Zaburi 51: Toba na Moyo Mpya

Dhambi, utakaso, na rehema inayemjenga mtu upya

1.0 Utangulizi: Wakati “Nilikosea” Haitoshi

Dhambi haiachi doa kwenye kumbukumbu tu. Inaweza kuupinda moyo ulioandika kumbukumbu hiyo. Zaburi 51 inaomba yote mawili: kuoshwa na kuumbwa upya.

Kuna msamaha unaosemwa ili mazungumzo yaishe. Zaburi 51 inafanya kinyume chake. Inafungua mlango zaidi.

Kichwa cha zaburi kinaiweka karibu na moja ya sura nyeusi zaidi katika maisha ya Daudi: Nathani anamkabili baada ya dhambi yake iliyomhusu Bathsheba (2 Sam. 11–12). Daudi alikuwa amemchukua mke wa mtu mwingine, akapanga kifo cha Uria, kisha akaendelea kutawala kana kwamba ukweli unaweza kuzikwa chini ya mamlaka ya kifalme. Nathani anaposema, “Wewe ndiwe mtu huyo” (2 Sam. 12:7), maficho yanaanguka.

Zaburi 51 inatupa lugha ya kile kinachokuja baada ya kufichuliwa.

Daudi haanzi kwa kujitetea. Anaanza na Mungu: “Ee Mungu, unirehemu, sawasawa na fadhili zako” (Zab. 51:1). Anajua kwamba maungamo hayana mahali pa kusimama isipokuwa ndani ya tabia ya Mungu. Ombi lake halijengwi juu ya wema wake, nafasi yake, sifa yake, au ushindi wake wa zamani. Linakaa juu ya upendo wa agano na huruma nyingi za Mungu.

Lakini Daudi pia anajua kwamba kusamehewa si sawa na kusafishwa juu juu. Kuna kitu ndani yake kilichoharibika kwa kina zaidi. Anahitaji kuoshwa, ndiyo. Lakini pia anahitaji moyo mpya.

Zaburi hii inahusu maungamo yanayogeuka kuwa uumbaji mpya, kwa sababu rehema ya Mungu haifuti hatia tu; inamrudisha mwenye dhambi katika ibada ya kweli na maisha ya uaminifu.

2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi

Zaburi 51 iko katika Kitabu cha Pili cha Zaburi (Zab. 42–72), mara tu baada ya Zaburi 50, ambayo inawakabili watu wanaoweza kuendelea kutoa dhabihu huku wakimsahau Mungu ambaye dhabihu hizo ni zake. Zaburi 51 inajibu kutoka upande mwingine: nini hutokea wakati mwabudu anaacha kujificha?

Kichwa cha zaburi kinaunganisha sala hii na kukabiliwa kwa Daudi na Nathani (2 Sam. 12). Hilo ni muhimu kwa sababu dhambi ya Daudi haikuwa ya binafsi katika madhara yake. Ilimjeruhi mwanamke, ikamuua askari mwaminifu, ikapotosha matumizi ya mamlaka, na ikaleta vurugu ndani ya nyumba ya Daudi. Kwa hiyo toba haiwezi kupunguzwa kuwa huzuni ya ndani pekee.

Zaburi inasogea kwa duara zinazopanuka. Inaanza na utakaso (mst. 1–2), inaitaja dhambi bila kuifunika (mst. 3–6), inaomba kutakaswa na kurejeshewa furaha (mst. 7–9), kisha inafika katika ombi kuu la moyo mpya na roho iliyofanywa upya (mst. 10–12). Baada ya hapo sala inageuka kuelekea ushuhuda na ibada (mst. 13–17). Mistari ya mwisho inapanua sala hadi Sayuni yenyewe (mst. 18–19).

Toba ya mtu mmoja inakuwa ombi la ujenzi wa jamii.

Dhambi hujikunja ndani. Neema huanza kumfungua mtu tena kuelekea nje.

3.0 Kutembea Ndani ya Zaburi

3.1 “Unioshe Kabisa” — Rehema Kabla ya Maelezo (mst. 1–2)

Daudi anatumia picha kadhaa za kuondolewa kwa dhambi: kufuta, kuosha, kutakasa. Dhambi inaonekana kama kumbukumbu inayopaswa kufutwa, doa linalopaswa kuoshwa, na uchafu unaopaswa kutakaswa.

