezo ndio unaotengeneza hadhi, thamani ya mtu itapanda na kushuka pamoja na taarifa ya daktari.

Mwanzo unaifunga thamani yetu katika zawadi ya Mungu kwa wanadamu, si katika alama anazopewa kila mtu.

Hilo linawalinda wale ambao uwezo wao unatofautiana na kile jamii inachoita kawaida.

Mkataba wa Haki za Watu wenye Ulemavu unazungumzia “hadhi ya asili” ya watu wenye ulemavu na ushiriki wao kamili na sawa katika haki za binadamu.[4]

Jumuiya za Kikristo zinapaswa kuwa miongoni mwa sehemu za kwanza ambako hadhi hiyo inaonekana kwa vitendo:

milango inayofikika,

usikivu wenye subira,

nafasi ya uongozi,

na utunzaji usiochanganya kuhitaji msaada na kushindwa kuwa mtu kamili.

Ujumbe wa Maisha: Mtu hapunguki kuwa mtakatifu akili inapopungua kasi, mwili unapodhoofika, au msaada unapohitajika.

Sura ya Mungu huishi katika mahusiano, si katika upweke

Biblia inapotaja sura kwa mara ya kwanza, inazungumza juu ya wanadamu kwa wingi na kuhusu mwanamume na mwanamke pamoja (Mwanzo 1:26–27).

Hakuna mtu mmoja anayeweza kuonyesha peke yake kila jambo ambalo wanadamu wameitwa kuliakisi.

Tunakuwa sisi kupitia mahusiano ambayo hatukuyatengeneza.

Mtoto hupokea lugha kutoka kwa wengine.

Mkulima hutegemea mvua na majirani.

Na hata mfikiri anayejitegemea sana anaishi kwa maarifa aliyopokea kutoka kwa jamii.

Hii haimaanishi kwamba kila uhusiano ni mwema.

Familia hujeruhi.

Jamii hutenga.

Na umati unaweza kukuza uovu.

Lakini jibu si mtu aliyejifungia ambaye hamdaiwi chochote na yeyote.

Mungu wa Utatu anayefunuliwa katika simulizi la Kikristo ni upendo, na Yesu anakusanya familia mpya ambamo wageni wanakuwa ndugu (Yohana 17:20–23; Wagalatia 3:28).

Sura hukomaa kupitia upendo wa kweli, uwepo mwaminifu, msamaha, mipaka yenye afya, na kuhudumiana.

Ujumbe wa Maisha: Hadhi takatifu ni ya mtu binafsi, lakini si mali ya kujifungia; inakuita uwe jirani.

Uwezo wa kufanya maamuzi hutufanya tuwajibike

Wanadamu hawajibu vichocheo tu.

Tunatafakari.

Tunaahidi.

Tunasaliti.

Tunatubu.

Tunarekebisha.

Na tunauliza kama matendo yetu ni ya haki.

Biolojia na utamaduni huathiri maamuzi yetu, wakati mwingine kwa nguvu sana.

Lakini maisha ya kawaida bado yanategemea imani kwamba sababu na uchaguzi vina maana.

Tunasifu ujasiri.

Tunafichua rushwa.

Tunawafundisha watoto.

Na tunawawajibisha viongozi kwa sababu tunaamini watu wanaweza kuitikia kweli na wajibu.

Sura ya Mungu inaweka maisha hayo ya kimaadili ndani ya upeo mpana.

Wanadamu wamekabidhiwa amana, nao watajibu kwa namna walivyotumia mamlaka, miili yao, ardhi, maneno, na majirani (Mwanzo 4:9–10; Mika 6:8; Warumi 14:12).

Lakini uwajibikaji lazima uambatane na huruma.

Majeraha ya ndani, kulazimishwa, ugonjwa, na uwezo uliopungua vinaweza kuathiri ukubwa wa hatia.

Haki ya Biblia si ukali usioona mazingira.

Hata hivyo, tukifuta kabisa uwezo wa kuwajibika, tutafuta pia kukiri, msamaha, kukua, na uwezekano wa kupata hekima.

Ujumbe wa Maisha: Maamuzi yako yana maana kwa sababu maisha yako ni amana; neema haipunguzi wajibu, bali inafungua mlango wa toba na kufanywa upya.

