Mamlaka iliyopotoka, sala kali, na Mungu ambaye bado anaihukumu dunia
01
1.0 Utangulizi: Nini Hutokea Mamlaka Inapoacha Kutumikia Haki?
Haki inaweza kujeruhiwa na mikono ileile iliyopaswa kuilinda. Zaburi 58 inakataa kuita hali hiyo kuwa ya kawaida. Inamwomba Mungu avunje nguvu inayofanya vurugu ionekane halali.
Zaburi nyingine huanza na maadui mlangoni.
Zaburi 58 inaanzia karibu na kiti cha hukumu.
Swali lake la kwanza linaelekezwa kwa wale wanaopaswa kuhukumu:
“Je, kweli mnanena haki, enyi wenye mamlaka? Je, mnawahukumu wanadamu kwa unyofu?” (Zab. 58:1).
Kiebrania cha mstari wa kwanza kina ugumu wake, na watafsiri wamewaelewa wanaosemeshwa kwa namna tofauti: watawala, waamuzi, wenye nguvu, au viumbe wa mbinguni wenye wajibu chini ya Mungu. Goldingay anapendelea “miungu,” akiona zaburi kama changamoto kwa nguvu ambazo zimeshindwa kutimiza wajibu wao. Hata hivyo, kazi ya mstari iko wazi: wale waliopaswa kulinda haki wanashutumiwa kwa kuzalisha vurugu.
Mstari wa 2 unajibu swali la kwanza:
“La, mioyoni mwenu mnatenda maovu; duniani mikono yenu hupima jeuri.”
Hii si kushindwa kwa utawala tu.
Ni uharibifu uliokusudiwa.
Kisha zaburi inakuwa kali. Inawafananisha waovu na nyoka wenye sumu wanaokataa kusikia. Inamwomba Mungu avunje meno yao. Inawaona wakitoweka kama maji, konokono anayeyeyuka, au uhai usiofika kuona jua.
Lugha inasumbua kwa sababu ukosefu wa haki unasumbua.
Zaburi 58 inahusu haki inayoporomoka chini ya mamlaka iliyopotoka, haki ya waliodhulumiwa kumlilia Mungu aingilie kati, na tumaini kwamba uovu hautakaa kwenye kiti cha enzi milele.
02
2.0 Muktadha wa Kihistoria na Kifasihi
Zaburi 58 iko katika Kitabu cha Pili cha Zaburi (Zab. 42–72). Inafuata Zaburi 57, ambako Daudi anatafuta kimbilio dhidi ya wanaomwinda. Zaburi 58 inapanua uwanja. Sasa hoja si usalama wa mtu mmoja tu, bali kushindwa kwa mifumo na mamlaka zilizopaswa kuzuia jeuri.
Goldingay anaipa zaburi hii jina lenye kuelekeza: “Miungu Lazima na Hatimaye Itatimiza Wajibu Wake.” Msisitizo wake ni wajibu. Ukosefu wa haki hautokei kama mvua mbaya tu. Mara nyingi unatengenezwa na watu na mamlaka wanaouchagua.
Wimbo unasogea katika sehemu tatu pana.
Mistari 1–5 inashtaki mamlaka iliyopotoka na kueleza jinsi ilivyofunga masikio kwa ukweli. Mistari 6–9 inamwomba Mungu avunje na kuondoa uwezo wake wa kuharibu. Mistari 10–11 inaishia kwa uhakika kwamba haki itaonekana na watu watasema, kwa maana, “Hakika yupo Mungu anayehukumu duniani.”
Hapo ndipo zaburi inapoelekea.
Dunia inaweza kuonekana kana kwamba imeachwa mikononi mwa jeuri.
Zaburi 58 inasema haijaachwa.
03
3.0 Kutembea Ndani ya Zaburi
04
3.1 “Je, Mnahukumu kwa Unyofu?” — Mahakama Yenyewe Inahukumiwa (mst. 1–2)
Zaburi inaanza kwa maswali.
“Je, kweli mnanena haki? Je, mnawahukumu wanadamu kwa unyofu?”
Wale wanaohukumu sasa ndio wanaowekwa kizimbani.
Kejeli hiyo imekusudiwa.
Wenye mamlaka mara nyingi huwauliza wengine maswali. Zaburi 58 inawarudishia maswali hayo.
Mstari wa 2 unafunua kilicho chini yake:
“Mioyoni mwenu mnatenda maovu; duniani mikono yenu hupima jeuri.”