Lakini neno la kwanza si dhambi. Ni rehema.

“Sawasawa na fadhili zako” linatukumbusha namna Mungu alivyojifunua kuwa mwenye huruma, neema, na mwingi wa fadhili za agano (Kut. 34:6–7). Daudi amevunja uaminifu wa agano, kwa hiyo anakimbilia kwa Yule ambaye uaminifu wake ni mkuu kuliko kushindwa kwake.

Hapa ndipo toba ya kibiblia huanza. Si katika kujichukia. Si katika kujadiliana na Mungu. Si katika kusema, “Nitafanya vizuri ukiondoa maumivu haya.” Toba huanza tunapokubali ukweli kuhusu Mungu na ukweli kuhusu sisi wenyewe kusimama pamoja.

3.2 “Nimekutenda Dhambi Wewe” — Dhambi Bila Kupunguzwa (mst. 3–6)

“Kwa maana nayajua makosa yangu, na dhambi yangu iko mbele yangu daima” (mst. 3).

Mtu aliyewahi kupanga mazingira ili kuficha kosa lake sasa anakataa kulipa jina jipya. Zaburi 51 inatumia maneno kadhaa kwa uovu: kosa, dhambi, uovu. Lugha hiyo haimruhusu Daudi kuifanya dhambi yake kuwa “uamuzi mbaya,” “kipindi kigumu,” au “udhaifu wa muda.”

Mstari wa 4 unaweza kusikika wa kushangaza: “Nimekutenda dhambi Wewe peke yako.” Ni wazi Daudi alimtenda dhambi Bathsheba, Uria, nyumba yake, na Israeli. Maana si kwamba waathiriwa wa kibinadamu hawana uzito. Maana yake ni kwamba kila dhambi dhidi ya mtu mwingine pia ni uasi dhidi ya Mungu ambaye mtu huyo amebeba sura yake, na ambaye haki yake huweka mipaka ya maisha ya wanadamu.

Kisha Daudi anashuka ndani zaidi: “Tazama, mimi naliumbwa katika hali ya uovu” (mst. 5). Hapa hamlaumu mama yake wala kusema matendo yake hayakuwa na budi kutokea. Anakiri kwamba tatizo haliwezi kufungwa katika usiku mmoja juu ya paa. Dhambi ina mizizi. Inafika hadi moyoni.

Ndiyo maana mstari wa 6 ni muhimu: Mungu anataka kweli “moyoni.” Tatizo si kwamba Daudi alifanya jambo baya tu. Mtu anayeficha ukweli kwa wengine hatimaye hugawanyika ndani yake mwenyewe.

Toba huanza kuponya mgawanyiko huo.

3.3 Hisopo, Theluji, na Mifupa Iliyovunjika — Utakaso Unaorudisha Furaha (mst. 7–9)

“Unitakase kwa hisopo, nami nitakuwa safi” (mst. 7).

Hisopo inakumbusha taratibu za utakaso za Israeli na pia simulizi la Kutoka (Kut. 12:22; Law. 14). Daudi haombi tu kujisikia vizuri. Anaomba kusafishwa kiasi cha kurudi katika uwepo wa Mungu.

Kisha linafuata ombi lisilotarajiwa: “Unijulishe furaha na shangwe; mifupa uliyoiponda ifurahi” (mst. 8).

Toba huuma kwa sababu ukweli huuma tunapokuwa tumejenga maficho yetu kwa uongo. Lakini zaburi haitukuzi maumivu. Kuvunjika si mwisho. Furaha ndiyo mwisho unaotafutwa.

Sala inatoka katika kuoshwa hadi kusikia: niruhusu nisikie furaha tena. Hatia ilikuwa imeufanya ulimwengu uwe kimya. Ibada ilikuwa imekuwa nzito. Sifa haiwezi kuwashwa tu wakati dhamiri bado imefunikwa na damu.

Msamaha hurudisha sauti ndani ya nafsi.