Ubunifu wa mwanadamu unaweza kuakisi ukarimu wa Muumba

Muda mfupi baada ya wanadamu kupewa utume, Mwanzo unasimulia bustani, familia, miji, muziki, uhunzi, na ufugaji (Mwanzo 2:15; 4:17–22).

Kujenga utamaduni kunaweza kupindishwa kuwa kiburi na vurugu, kama Babeli inavyoonyesha.

Lakini kunaweza pia kuhudumia uhai.

Muuguzi anatengeneza utaratibu bora kwa wagonjwa.

Seremala anatengeneza meza ambayo familia itakula pamoja.

Mwanamuziki anaipa huzuni wimbo.

Mwanasayansi anagundua tiba.

Kazi hiyo inaweza kuwa mwangwi mdogo wa ukarimu wa Mungu.

Si kazi inayolipwa au kusifiwa tu ndiyo yenye maana.

Kumlea mtoto,

kutengeneza paa la jirani,

kuandaa chakula,

kusafisha chumba,

kumfundisha mtu kusoma,

na kupanda mti

vyote vinashiriki katika kuijenga dunia tunayoishi pamoja.

Wala uzalishaji si kipimo cha thamani ya mfanyakazi.

Hadhi hutangulia kazi.

Kazi ina maana kwa sababu wabeba-sura wanaweza kutoa nguvu na mawazo yao kwa upendo, si kwa sababu matokeo ya kazi yananunua ubinadamu wao.

Ujumbe wa Maisha: Tumia kile kilichowekwa mikononi mwako ili kuacha pembe moja ya ulimwengu wa Mungu ikiwa ya kweli zaidi, yenye matunda zaidi, na inayowakaribisha wengine zaidi.

Dhambi huharibu wito wa sura, lakini haifuti hadhi

Biblia haizungumzi kuhusu wanadamu kwa ndoto tamu.

Kiumbe anayeandika wimbo wa kumbembeleza mtoto anaweza pia kubuni silaha.

Kaini anamuua ndugu yake.

Falme zinawageuza watu kuwa matofali.

Wafalme wanaitumia miili ya wengine kama mali yao.

Ikiwa sura ya Mungu ingemaanisha kwamba wanadamu huonyesha tabia ya Mungu bila kuipotosha, historia ingeikanusha mara moja.

Hata hivyo, Maandiko bado yanazungumzia sura ya Mungu baada ya uasi wa mwanadamu.

Mauaji yanakatazwa kwa sababu mwanadamu ameumbwa kwa sura ya Mungu (Mwanzo 9:6).

Yakobo naye anakataa kuwahaani watu walioumbwa kwa mfano wake (Yakobo 3:9–10).

Dhambi inauchafua utume, lakini haifuti haki ya mtu kulindwa.

Hilo linazuia makosa mawili:

kuwasifu wanadamu kana kwamba uovu si wa kweli,

na kuwadharau kana kwamba maisha yao hayana thamani.

Mkosaji bado anawajibika.

Aliyeumizwa bado ana hadhi takatifu.

Na hakuna anayekuwa kitu cha kutumiwa.

Ujumbe wa Maisha: Uovu wa mwanadamu lazima uitwe kwa jina lake, lakini hakuna kosa linalotupa ruhusa ya kumtupa mtu kama taka.

Yesu anafunua na kurejesha ubinadamu wa kweli

Agano Jipya linamwita Yesu “mfano wa Mungu asiyeonekana” (Wakolosai 1:15) na kumwonyesha kama mwanadamu wa kweli ambaye utawala wake unaonekana katika upendo unaojitoa.

Anawagusa waliotengwa kama najisi.

Anawakaribisha watoto.

Anakula na waliokataliwa.

Anakabiliana na mamlaka dhalimu.

Anawaosha wanafunzi wake miguu.

Na anawasamehe wanaomsulubisha.

Ndani yake, utukufu wa Mungu na ubinadamu uliokomaa vinakutana.

Sura si ufafanuzi wa hewani tena.

Ina uso.

Lakini Yesu hatupi mfano wa kuiga tu.

Kupitia kifo na ufufuo wake, Mungu anaanza kuufanya upya ubinadamu pamoja na uumbaji.