Moyo unapanga.
Mikono inagawa.
Ukosefu wa haki unatoka kwenye nia na kuingia kwenye mfumo.
Ndiyo maana uharibifu wa mamlaka ni hatari sana. Dhambi binafsi inaweza kujeruhi uhusiano mmoja. Mwamuzi, mtawala, mahakama, au mfumo uliopotoka unaweza kusambaza madhara kwa maisha mengi.
Zaburi 58 inakataa kuficha uovu wa mfumo nyuma ya lugha rasmi.
Jeuri inaweza kuvaa mavazi ya heshima.
05
3.2 Sumu Katika Mfumo — Uovu Unaokataa Kusikiliza (mst. 3–5)
Kisha zaburi inawaangalia waovu kwa upana zaidi.
“Waovu wamepotoka tangu tumboni; tangu kuzaliwa wameenda kando, wakisema uongo.”
Hii ni lugha ya kishairi na pana. Haimaanishi mtoto mchanga anadanganya kwa makusudi. Inasema uovu umekuwa wa ndani sana, si ajali ya juu juu.
Kisha inakuja picha ya nyoka:
“Sumu yao ni kama sumu ya nyoka, kama fira kiziwi azibaye sikio lake.”
Tatizo si kwamba sumu ipo tu.
Nyoka hataki kusikia.
Hata mwenye ujuzi wa kumshawishi hawezi kumfikia.
Picha inaelekeza kwenye ukaidi wa kimaadili. Mamlaka iliyopotoka inaweza kujenga kinga kubwa ya kujilinda kiasi kwamba ukweli wenyewe unaonekana kama tishio.
Maonyo yanapuuzwa.
Waathiriwa hawasikilizwi.
Marekebisho yanakuwa magumu kwa sababu kusikia kumekoma.
06
3.3 “Yavunje Meno Yao” — Sala ya Kuzuia Madhara (mst. 6)
“Ee Mungu, yavunje meno yao vinywani mwao; yavunje meno makali ya simba, Ee Yahweh!”
Hapa ndipo zaburi inamwelekea Mungu moja kwa moja.
Na lugha ni kali.
Lakini angalia kile picha inachoomba: ondolea wavamizi uwezo wa kurarua.
Meno ni ya wanyama walao.
Sala haisemi, “Nifanye mimi simba mkubwa zaidi.”
Inasema, “Wazuie simba wasiume.”
Hilo ni jambo muhimu tunaposoma sala kali za hukumu.
Mtunga zaburi anataka nguvu ya uharibifu ipokonywe uwezo wake.
Kwa mtu aliyeishi chini ya dhuluma, hili si ombi dogo.
Ni hamu ya kuamka katika dunia ambayo wanaowinda wengine hawawezi kuendelea kufanya hivyo.
07
3.4 Maji, Mishale, Konokono, na Uhai Usioona Jua — Nguvu Inayotoweka (mst. 7–9)
Picha zinafuatana kwa haraka.
Waovu watoweke kama maji yanayotiririka.
Mishale yao ipoteze nguvu.
Wawe kama konokono anayeyeyuka aendapo.
Wawe kama mimba isiyofika kuona jua.
Kabla sufuria haijapata hata moto wa miiba, tufani iwachukue.
Hizi si picha tulivu.
Ni picha za kutoweka kwa ghafla.
Aliyedhulumiwa anaangalia mamlaka iliyoonekana imara na kumwomba Mungu aifanye iwe ya muda.
Nguvu ya mashairi hapa si kufurahia mateso.
Ni kutaka mamlaka ya vurugu ipoteze kesho yake.
Kile kinachoonekana cha kudumu sasa kiwe kifupi.
Kile kinachoonekana kisichoguswa kiwe dhaifu.
Zaburi inatumia picha kali kwa sababu wakati mwingine maneno ya kawaida huhisi kuwa madogo mbele ya ukosefu mkubwa wa haki.
08
3.5 “Mwenye Haki Atafurahi” — Furaha Ngumu ya Haki Kurudishwa (mst. 10)
“Mwenye haki atafurahi atakapoona kisasi; ataosha miguu yake katika damu ya mwovu.”
Huu ni mojawapo ya mistari migumu zaidi katika zaburi.
Haupaswi kulainishwa.
Lakini unapaswa kusomwa kwa makini.
Goldingay anaonyesha kwamba waaminifu wanaiona haki ikitekelezwa; wao si wanaoitekeleza. Tendo la mwisho ni la Mungu.