3.4 “Uniumbie Moyo Safi” — Sala Iliyo Katikati (mst. 10–12)

“Ee Mungu, uniumbie moyo safi, ufanye upya roho iliyotulia ndani yangu” (mst. 10).

Neno “umba” ndilo neno kuu la Mwanzo 1. Daudi haombi Mungu aukarabati moyo wa zamani kidogo. Anaomba tendo la uumbaji.

Hili ni mojawapo ya mawazo makali zaidi ya Zaburi 51: kuna kushindwa ambako hakuwezi kurekebishwa kwa kujaribu kwa nguvu zaidi ndani ya mifumo ileile iliyokuletea kushindwa. Mwenye dhambi anahitaji kazi ya Mungu ndani yake.

Mistari inayofuata inarudia neno roho: roho iliyotulia, Roho Mtakatifu wa Mungu, roho ya hiari au ya kujitolea. Ombi hapa ni la uthabiti wa ndani. Daudi anajua hatari ya moyo unaoweza kuimba zaburi katika msimu mmoja, kisha kutumia mamlaka vibaya katika msimu mwingine.

“Usinitenge na uso wako” linatukumbusha kile Daudi alichokiona kwa Sauli, ambaye Roho wa Mungu alimwacha katika mazingira ya kukataliwa kwake kama mfalme (1 Sam. 16:14). Daudi haombi tu kubaki kwenye kiti cha enzi. Hofu yake kubwa zaidi ni kupoteza uwepo wa Mungu.

Kisha linafuata ombi ambalo dhamiri nyingi zilizojeruhiwa zinahitaji ruhusa kulisema: “Unirudishie furaha ya wokovu wako” (mst. 12).

Toba haijakamilika mtu anapojifunza kuishi chini ya aibu ya kudumu. Rehema ya Mungu inalenga kurudisha furaha ya kweli.

3.5 Kutoka Ukimya Hadi Ushuhuda — Aliyesamehewa Hujifunza Kuzungumza Tena (mst. 13–17)

Sasa zaburi inageukia nje.

“Ndipo nitakapowafundisha wakosaji njia zako” (mst. 13).

Daudi haamini kwamba kushindwa kwake kunamaanisha hatasema tena juu ya Mungu. Lakini pia harudi katika huduma kwa kujifanya kana kwamba hakuna kilichotokea. Ushuhuda wake wa baadaye utapitia kumbukumbu ya rehema.

Mstari wa 14 unataja hatia ya damu. Lugha hiyo inafaa kabisa katika kivuli cha kifo cha Uria. Daudi haombi kukwepa wajibu kupitia ibada. Anaomba “Mungu wa wokovu wangu” amwokoe ili ulimi wake uanze kuimba tena.

Kisha mstari wa 15: “Ee Bwana, uifumbue midomo yangu, na kinywa changu kitazinena sifa zako.”

Hii si kujiamini jukwaani. Ni sala ya dhamiri iliyonyamazishwa.

Mistari ya 16–17 kisha inaweka dhabihu mahali pake. Mungu hakatai mfumo wa dhabihu alioutoa kwa Israeli. Tatizo ni ibada bila ukweli. Dhabihu inaweza kuwekwa madhabahuni huku kiburi kikiwa hakijaguswa.

“Dhabihu za Mungu ni roho iliyovunjika; moyo uliovunjika na kupondeka, Ee Mungu, hutauudharau.”

Moyo uliovunjika si mtu aliyefutwa utu wake milele. Ni mwisho wa kujitetea. Mwenye dhambi anaacha kulinda kiti chake cha enzi ndani.

3.6 Sala ya Mtu Mmoja Inapoufikia Mji — Sayuni na Ibada Iliyorejeshwa (mst. 18–19)

Mistari ya mwisho inaombea Sayuni na kuta za Yerusalemu.

Iwe maneno haya yalitoka katika upeo mpana wa Daudi mwenyewe au yaliongezwa baadaye na waabudu walioufanya toba ya Daudi kuwa sala yao, nafasi yake mwishoni mwa zaburi inafaa sana. Dhambi si ya binafsi tu. Urejesho nao si wa binafsi tu.