Wale waliounganishwa na Kristo wanafanywa upya kwa mfano wa Muumba wao, na mwisho wao ni kufanana na Mwana (Warumi 8:29; Wakolosai 3:10; 2 Wakorintho 3:18).

Ufufuo unaonyesha kwamba Mungu hautupi mwili na maisha ya mwanadamu.

Anaviponya na kuvibadilisha.

Tumaini la Kikristo si kutoroka ubinadamu, bali kuwa wanadamu kamili chini ya utawala wa Mungu wenye upendo.

Ujumbe wa Maisha: Mtazame Yesu ili umwone Mungu ambaye sura yake tunaibeba na ubinadamu ambao tunarejeshwa kuufikia.

Hitimisho na Wito

Je, sisi ni wanyama?

Kibiolojia, ndiyo.

Sisi ni viumbe wa udongo, tunaopumua, wenye historia iliyofungamana na viumbe vingine.

Lakini je, sisi ni wanyama wenye akili tu?

Jibu la Kikristo ni hapana.

Hakuna kifaa cha kisayansi kinachoweza kupima neno tu, kwa sababu hilo si hitimisho la biolojia.

Ndani ya hali yetu ya kuwa viumbe, Maandiko yanaona zawadi na wito:

Mungu amewaweka wanadamu kuakisi upendo wake wenye hekima,

kuwalinda walio hatarini,

kuitunza dunia,

na kuwajibika kwa matumizi ya mamlaka.

Maono haya yanakataa kiburi na fedheha kwa wakati mmoja.

Hatuwezi kuwadharau wanyama kana kwamba kushiriki nao uhai wa viumbe ni tusi.

Wala hatuwezi kupanga wanadamu kwa akili, rangi, jinsia, afya, umri, cheo, au manufaa yao.

Sura ya Mungu ni ya mtoto kabla ya mafanikio,

ya mfungwa baada ya kosa,

ya mgonjwa kumbukumbu zinapofifia,

na ya adui ambaye ubinadamu wake tungependa kuusahau.

Chagua sehemu moja ambako hadhi ya mwanadamu inajaribiwa.

Jifunze jina la mtu ambaye wengine hawamwoni.

Rahisisha njia kwa mwenye ulemavu.

Kataa mzaha unaodhalilisha kabila, jinsia, ulemavu, au taifa.

Msikilize mtoto.

Mtembelee mgonjwa.

Zungumza na mfanyakazi kwa heshima ileile unayompa kiongozi.

Fundisho la sura ya Mungu linaaminika linapoondoka ukurasa na kupata mwili katika namna tunavyoutazama uso wa mwanadamu.

Ombi

Mungu Muumba wetu,

ulituumba kwa udongo na kutukabidhi sura yako.

Utusamehe kwa kuwapima watu kwa mamlaka, manufaa, mwonekano, au kwa kiwango wanachokubaliana nasi.

Tufundishe kuona hadhi takatifu ndani ya mtoto,

mgeni,

aliyejeruhiwa,

mkosaji,

na aliyesahaulika.

Utuumbe tufanane na Yesu,

ili mamlaka yetu iwe huduma,

maarifa yetu yawe hekima,

na uhuru wetu uwe upendo.

Amina.

Hadhi ya mwanadamu inatishiwa zaidi wapi katika jamii yako, na ni tendo gani la uaminifu linaweza kuanza kuilinda?

Shiriki swali, uzoefu, au ushuhuda wako ili mazungumzo haya yakue na kuingia katika matendo.

Makala iliyopita: Uumbaji Unamshuhudia Mungu: Sababu Kumi za Kuamini Makala ijayo: Shauku ya Mwanadamu ya Kupata Maana: Sababu Kumi za Kuamini

Vyanzo Vilivyotumiwa

1. [1]: Smithsonian Institution, Human Origins Program, “Introduction to Human Evolution” na “How Do We Know Humans Are Primates?”.
2. [2]: National Academy of Sciences and Institute of Medicine, Science, Evolution, and Creationism (2008).
3. [3]: Umoja wa Mataifa, Universal Declaration of Human Rights, Kifungu cha 1.
4. [4]: Ofisi ya Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa, Convention on the Rights of Persons with Disabilities, Kifungu cha 3.