Picha ya miguu katika damu ni lugha ya vita iliyokuzwa. Inaonyesha kushindwa kabisa na kusikoweza kurudishwa kwa wale waliokuwa wakimwaga damu ya waaminifu.
Kwa hiyo furaha ni furaha ya kuona haki ambayo imecheleweshwa ikionekana.
Kwa mtu aliyeshuhudia ukatili bila jibu kwa miaka, mwisho wa dhuluma unaweza kuhisi kama alfajiri.
Zaburi inaipa faraja hiyo sauti.
09
3.6 “Hakika Yupo Mungu Anayehukumu” — Neno la Mwisho (mst. 11)
Kisha inakuja hitimisho:
“Hakika kuna thawabu kwa mwenye haki; hakika yupo Mungu anayehukumu duniani.”
Hii ndiyo kauli kuu ya zaburi.
Hoja ya mwisho si kulipiza kisasi kwa ajili ya kisasi.
Ni kama dunia hii ina maana ya kimaadili.
Ikiwa waamuzi wanaweza kupotosha haki milele, ikiwa jeuri inaweza kutawala bila kujibiwa, dunia huanza kuonekana kana kwamba haina Mungu.
Zaburi 58 inaomba mpaka picha hiyo ivunjike.
Haki itaonekana.
Na ikionekana, watu watasema:
Mungu hajaiacha dunia.
10
4.0 Tafakari ya Kitheolojia
11
Mamlaka ni Wito Kabla ya Kuwa Upendeleo
Zaburi 58 inadhani kwamba wanaohukumu wana wajibu.
Mamlaka haijitoshelezi kwa kuwa mamlaka.
Ipo kwa ajili ya haki.
Nguvu inapojilinda badala ya kuwalinda walio dhaifu, imeusaliti wito wake.
12
Ukosefu wa Haki Mara Nyingi Hutengenezwa
Goldingay anasisitiza kwamba ukosefu wa haki si hali tu isiyo na mwenye kuisababisha.
Mioyo huupanga.
Mikono huusambaza.
Mifumo inaweza kuubeba.
Kwa hiyo toba wakati mwingine lazima iwe kubwa kuliko huzuni binafsi. Mazoea, miundo, na taasisi pia zinaweza kuhitaji kubadilika.
13
Sala Kali Inaweza Kuwa ya Kimaadili
Lugha ya Zaburi 58 ni kali kwa sababu kosa ni kali.
Wasomaji walio katika usalama wanaweza kushtushwa na picha zake.
Waliodhulumiwa wanaweza kusikia jambo jingine: hatimaye sala ambayo haipunguzi uzito wa yaliyotokea.
Zaburi inatufundisha kuleta hamu ya uovu kukoma mbele za Mungu badala ya kugeuza hamu hiyo kuwa kisasi binafsi.
14
Hukumu ya Mungu ni Habari Njema kwa Waliodhulumiwa
Hukumu inatisha tunapojiona kama washitakiwa tu.
Inatia tumaini tunaponyimwa haki.
Mungu anayehukumu anakataa kuruhusu mamlaka ya kuwinda wengine ifafanue hali ya dunia milele.
15
5.0 Upeo wa Kikanoni na Kristo
Zaburi 58 iko ndani ya simulizi pana la Biblia linalokemea watawala na waamuzi wanaoshindwa.
Manabii mara nyingi wanawakemea viongozi wanaopokea rushwa, wanaowapuuza maskini, na kupotosha haki (Isa. 1:23; Mika 3:1–3, 9–11). Zaburi 82 pia inamwonyesha Mungu akiziita mamlaka zisizo za haki kutoa hesabu.
Agano Jipya linaendeleza hoja hiyo.
Yesu anawakemea viongozi wanaowabebesha wengine mizigo huku wakiacha haki, rehema, na uaminifu (Mt. 23:23–24).
Lakini simulizi la Biblia linaongeza jambo lingine.
Msalabani, Yesu mwenyewe anakuwa mwathiriwa wa hukumu iliyopotoka. Ushuhuda wa uongo, hesabu za kisiasa, na taratibu zilizopindishwa vinakusanyika dhidi yake.
Hakimu wa wote anahukumiwa isivyo haki.
Lakini ufufuo unaivunja hukumu hiyo.
Kwa hiyo Agano Jipya haliijibu Zaburi 58 kwa kuondoa wazo la hukumu. Linaweka hukumu ya mwisho mikononi mwa Kristo aliyefufuka, anayefichua uovu na ambaye pia amebeba hukumu ndani yake mwenyewe.