“Uitendee Sayuni mema kwa mapenzi yako; uzijenge kuta za Yerusalemu” (mst. 18).

Zaburi iliyoanza kwa “unirehemu” inaishia ikiutazama mji. Mtu aliyesamehewa anarudishwa kwenye jumuiya, na ibada ya kweli inakuwa inawezekana tena.

Ndipo dhabihu zinaweza kutolewa kwa usahihi, si kama mbadala wa toba, bali kama matunda yake.

4.0 Tafakari ya Kitheolojia

Rehema Ndiyo Msingi wa Toba

Zaburi 51 haitufundishi kwamba Mungu husamehe kwa sababu Daudi ameungama kwa ukamilifu. Daudi anaungama kwa sababu hana mahali pengine pa kukimbilia isipokuwa rehema ya Mungu.

Neema haifanyi dhambi iwe ndogo. Inafanya uaminifu uwezekane.

Dhambi Huharibu Zaidi ya Tabia ya Nje

Daudi anaomba utakaso, lakini pia anaomba uumbaji. Zaburi inaelewa dhambi kama kitu kinachotia doa matendo na kupotosha tamaa za ndani. Tunahitaji msamaha kwa yale tuliyofanya, na pia kufanywa upya katika yale tunayokuwa.

Ndiyo maana toba lazima ishuke chini ya kusimamia sifa yetu mbele ya watu. Mungu anataka kweli ndani.

Lengo la Msamaha ni Wito Uliorejeshwa

Zaburi inasogea kuelekea kufundisha, kuimba, kuabudu, na kuijenga Sayuni. Rehema inamrudisha mwenye dhambi katika maisha yanayoweza kuwabariki wengine.

Msamaha si Mungu kutusaidia tukimbie yaliyopita ili tuendelee vilevile. Ni Mungu kufungua kesho mpya iliyojengwa juu ya ukweli.

Ibada ya Kweli Huanzia Pale Kujitetea Kunapoishia

Roho iliyovunjika ya mstari wa 17 inasimama kinyume na dini inayotumiwa kuficha ukweli. Mungu hamdharau mtu anayekuja bila hoja ya kujitetea.

Hapa kuna uhuru. Hatuhitaji kuingia mbele za Mungu tukiwa tumebeba toleo letu lililopambwa.

5.0 Upeo wa Kikanoni na Kristo

Zaburi 51 inatazama nyuma katika hadithi ya Israeli. Lugha yake ya kuoshwa na hisopo inakumbusha utakaso na Pasaka. Ombi lake la uwepo wa Mungu linakumbusha hema na hekalu. Ombi la moyo mpya linasogea kuelekea tumaini la manabii kwamba siku moja Mungu angewatakasa watu wake, awape moyo mpya, na kuweka Roho wake ndani yao (Eze. 36:25–27).

Lakini zaburi pia inaacha kiu ambacho Daudi mwenyewe hawezi kukitimiza. Israeli haihitaji tu mfalme anayejua kutubu. Inahitaji mfalme mwaminifu.

Katika Yesu, Mwana wa Daudi anakuja bila vurugu iliyofichwa ya Daudi. Anabeba dhambi za wengine badala ya kupanga kifo cha mwingine ili ajilinde. Msalabani, Mfalme asiye na hatia anaingia katika matokeo ya dhambi za wanadamu; katika ufufuo, Mungu anafungua njia ya uumbaji mpya.

Agano Jipya linaendeleza tumaini la Zaburi 51 katika maisha ya kanisa. Utakaso, msamaha, kipawa cha Roho, na uumbaji mpya vinakuwa njia kuu za kuelezea maisha ndani ya Kristo (Yoh. 20:22; Mdo. 2:38; 2 Kor. 5:17; Tito 3:5–6).

Injili haisemi, “Dhambi yako si jambo kubwa.” Inasema jambo lenye nguvu zaidi: dhambi inaweza kuitwa kwa jina lake lote kwa sababu rehema imefungua njia ya kurudi nyumbani.

6.0 Maisha ya Kila Siku

1. Itaje dhambi kabla ya kujaribu kudhibiti madhara yake. Ikiwa umemjeruhi mtu, anza na ukweli. Usitumie maelezo kupunguza kosa kuliko madhara yake.

2. Omba utakaso na mabadiliko. Msamaha ni muhimu, lakini pia ni muhimu kushughulikia mazoea, tamaa, na matumizi ya mamlaka yaliyokupeleka katika kosa. Usiseme tu, “Ondoa hatia yangu”; omba pia, “Uniumbie moyo safi.”

3. Pale wengine walipojeruhiwa, toba iwe ya vitendo. Zaburi 51 ni sala, lakini hadithi ya Daudi inatukumbusha kwamba lugha ya kiroho haiwezi kuchukua nafasi ya kuwajibika, kurekebisha inapowezekana, na kubadilika kweli.

4. Usichanganye kuvunjika na kukosa tumaini. Moyo uliovunjika si mwisho. Zaburi 51 inaendelea kuelekea furaha, sifa, kufundisha, na ibada iliyorejeshwa.

5. Acha kushindwa kulikosamehewa kukufanye mpole kwa wenye dhambi wengine. “Nitawafundisha wakosaji njia zako” hakumaanishi kujiweka juu yao. Mwalimu hapa anazungumza kama mtu aliyeokolewa.

6. Rudisha ibada na maadili pamoja. Kuimba, kutoa, kuhubiri, kuomba, na kutoa dhabihu vinakuwa tupu vinapotumiwa kufunika maisha yanayokataa ukweli.

7. Ombea urejesho mkubwa kuliko wewe mwenyewe. Dhambi hujeruhi familia, makanisa, mahali pa kazi, na jamii. Mwombe Mungu asirejeshe moyo wako tu, bali pia ajenge upya kile ambacho kosa lako limekifanya dhaifu.

7.0 Maswali ya Tafakari

1. Ni wapi bado ninajaribu kueleza jambo ambalo Mungu ananiita niliungame?

2. “Kweli moyoni” ingeonekanaje katika hali yangu ya sasa?

3. Je, ninamwomba Mungu aondoe matokeo tu, au pia abadili tamaa na mifumo iliyo chini ya matendo yangu?

4. Je, aibu inanifanya nishindwe kuamini kwamba Mungu anaweza kurudisha furaha, ibada, na huduma yenye maana?

5. Ni mtu gani, uhusiano gani, au jumuiya gani inaweza kuhitaji hatua halisi za kurekebisha kama sehemu ya toba yangu?

8.0 Sala ya Itikio

Ee Mungu mwenye rehema, usiniruhusu nijifiche nyuma ya maneno wakati ukweli unahitajika.

Osha nisichoweza kuosha. Funua ninachoendelea kufunika. Uniumbie moyo safi, na uifanye roho yangu iwe imara tena.

Pale dhambi yangu ilipowajeruhi wengine, nipe ujasiri wa kurekebisha kile kinachoweza kurekebishwa. Pale aibu iliponinyamazisha, ifungue midomo yangu tena, si kwa kujitetea, bali kwa sifa.

Usiniache niridhike na kuonekana safi. Nifanye wa kweli katika sehemu zilizofichika.

Nirudishie furaha ya wokovu wako, na rehema yako ijenge upya zaidi ya maisha yangu binafsi. Zijenge kuta nilizosaidia kuzidhoofisha. Nifundishe kutembea tena katika uwepo wako.

Amina.

9.0 Dirisha la Zaburi Inayofuata

Zaburi 51 inamleta mfalme mwenye hatia kwenye nuru. Zaburi 52 mara moja inatupeleka kwa mtu mwingine anayetumia mamlaka, maneno, na vurugu bila toba. Tofauti ni kali.

Mwenye dhambi mmoja anavunjwa na rehema. Mwingine anajisifu katika uovu.

Swali linalobaki mlangoni si tena kama wanadamu watashindwa. Swali ni hili: tunafanya nini ukweli unapotupata?

10.0 Marejeo

Goldingay, John. Psalms, Volume 2: Psalms 42–89. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2007.

Kidner, Derek. Psalms 1–72. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: IVP Academic, 2008.

BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes.

BibleProject. “The Book of Psalms.” Old Testament Overview Guide.

Zaburi 51 — Toba Inapoomba Moyo Mpya