Msalaba unatuzuia kuomba Zaburi 58 kwa kujiona wenye haki kuliko wote.
Ufufuo unatuzuia kuiomba bila tumaini.
16
6.0 Maisha ya Kila Siku
1. Jiulize mamlaka ni ya nini. Katika familia, kanisa, kazi, mahakama, au taasisi, mamlaka inapaswa kulinda haki, si kujilinda tu.
2. Tambua wenye nguvu wanapoacha kusikiliza. Picha ya nyoka kiziwi inaonya kuhusu mifumo inayojikinga dhidi ya marekebisho.
3. Omba nguvu yenye madhara ipokonywe uwezo. “Yavunje meno yao” inaweza kuwa sala kwamba unyonyaji, unyanyasaji, vitisho, na uharibifu vipoteze uwezo wa kuumiza.
4. Usilainishe ukosefu wa haki kwa ajili ya ustaarabu wa maneno. Maombolezo ya Biblia wakati mwingine yanahitaji lugha kali kwa sababu lugha dhaifu inaweza kuficha uovu mkubwa.
5. Mwache Mungu na hukumu ya mwisho. Wenye haki wa Zaburi 58 wanaiona haki; hawaagizwi kuwa wamwagaji wa damu.
6. Chunguza namna unavyotumia mamlaka yako. Zaburi hii ni hatari tukitumia kwa “wale wengine” tu. Sisi pia tunaweza kuziba masikio tunapopata ushawishi.
7. Shikilia kauli ya mwisho. Yupo Mungu anayehukumu duniani. Uovu unaweza kujipanga, kujilinda, na kuchelewesha siku ya kujibu, lakini si wa milele.
17
7.0 Maswali ya Tafakari
1. Ni wapi nimeona mamlaka ikijilinda badala ya kutumikia haki?
2. Ni wakati gani nimekuwa mgumu kusahihishwa?
3. Ni aina gani ya nguvu yenye madhara ninayohitaji kumwomba Mungu aipokonye uwezo?
4. Je, ninataka haki kweli, au nataka tu upande wangu ushinde?
5. Msalaba unanifundishaje unyenyekevu huku bado ukiniruhusu kuomba hukumu?
6. Ningeishije leo ikiwa naamini kweli kwamba Mungu anaihukumu dunia?
18
8.0 Sala ya Itikio
Ee Mungu wa haki, unaona kinachotokea mamlaka inaposahau kusudi lake.
Watawala, viongozi, mifumo, au watu wenye nguvu wanapotumia uwezo wao kujeruhi, usiache jeuri ijifiche nyuma ya maneno ya heshima.
Yavunje meno ya kile kinachomeza. Nyamazisha sumu inayokataa kusahihishwa. Angusha kile kinachoishi kwa kuwakandamiza walio dhaifu.
Na unichunguze mimi pia.
Nionyeshe mahali nilipoacha kusikiliza, mahali nilipotumia ushawishi wangu kwa ajili yangu, mahali nilipotaka hukumu bila unyenyekevu.
Usiache kisasi kikae mikononi mwangu. Iweke haki hai katika sala zangu.
Waliodhulumiwa waone kwamba hujaisahau dunia.
Na maisha yetu yashuhudie:
Yupo Mungu anayehukumu kwa kweli.
Amina.
19
9.0 Dirisha la Zaburi Inayofuata
Zaburi 58 inamwomba Mungu akabiliane na mamlaka iliyopotoka.
Zaburi 59 inarudi kwenye eneo la hatari ya karibu zaidi.
Maadui wanazunguka nyumba.
Wanaangalia usiku.
Na sala inakuwa ya haraka tena.
Lakini ukweli mmoja unaendelea: Mungu anayehukumu ukosefu wa haki ndiye pia anayekuwa ngome ya anayewindwa.
20
10.0 Marejeo
Goldingay, John. Psalms, Volume 2: Psalms 42–89. Baker Commentary on the Old Testament Wisdom and Psalms. Grand Rapids: Baker Academic, 2007.
Kidner, Derek. Psalms 1–72. Kidner Classic Commentaries. Downers Grove, IL: IVP Academic, 2008.
BibleProject. The Book of Psalms: Study Notes.
BibleProject. “The Book of Psalms.” Old Testament Overview Guide.
Kuwa wa kwanza kuacha maoni.